Alkol Bağımlılığı Şiddeti Ölçeği

Özet

Alkol Bağımlılığı Şiddeti Ölçeği (ABŞÖ), alkol kullanım bozukluklarının şiddetini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Betül Akyel ve arkadaşları tarafından 2018 yılında Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak Türk popülasyonuna kazandırılmıştır. Ölçek, bireylerin alkol bağımlılığına ilişkin semptomlarının yoğunluğunu ve klinik ciddiyetini değerlendirmek için tasarlanmıştır. ABŞÖ, 20 maddeden oluşmakta olup, yanıtlar 4’lü Likert tipi ölçek üzerinden toplanmaktadır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Alkol Bağımlılığı Şiddeti Ölçeği, ABŞÖ, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Tipi Ölçek, Madde Sayısı, Klinik Değerlendirme.

Yazarlar

Betül Akyel, E. Aldemir, A. E. Altıntoprak

Amaç

Alkol Bağımlılığı Şiddeti Ölçeği’nin temel amacı, bireylerde mevcut olan alkol bağımlılığının düzeyini ve ciddiyetini nesnel bir şekilde ölçmektir. Bu ölçüm, klinik teşhis süreçlerini desteklemek, tedavi planlamasına rehberlik etmek ve tedavi sonuçlarının etkinliğini değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Ölçek, özellikle klinik popülasyonlarda alkol kullanım bozukluklarının şiddetindeki varyasyonları hassasiyetle yakalamayı hedefler.

Ölçeğin Türkçe formunun uyarlanması, uluslararası alanda kabul görmüş bu aracın Türkiye’deki psikiyatri ve bağımlılık alanında çalışan uzmanlar tarafından kullanılmasına olanak sağlamıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini koruyarak, Türk kültürüne özgü bağımlılık dinamiklerini de kapsayacak şekilde test edilmesini amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, temel olarak alkol bağımlılığı veya alkol kullanım bozukluğunun şiddeti yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle DSM (Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) kriterlerine dayanan semptom kümelerini içerir. Şiddet, kullanılan alkol miktarı ve sıklığının ötesinde, alkolün neden olduğu sosyal, mesleki, psikolojik ve fiziksel sorunların kapsamını ve yoğunluğunu yansıtır.

Ölçeğin maddeleri, tolerans gelişimi, yoksunluk belirtileri, alkol kullanımını kontrol etmede zorluk, alkol nedeniyle sorumlulukların ihmal edilmesi ve zararlı sonuçlara rağmen kullanıma devam etme gibi bağımlılık spektrumunun çeşitli yönlerini kapsar. Bu 20 madde, bireyin bağımlılık şiddetindeki artışla doğru orantılı olarak artan skorlar elde etmesini sağlayacak şekilde yapılandırılmıştır.

Geçerlik

Alkol Bağımlılığı Şiddeti Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği yapıyı (alkol bağımlılığı şiddetini) ölçebildiğini kanıtlamaya odaklanmıştır. Uyarlama çalışması kapsamında, yapı geçerliğini incelemek üzere faktör analizi teknikleri kullanılmıştır.

Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin kavramsal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu göstermek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır. Ayrıca, ölçeğin diğer bağımlılık ölçüm araçları veya klinik tanı kriterleri ile ilişkisi incelenerek ölçüt bağımlı geçerlik kanıtları sunulmuştur. Bu çalışmalar, ABŞÖ’nün Türk popülasyonunda klinik olarak anlamlı ve geçerli sonuçlar ürettiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin ölçtüğü sonucun tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Güvenirlik, maddelerin iç tutarlılığı (Internal Consistency) ve zaman içindeki kararlılığı (Test-Tekrar Test Güvenirliği) olmak üzere iki ana yöntemle incelenir.

Akyel ve arkadaşlarının çalışmasında, iç tutarlılığın değerlendirilmesi için muhtemelen Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Alfa değerleri, ölçekteki 20 maddenin alkol bağımlılığı şiddeti yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Bu güvenirlik kanıtları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı uygulamalarda stabil sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Alkol Bağımlılığı Şiddeti Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek amacıyla faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi psikolojik boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların teorik yapıyla ne kadar örtüştüğünü ortaya koyar.

Çalışmada, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu bir yapıya mı sahip olduğu incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına uygun bir faktör yapısı elde edilmiş ve maddelerin bağımlılık şiddetini ölçen tek bir temel faktör altında toplandığı veya klinik olarak anlamlı alt boyutlara ayrıldığı gösterilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin yapı geçerliğine güçlü bir destek sağlamaktadır.

Ölçek Yapısı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireylerin kendi bildirimine dayalı anket formu (Self-Report Questionnaire)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin klinik popülasyon (Alkol kullanım bozukluğu tanısı almış bireyler)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Türkiye’de alkol bağımlılığı tedavisi gören veya risk grubunda bulunan bireyler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: 20 maddeden oluşur. Derecelendirme, 4’lü Likert tipi ölçek kullanılarak yapılır. Bu, yanıtlayıcının her maddeye ne ölçüde katıldığını veya maddeyi ne sıklıkta yaşadığını belirlemesini gerektirir.

Anahtar Kelimeler

Klinik Psikoloji, Bağımlılık Şiddeti, Psikiyatrik Değerlendirme, Türkiye, Psikometri, Tıbbi Psikoloji, Madde Kullanım Bozuklukları.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Sorumlu yazar Betül Akyel ile iletişim adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazardan izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım ücretleri, yayın politikalarına bağlıdır.

Kaynaklar

1. Akyel, B., Aldemir, E., ve Altıntoprak, A. E. (2018). Alkol Bağımlılığı Şiddeti Ölçeği: Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 29, 1-7. doi: 10.5080/u22726

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır: turkpsikiyatri.com

Ölçeğin PDF formu (alkol-bagimliligi-siddeti-olcegi-toad.pdf) da mevcuttur. Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: alkol-bagimliligi-siddeti-olcegi-toad.pdf

Alkol Bağımlılığı Şiddeti Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır (Ölçekte toplam 20 madde bulunmaktadır).