Kanserli Çocuklar için Ağrı Dayanıklılık Ölçeği

Özet

Kanserli Çocuklar için Ağrı Dayanıklılık Ölçeği (KÇA-ADÖ), kanser tanısı almış çocuk ve ergenlerde ağrı ile başa çıkma ve ağrıya rağmen günlük yaşam aktivitelerini sürdürme yeteneği olan ağrı dayanıklılığı yapısını ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle pediatrik onkoloji alanında, kronik veya tekrarlayan ağrı deneyimleyen hastaların psikososyal adaptasyon düzeylerini değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Bektas ve Kudubes (2021) tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk kültürü bağlamında geçerlik ve güvenirlik analizleri başarıyla tamamlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, klinisyenlere ve araştırmacılara Türk popülasyonunda ağrı yönetimi stratejilerinin etkinliğini değerlendirmede standartlaştırılmış bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kanserli Çocuklar, Ağrı Dayanıklılığı, Pediatrik Onkoloji, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Hemşirelik, Çocuk Sağlığı.

Yazarlar

Bektas, M., Aslı AKDENİZ KUDUBEŞ.

[quads id=5]

Amaç

Kanserli Çocuklar için Ağrı Dayanıklılık Ölçeği’nin temel amacı, kanser tedavisi gören veya kanser sonrası dönemde bulunan çocuk ve ergen hastaların ağrıya yönelik psikolojik tepkilerini ve davranışsal esnekliklerini nicel olarak belirlemektir. Ölçek, ağrıyı azaltmaya odaklanmak yerine, ağrının varlığına rağmen bireyin yaşam hedeflerine ve değerlerine uygun davranışları sürdürme kapasitesini ölçmeyi hedefler.

Bu ölçek, hemşirelik ve psikoloji alanlarında, hastaların ağrı dayanıklılığı seviyelerini belirleyerek, bireyselleştirilmiş psikososyal müdahale programlarının (örneğin, Kabul ve Kararlılık Terapisi – ACT temelli yaklaşımlar) planlanmasına ve etkinliğinin izlenmesine olanak tanır. Yüksek dayanıklılık skorları, daha iyi yaşam kalitesi ve daha az fonksiyonel kısıtlılık ile ilişkilidir.

Yapı

Ölçek, psikolojik bir yapı olan ağrı dayanıklılığı (pain flexibility) kavramını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) çerçevesinden türetilmiştir ve iki temel bileşeni içerir:

• Ağrı Kabulü (Pain Acceptance): Bireyin ağrı duyumlarını, düşüncelerini ve duygularını yargılamadan veya kontrol etmeye çalışmadan deneyimlemeye gönüllü olmasıdır. Bu, kaçınma davranışlarının azalması anlamına gelir.

• Değer Odaklı Eylem (Values-Based Action): Ağrıya rağmen, bireyin kendi için önemli olan yaşam hedeflerini ve aktivitelerini sürdürme kararlılığıdır. Kanserli çocuklarda bu, okula gitme, arkadaşlarıyla oynama veya tedaviye uyum gibi davranışları kapsar.

KÇA-ADÖ, bu iki bileşenin entegre bir ölçümünü sağlayarak, çocuğun ağrı deneyimi karşısındaki adaptif ve esnek tepkilerini değerlendirir. Ölçeğin, kanserli çocuklar popülasyonunda bu yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiği belirtilmiştir.

Geçerlik

Bektas ve Kudubes (2021) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği ve kültürel uygunluğu detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmada, orijinal ölçeğin yapısal modelinin Türk popülasyonunda da korunduğu gösterilmiştir. Geçerlik analizleri şunları içerir:

• Kapsam Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak ölçek maddelerinin ağrı dayanıklılığı yapısını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir.

• Yapı Geçerliği: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin alt boyutlarının teorik modele uygunluğu test edilmiş ve kabul edilebilir uyum indeksleri elde edilmiştir. Bu, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı ölçtüğünü kanıtlar.

• Ölçüt Bağıntılı Geçerlik: Ölçeğin, benzer yapıları ölçen diğer araçlarla (örneğin, yaşam kalitesi veya ağrı şiddeti ölçekleri) beklenen yönde anlamlı korelasyonlar gösterip göstermediği incelenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık açısından değerlendirilmiştir. Türkçe versiyonun, yüksek düzeyde güvenilir bir ölçüm aracı olduğu tespit edilmiştir. Güvenirlik bulguları genellikle şunları kapsar:

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında maddeler arası tutarlılığın yüksek olduğu (genellikle 0.70’in üzerinde) saptanmıştır. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) aynı deneklere uygulanan ölçek sonuçları arasındaki korelasyonun yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini gösterir.

Faktör Analizi

Kanserli Çocuklar için Ağrı Dayanıklılık Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal bütünlüğünü doğrulamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilmiştir. DFA, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş faktör yapısının (genellikle tek boyutlu veya iki boyutlu) Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını test etmiştir.

Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal yapısıyla uyumlu olduğunu ve faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk çocuk popülasyonunda ağrı dayanıklılığını geçerli bir şekilde ölçmek için uygun bir iç yapıya sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale) (Orijinal ölçek yapısına bağlı olarak Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılmıştır.)

Language Available: Türkçe, Orijinal Dil (Genellikle İngilizce).

Population Group: Kanserli Çocuklar ve Ergenler.

Age Group: Genellikle 8-18 yaş arası (Orijinal ölçeğin hedeflediği yaş aralığına bağlı olarak).

Population Details: Kanser tanısı almış, tedavi gören veya takibinde olan pediatrik hastalar. Çalışmada kullanılan örneklem grubu detayları için 2021 referansına bakılmalıdır.

Test Methodology: Nicel araştırma yöntemleri kapsamında, psikometrik analizler için kesitsel tasarım kullanılarak toplanan verilerle uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ağrı Yönetimi, Psikososyal Adaptasyon, Pediatrik Hemşirelik, Kanserli Çocuklar, Yaşam Kalitesi, Psikometrik Ölçekler, Kabul ve Kararlılık Terapisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Aslı AKDENİZ KUDUBEŞ)

Correspondence Address: Aslı AKDENİZ KUDUBEŞ, İletişim adresi e-posta yoluyla sağlanmaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazardan (Aslı AKDENİZ KUDUBEŞ) izin alınması gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin prosedürleri referans makalede belirtilmiş olabilir.

Ücret: Belirtilmemiştir (Genellikle akademik araştırmalar için ücretsizdir, ancak ticari veya klinik kullanım için ücret talep edilebilir).

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl 2021’dir.

Kaynaklar

• Bektas, M., & Kudubes, A. A. (2021). Psychometric characteristics of the Turkish version of the pain flexibility scale for children with cancer. Journal of Pediatric Nursing. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pedn.2021.09.011

• Makalenin tam metnine ScienceDirect üzerinden erişim sağlanabilir: sciencedirect.com

[quads id=5]

Kanserli Çocuklar için Ağrı Dayanıklılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddeleri, ölçeğin geliştiricisi ve uyarlayıcısı tarafından telif hakları nedeniyle korunmaktadır. Kullanım için sorumlu yazara (Aslı AKDENİZ KUDUBEŞ) başvurulması gerekmektedir. Maddeler, ağrıya rağmen önemli aktivitelere devam etme ve ağrı duygularını kabul etme eğilimini ölçen Likert tipi ifadelerden oluşmaktadır.