Üniversitedeki Alkol Problemleri Ölçeği

Özet

Üniversitedeki Alkol Problemleri Ölçeği (ÜAPÖ), üniversite öğrencilerinin alkol kullanımı sonucu karşılaştıkları bireysel ve sosyal problemleri değerlendirmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması Akın ve Yalnız (2016) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak, iki boyutlu ve 8 maddeden oluşan yapının Türk kültürüne uygunluğunu Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile sınamış ve ölçeğin yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Üniversite öğrencileri, alkol problemleri, ÜAPÖ, psikometrik özellikler, uyarlama, doğrulayıcı faktör analizi, iç tutarlılık, gençlikte alkol kullanımı.

Yazarlar

Ahmet Akın, Ayşenur Yalnız

Amaç

Üniversitedeki Alkol Problemleri Ölçeği’nin temel amacı, yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören bireylerin alkol tüketimi nedeniyle yaşadıkları sorunların (hem bireysel hem de sosyal sonuçlar açısından) sıklığını ve şiddetini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle riskli alkol kullanım davranışlarını ve bu davranışların yol açtığı olumsuz sonuçları tespit etmede klinisyenlere ve araştırmacılara yardımcı olmak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

ÜAPÖ, alkol kullanımına bağlı ortaya çıkan problemleri ölçen iki temel boyuttan oluşmaktadır. Bu iki boyut, öğrencilerin yaşamlarında alkolün yarattığı farklı problem alanlarını temsil eder:

• Sosyal Problemler Alt Ölçeği: Alkol kullanımının kişilerarası ilişkilerde, akademik performansta veya yasal konularda yarattığı zorlukları kapsar.
• Bireysel Problemler Alt Ölçeği: Alkolün kişinin kendi sağlığı, psikolojik durumu veya kişisel güvenliği üzerindeki olumsuz etkilerini ve zararlarını kapsar.

Türkçe formu 8 maddeden oluşmakta olup, her iki boyutun da yapısal olarak ayrıldığı Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçlarıyla desteklenmiştir.

Geçerlik

Üniversitedeki Alkol Problemleri Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışması, ölçeğin kavramsal yapısının verilerle ne ölçüde uyumlu olduğunu belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, ölçeğin orijinal formunda bulunan iki faktörlü yapının doğrulanması için yapı geçerliği Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemi kullanılarak incelenmiştir.

DFA sonuçları, 8 maddeden oluşan ve iki boyuta ayrılan ÜAPÖ’nün iyi uyum indeksleri sergilediğini göstermiştir. Elde edilen uyum indeksleri şunlardır: x²= 63.27, sd= 18, RMSEA= .091, NFI= .96, RMR= .018, SRMR= .053, CFI= .97, IFI= .97, RFI= .94, GFI= .95. Bu değerler, ölçek yapısının kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret etmektedir. Ancak, analizin detaylarında 3. ve 6. maddeler arasında ikili hata kovaryansı tanımlanması gerekliliği belirtilmiştir. Bu durum, bu iki maddenin ölçtüğü hata varyanslarının birbiriyle ilişkili olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, maddeler arasındaki tutarlılığı inceleyen iç tutarlılık yöntemiyle belirlenmiştir. Likert tipi ölçekler için yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yapılan analizler sonucunda, ÜAPÖ’nün alt boyutları ve bütünü için aşağıdaki güvenirlik katsayıları elde edilmiştir:

• Sosyal Problemler Alt Ölçeği: .74
• Bireysel Problemler Alt Ölçeği: .95
• Ölçeğin Bütünü: .86

Özellikle bireysel problemler alt ölçeğinin ve ölçeğin genelinin güvenirlik katsayıları oldukça yüksek olup, sosyal problemler alt ölçeğinin katsayısı da kabul edilebilir düzeydedir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, çok değişkenli istatistiksel çözümleme türü olup, değişkenler arasındaki karşılıklı bağımlılığın kökenini araştırarak verilerin daha anlamlı ve özet bir biçimde sunulmasını sağlar. ÜAPÖ’nün yapısal doğrulanması amacıyla kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), önceden teorik olarak oluşturulmuş bir yapının (bu durumda iki boyutlu, 8 maddelik yapı) ampirik verilerle ne derece uyumlu olduğunu sınamaya yönelik güçlü bir yöntemdir.

Akın ve Yalnız (2016) çalışmasında, DFA, orijinal ölçeğin iki boyutlu yapısının Türkçe verilerle doğrulanması amacına hizmet etmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin 8 madde ve iki boyuttan oluşan yapısının iyi uyum gösterdiğini kanıtlamış, böylece ölçeğin yapısal geçerliği desteklenmiştir. Ancak, model iyileştirmesi amacıyla 3. ve 6. maddeler arasında tanımlanan ikili hata kovaryansı, bu iki maddenin örtüşen bir içerik veya bağlamı paylaştığını düşündürmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 8 madde, 2 boyutlu, 5’li Likert tipi derecelendirme

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (Üniversite Çağı)

Popülasyon Detayları: Yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert (1= asla – 5= on kez ve üzeri). Katılımcılardan, alkol kullanımına bağlı olarak belirtilen problemleri ne sıklıkla yaşadıklarını bu aralıkta işaretlemeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Alkol kullanımı, riskli davranışlar, psikometri, uyum indeksleri, iç tutarlılık katsayısı, gençlik, üniversite yaşamı, sosyal problemler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Akın

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir (N/A).

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Medeniyet Üniversitesi (E-posta adresinden çıkarım yapılmıştır).

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

İzinler ve Ücretler: Ölçek akademik bir dergide yayımlanmıştır ve bilimsel araştırmalarda kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

• Akın, A. ve Yalnız, A. (2016). Üniversitedeki Alkol Problemleri Ölçeği (ÜAPÖ) Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Akademik Bakış Dergisi, 53, 147-153.
• Baloğlu, M. & Karadağ, E. (2008). Faktör analizi üzerine temel bilgiler ve uygulamalar. (İstatistiksel çözümlemeye atıf kaynağıdır.)
• Bayram, N. (2010). Yapısal eşitlik modellemesi: Lisrel uygulamaları. (DFA tanımına atıf kaynağıdır.)
• Karasar, N. (1994). Bilimsel araştırma yöntemleri. (Cronbach Alfa tanımına atıf kaynağıdır.)

Ölçeğin orijinal PDF versiyonuna ait bağlantı aşağıdadır:

• universitedeki-alkol-problemleri-olcegi-toad.pdf
• Akademik Bakış Dergisi makalesine ait bağlantı: akademikbakis.org

Üniversitedeki Alkol Problemleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Sağlanan kaynak içerikte ölçeğin maddeleri yer almamaktadır. Bu nedenle, maddeler bu bölümde sunulamamıştır.