Otizm Spektrum Bozukluğuna (OSB) Yönelik Toplumsal Tutumlar Ölçeği

Özet

Otizm Spektrum Bozukluğuna (OSB) Yönelik Toplumsal Tutumlar Ölçeği (OSB-YTÖT), Selma Batum tarafından 2019 yılında yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlanmış bir ölçektir. Bu ölçek, toplumun ve özellikle eğitimciler gibi kritik meslek gruplarının, OSB‘li bireylere karşı sahip olduğu tutumları, bilgiyi ve sosyal mesafeyi ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, 26 maddeden ve üç temel faktörden oluşmaktadır.

Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı psikometrik analizleri içermiş olup, yapısal geçerliği ve iç tutarlılığı sağlamak için çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki toplumsal kabul düzeyini ve farkındalığı değerlendirmek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

OSB, toplumsal tutum, psikometrik özellikler, ölçek uyarlaması, sosyal mesafe, öğretmen tutumları, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Selma Batum

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan bireylere yönelik toplumsal tutumları geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek, standardize edilmiş bir Türkçe araç sağlamaktır. Uyarlama çalışması, özellikle öğretmenlerin ve diğer ilgili meslek gruplarının OSB’ye yönelik tutumlarının belirlenmesi ve değerlendirilmesi için yapılmıştır.

Bu ölçek, eğitim ve sosyal hizmet alanlarındaki müdahale programlarının planlanması, toplumsal farkındalığı artırmaya yönelik kampanyaların etkinliğinin ölçülmesi ve toplumsal kabul düzeyinin belirlenmesi gibi alanlarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı (Konstrükt)

Otizm Spektrum Bozukluğuna Yönelik Toplumsal Tutumlar Ölçeği, bireylerin OSB’ye dair karmaşık tutumlarını üç ana boyut altında incelemektedir. Bu boyutlar, bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri temsil eden faktörlerdir.

Ölçek, toplamda 26 madde ile ölçülen ve birbirinden ayrışan üç temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, tutumun farklı yönlerini yansıtarak, katılımcının OSB’li bireylere karşı olan genel yaklaşımını kapsamlı bir şekilde analiz etmeyi mümkün kılar.

• Kişisel Mesafe: Bireyin OSB’li bir kişiyle yakın sosyal temas kurmaya olan istekliliğini veya isteksizliğini ölçer.
• Bilgi: Katılımcının OSB hakkında sahip olduğu nesnel bilgi düzeyini ve yanlış inanışları yansıtır.
• Toplumsal Yaşam: OSB’li bireylerin topluma katılımı, entegrasyonu ve sosyal haklarına yönelik genel kabul düzeyini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analizde faktör yükü kabul düzeyi 0,30 olarak belirlenmiştir. Yapılan analiz, ölçeğin teorik yapısını destekleyecek uygun bir faktör yapısı elde etme çabasına odaklanmıştır.

İlk faktör analizi sonuçlarına göre, özdeğeri (eigenvalue) 1’den büyük olan ve toplam varyansın %57’sini açıklayan altı faktör elde edilmiştir. Ancak, maddelerin faktör yükleri incelendiğinde, bu altı faktörün birbirinden yeterince ayrışmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, ölçeğin nihai olarak üç faktörlü bir yapıya indirgenmesi gerektiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılarak kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir. Bu yöntemler, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini ve içindeki maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini belirlemeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik analizleri kapsamında şunlar hesaplanmıştır:

• Cronbach Alpha İç Tutarlılık Katsayısı: Maddelerin birbirleriyle olan tutarlılığını ölçmek için temel gösterge olarak kullanılmıştır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda aynı sonuçları verme yeteneğini kontrol etmek amacıyla yapılmıştır.
• Madde Toplam ve Madde Kalan Puan Korelasyonları: Her bir maddenin ölçeğin bütünüyle ne kadar ilişkili olduğunu değerlendirmek için kullanılmıştır.
• Madde Ayırt Edicilik Hesaplamaları: Maddelerin yüksek ve düşük puana sahip grupları ayırt etme gücünü belirlemek için gerçekleştirilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik özellikleri incelenirken, yapısal geçerliği sağlamak amacıyla açımlayıcı faktör analizi kullanılmıştır. İlk analizde altı faktör ortaya çıkmasına rağmen, bu yapının teorik ve istatistiksel olarak en uygun yapıyı temsil etmediği anlaşılmıştır.

Yapılan revizyonlar ve psikometrik değerlendirmeler sonucunda, ölçek nihai olarak 26 madde ve üç alt boyuttan oluşan bir yapıya kavuşmuştur. Bu üç faktörlü yapı (Kişisel Mesafe, Bilgi, Toplumsal Yaşam), toplumsal tutum konstrüktünü en net şekilde yansıtan model olarak kabul edilmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 26 madde, 3 faktörlü Likert tipi ölçek.

Kullanılabilir Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Özellikle öğretmenler ve eğitim alanında çalışan profesyoneller).

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Ölçek, Selma Batum’un Marmara Üniversitesi’nde sunduğu yüksek lisans tezi kapsamında, ilgili popülasyon üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, sunulan ifadelere katılma düzeylerini belirttikleri, kendini raporlama yöntemi kullanılan bir envanterdir.

Derecelendirme: Ölçek, 3 dereceli bir Likert tipi format kullanmaktadır:

• Hiç katılmadım = 0
• 1 kere katıldım = 1
• 1’den fazla = 2

Anahtar Kelimeler

Otizm, tutum ölçeği, psikometri, Marmara Üniversitesi, sosyal kabul, yapı geçerliği, iç tutarlılık.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Selma Batum

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi dönemindeki bağlılık).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş olup, ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle yazarın izniyle kullanılabilir. İletişim bilgileri sorumlu yazar ile irtibat kurmak için sağlanmıştır.

Kaynaklar

Batum, S. (2019). Otizm spektrum bozukluğuna (OSB) yönelik toplumsal tutumlar ölçeği’nin Türkçe uyarlaması ve öğretmenlerin OSB’ye yönelik tutumlarının değerlendirilmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Tez kaydına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: otizm-spektrum-bozukluguna-osb-yonelik-toplumsal-tutumlar-olcegi-toad.pdf

Otizm Spektrum Bozukluğuna (OSB) Yönelik Toplumsal Tutumlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, 26 maddeden oluşmakta ve üç ana faktör altında toplanmaktadır:

• Kişisel Mesafe
• Bilgi
• Toplumsal Yaşam