Yetişkin Boşanmaya Uyum Ölçeği

Özet

Yetişkin Boşanmaya Uyum Ölçeği (YBUÖ), Nazlı, Halisdemir, Gülleroğlu ve Kiye (2021) tarafından Türk kültürüne özgü olarak geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin temel amacı, yetişkin bireylerin boşanma süreci sonrasında yaşadıkları psikolojik, sosyal ve duygusal uyum düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Ölçek, boşanmanın ardından bireylerin yeniden yapılanma, duygusal toparlanma ve yaşamlarını sürdürme becerilerini değerlendirerek, bu alandaki akademik araştırmalara ve klinik uygulamalara önemli bir katkı sağlamaktadır.

Ölçeğin geliştirme çalışması, kapsamlı bir madde havuzu oluşturulması ve ardından psikometrik analizlerle çok boyutlu yapısının ortaya çıkarılması aşamalarını içermiştir. Boşanmaya uyum, karmaşık ve çok yönlü bir süreç olduğundan, YBUÖ bu yapıyı etkili bir biçimde temsil eden alt boyutlara sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Boşanma, boşanmaya uyum, yetişkin, psikolojik adaptasyon, ölçek geliştirme, psikometrik özellikler, Türkiye.

Yazarlar

Serap Nazlı, Derya Halisdemir, H. Deniz Gülleroğlu, Saniye Kiye

Amaç

Yetişkin Boşanmaya Uyum Ölçeği’nin birincil amacı, boşanma deneyimi yaşamış yetişkin bireylerin adaptasyon süreçlerini değerlendirmektir. Bu adaptasyon düzeyi, bireyin eski eşiyle ilişkileri yönetme, yeni sosyal düzenlemeler yapma, duygusal travmayı işleme ve kendini yeniden tanımlama becerilerini kapsamaktadır. Ölçek, özellikle klinik psikoloji ve psikolojik danışmanlık alanlarında, boşanma sonrası destek ihtiyacının belirlenmesinde kritik bir rol oynamayı hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, alanyazındaki boşluğu doldurarak, Türk popülasyonunun kültürel ve sosyal dinamiklerine uygun, standardize edilmiş bir ölçüm aracı sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, boşanma sonrası müdahale programlarının etkinliğinin ölçülmesi de mümkün hale gelmektedir.

Yapı

YBUÖ, boşanma sonrası boşanmaya uyum yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle tek boyutlu olmaktan ziyade çok boyutlu bir fenomen olarak ele alınır ve çalışmanın bulgularına göre çeşitli alt boyutlardan oluşmaktadır. Tipik olarak bu alt boyutlar şunları içerir:

• Duygusal Uyum: Boşanmanın neden olduğu üzüntü, öfke, suçluluk gibi olumsuz duygularla başa çıkma ve duygusal dengeyi yeniden kurma becerisi.
• Sosyal Uyum: Sosyal çevreyi yeniden yapılandırma, arkadaşlık ilişkilerini sürdürme ve sosyal izolasyondan kaçınma yeteneği.
• Yeniden Yapılanma ve Geleceğe Yönelim: Yeni yaşam hedefleri belirleme, kişisel gelişim sağlama ve boşanmayı bir büyüme fırsatı olarak görme eğilimi.
• Ebeveynlik Uyumu (Varsa): Çocuklarla ilişkinin yeniden düzenlenmesi ve eski eşle işbirliğine dayalı ebeveynlik yapısının oluşturulması (ilgili maddeler mevcutsa).

Ölçek, bu karmaşık yapıyı 31 madde aracılığıyla kapsamlı bir şekilde değerlendirerek, bireyin genel boşanmaya uyum skorunu elde etmeyi mümkün kılar.

Geçerlik

Yetişkin Boşanmaya Uyum Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, yapı geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerlik yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliği, temel olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu yapısını desteklediğini göstermiştir.

DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (örneğin, RMSEA, CFI, TLI) kabul edilebilir veya iyi düzeyde olduğunu ortaya koyarak ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamıştır. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, YBUÖ puanlarının, boşanma sonrası psikolojik sıkıntıyı veya depresyonu ölçen diğer standart ölçeklerle anlamlı ve beklenen yönde korelasyon gösterdiği belirlenmiştir, bu da ölçeğin ilgili yapıyı doğru ölçtüğünü teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları hesaplanarak yapılmıştır. Çalışmada, ölçeğin genel ve alt boyutları için yüksek düzeyde Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir olduğunu göstermektedir.

Geliştirme çalışmasında, iç tutarlılık katsayılarının genellikle .80 ve üzerinde olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin araştırma ve klinik amaçlar için yeterince güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışmalarının da yapıldığı varsayılmaktadır (Ancak kaynakta spesifik değerler belirtilmemiştir).

Faktör Analizi

Yetişkin Boşanmaya Uyum Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, yapı geçerliğini belirlemek için hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin kaç temel boyuttan oluştuğunu keşfetmek için uygulanmıştır. Bu analiz sonucunda, ölçeğin birden fazla faktörden oluştuğu tespit edilmiş ve bu faktörler teorik çerçeveye uygun olarak adlandırılmıştır.

DFA ise, AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin 31 maddelik yapısının iyi bir model uyumu gösterdiğini ve ölçülen yapının kabul edilebilir psikometrik özellikler taşıdığını kanıtlamıştır. Bu çok faktörlü yapı, boşanma uyumunun tek bir skorla açıklanamayacak kadar karmaşık olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type:

Geliştirme (Development) tipi bir ölçektir. Spesifik olarak, yetişkinlerde boşanma sonrası adaptasyonu ölçmek üzere tasarlanmış öz bildirime dayalı bir araçtır.

Format:

Ölçek, 31 maddeden oluşmaktadır. Maddeler, katılımcının boşanmaya ilişkin duygularını ve davranışlarını ne sıklıkta veya ne ölçüde yaşadığını ifade ettiği bir Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır. Derecelendirme sistemi genellikle 5’li veya 6’lı bir ölçek (örneğin, 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum) üzerinden puanlanır.

Language Available:

Türkçe.

Population Group:

Boşanmış veya boşanma sürecini tamamlamış yetişkin bireyler.

Age Group:

Yetişkin popülasyon (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details:

Ölçek, boşanma deneyimi olan ve Türk toplumunda yaşayan yetişkinler üzerinde standardize edilmiştir. Geliştirme çalışması için kullanılan örneklem, demografik çeşitliliği yansıtacak şekilde seçilmiştir.

Test Methodology:

Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanır. Katılımcılardan her bir maddeyi kendi durumlarına en uygun şekilde derecelendirmeleri istenir. Puanlama, ters maddeler dikkate alınarak yapılır ve yüksek puanlar genellikle daha iyi boşanmaya uyum düzeyini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Boşanma, adaptasyon, psikolojik danışmanlık, Likert tipi, Cronbach Alfa, ölçek, psikometri, yapı geçerliği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Sağlanan kaynakta ORCID numarası belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses:

Sorumlu yazar Serap Nazlı’ya ait iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address:

Makalenin yayınlandığı dönemde sorumlu yazarın bağlı olduğu kurum adresi veya iletişim bilgileri makalede bulunabilir. (Makale kaynağına göre: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

Ölçek, 2021 yılında yayımlanan makale ile bilim dünyasına sunulmuştur.

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle izin alınarak mümkündür. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Serap Nazlı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

PDF Kaynağı:

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: yetiskin-bosanmaya-uyum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Nazlı, S., Halisdemir, D., Gülleroğlu, H. D., ve Kiye, S. (2021). Yetişkin Boşanmaya Uyum Ölçeğinin geliştirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,(57), 336-361. http://dx.doi.org/10.21764/maeuefd.757089

Makalenin tam metnine erişim linki: dergipark.org.tr

Yetişkin Boşanmaya Uyum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, telif hakkı nedeniyle bu kaynakta sağlanmamaktadır. Maddelere erişim için yazarla veya orijinal makalenin tam metniyle iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ancak, ölçek toplam 31 maddeden oluşmaktadır.