Yetişkin ADHD Öz Bildirim Ölçeği

Öz

Yetişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Öz Bildirim Ölçeği (ASRS-v1.1), yetişkinlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (ADHD) semptomlarını taramak amacıyla geliştirilmiş uluslararası bir ölçektir. Bu giriş, ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri, Evren ve arkadaşları (2016) tarafından özellikle alkol kullanım bozukluğu olan yatan hasta örnekleminde incelenmiştir. Bu uyarlama, klinik popülasyonlarda ADHD taramasının güvenilirliğini ve geçerliliğini değerlendirmeyi amaçlamıştır.

ASRS-v1.1, bireylerin kendi dikkat, dürtüsellik ve aşırı aktivite düzeylerini değerlendirmelerine olanak tanıyan hızlı ve etkili bir öz bildirim ölçeğidir. Özellikle, alkol ve madde kullanım bozuklukları gibi komorbid durumların yaygın olduğu klinik ortamlarda ADHD tanısının kolaylaştırılması için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Yetişkin ADHD, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, ASRS-v1.1, Öz Bildirim Ölçeği, Psikometrik Özellikler, Alkol Kullanım Bozukluğu, Türkiye Uyarlaması.

Yazarlar

Evren, C., Umut, G., Bozkurt, M., Teksin-Unal, G., Agachanli, R., & Evren, B.

Amaç

Yetişkin ADHD Öz Bildirim Ölçeği’nin (ASRS-v1.1) temel amacı, yetişkin bireylerde, özellikle de klinik popülasyonlarda, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (ADHD) semptomlarının hızlı ve güvenilir bir şekilde taranmasını sağlamaktır. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, bu aracın Türk kültürüne ve diline uygunluğunu ve psikiyatrik bozukluklarla birlikte görülen ADHD’nin tespitindeki etkinliğini belirlemeyi hedeflemiştir.

Evren ve arkadaşları (2016) tarafından yürütülen çalışma, ölçeğin alkol kullanım bozukluğu olan yatan hastalardan oluşan özel bir örneklemde klinik tarama aracı olarak kullanılabilirliğini saptamak için yapılmıştır. Bu bağlamda, ölçek komorbid psikiyatrik durumların varlığında bile ADHD belirti şiddetini doğru bir şekilde yansıtmayı amaçlamaktadır.

Yapı

ASRS-v1.1, Amerikan Psikiyatri Birliği’nin tanı kılavuzlarında (DSM) belirtilen ADHD’nin iki ana boyutunu ölçmektedir: Dikkatsizlik ve Hiperaktivite/Dürtüsellik. Ölçek, bireyin günlük yaşamdaki dikkat dağınıklığı, unutkanlık, organize olamama, sabırsızlık ve aşırı hareketlilik gibi belirtilerinin sıklığını değerlendirir.

Ölçek, tipik olarak 18 maddeden oluşur, ancak klinik tarama amacıyla kullanılan versiyonu, en yüksek ayırt ediciliğe sahip 6 temel maddeyi (Kısım A) içerir. Bu maddeler, yetişkinlikte devam eden ve klinik olarak anlamlı olan ADHD semptomlarını yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Evren ve arkadaşlarının (2016) çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliliği ve ayırt edici geçerliliği incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, ASRS-v1.1’in Türkçe versiyonunun, alkol kullanım bozukluğu olan hastalarda klinik tanıyı destekleyecek şekilde geçerli bir araç olup olmadığını belirlemektir.

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, çalışmanın başlığı (Psikometrik özellikler) ölçeğin yapısal ve kriter geçerliliğine dair kapsamlı analizlerin yapıldığını göstermektedir. Bu analizler genellikle faktör yapısının orijinal ölçekle uyumu ve diğer klinik araçlarla korelasyonunu içerir.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder. Evren ve arkadaşlarının araştırması, ASRS-v1.1 Türkçe versiyonunun iç tutarlılık (Cronbach alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğini değerlendirmiştir. Yüksek güvenilirlik katsayıları, ölçeğin zaman içinde ve farklı maddeler arasında tutarlı sonuçlar verdiğini gösterir.

Kaynak içerikte sayısal güvenirlik değerleri sunulmamıştır, ancak ölçeğin klinik kullanımı için kabul edilebilir düzeyde güvenilirliğe sahip olduğu varsayılmaktadır. Ölçeğin güvenilirliği, özellikle alkol kullanım bozukluğu gibi komorbid bir durumun varlığında bile, ADHD semptomlarını doğru bir şekilde ölçme yeteneği açısından kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

ASRS-v1.1’in faktör yapısı, ölçeğin orijinal yapısının (dikkatsizlik ve hiperaktivite/dürtüsellik olmak üzere iki faktör) Türkçe örneklemde de korunup korunmadığını belirlemek için faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik yapısını destekleyen ampirik kanıt sağlamayı amaçlar.

Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılır. Evren ve arkadaşlarının çalışması, ölçeğin yapısal geçerliliğini destekleyen faktör yüklerini ve uyum indekslerini rapor etmiş olmalıdır, ancak bu detaylar kaynak metinde açıkça belirtilmemiştir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek: Adult ADHD Self-Report Scale – ASRS-v1.1)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, alkol kullanım bozukluğu tanısı almış yatan hastalardan oluşan klinik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Maddeler tipik olarak 5’li Likert ölçeği (Hiçbir zaman, Nadiren, Bazen, Sık sık, Çok sık) kullanılarak derecelendirilir. Bireylerin son altı ay içindeki semptom sıklığını değerlendirmesi istenir. Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi boş bırakılmıştır, ancak standart ASRS-v1.1 formatı budur.

Anahtar Kelimeler

ADHD Tarama, Klinik Psikoloji, Psikometrik Değerlendirme, AUD, Dikkat Eksikliği, Hiperaktivite.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gökhan Umut

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

ASRS-v1.1’in Türkçe uyarlaması Evren ve arkadaşları tarafından 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında detaylı bilgi için sorumlu yazar Gökhan Umut ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal versiyonu (ASRS-v1.1), Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından geliştirilmiş olup, genellikle araştırma ve klinik uygulamalarda kullanımı yaygındır. Telif hakları ve ücretlendirme bilgileri, kullanım amacına bağlı olarak değişebilir.

Kaynaklar

1. Evren, C., Umut, G., Bozkurt, M., Teksin-Unal, G., Agachanli, R., & Evren, B. (2016). Psychometric properties of the Turkish version of the adult ADHD self-report scale (ASRS-v1. 1) in a sample of inpatients with alcohol use disorder. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 29, 109-119. doi: 10.5350/DAJPN2016290202.

Bu çalışmaya ait tam metin referansına Ulakbim aracılığıyla erişilebilir: uvt.ulakbim.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: adult-adhd-self-report-scale-asrs-v11-toad.pdf

Yetişkin ADHD Öz Bildirim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri yer almamaktadır. Maddeler için Evren ve arkadaşlarının (2016) orijinal araştırma makalesine başvurulması gerekmektedir.