Yaşlı Bireylerde Düşme Korkusuna Bağlı Kaçınma Davranışı Anketi

Özet

Yaşlı Bireylerde Düşme Korkusuna Bağlı Kaçınma Davranışı Anketi (Yaşlılarda Düşme Korkusu Kaçınma Davranışı Anketi’nin Türkçe uyarlaması), toplum içinde yaşayan yaşlı bireylerde düşme korkusuna bağlı olarak ortaya çıkan kaçınma davranışlarının ve aktivite kısıtlamalarının derecesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, düşme korkusunun sadece fiziksel bir risk faktörü olmaktan öte, bireylerin günlük yaşam aktivitelerini ve sosyal katılımlarını nasıl etkilediğini değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe kültürlerarası uyarlama ve psikometrik özellikleri Acaröz-Candan ve arkadaşları tarafından 2020 yılında yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Düşme Korkusu, Kaçınma Davranışı, Aktivite Kısıtlaması, Yaşlı Bireyler, Geriatri, Kültürlerarası Uyarlama, Psikometri

Yazarlar

Sevim Acaröz Candan, Ayşe Demircioğlu, Ümit Kemal Şahin (Uyarlama Çalışması)

Amaç

Anketin temel amacı, yaşlı bireylerin düşme endişesi nedeniyle hangi spesifik fiziksel ve sosyal aktivitelerden kaçındığını veya kısıtladığını sistematik olarak belirlemektir. Bu kısıtlayıcı davranışlar, bireyin yaşam kalitesini, bağımsızlığını ve genel sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara düşme korkusunun davranışsal sonuçlarını nicel olarak değerlendirme imkanı sunar.

Orijinal ölçeğin Türkçe popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesi için uyarlama çalışması yapılmıştır. Bu uyarlama, Türk kültürüne özgü dil ve yaşam tarzı farklılıklarını dikkate alarak ölçeğin ölçtüğü yapıyı korumasını sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, düşme korkusunun doğrudan fizyolojik veya bilişsel yönlerini değil, bu korkunun tetiklediği davranışsal sonuçları ölçmektedir. Ölçülen temel yapı, düşme riskini algılamak sonucu ortaya çıkan ve bireyin hareket alanını daraltan kaçınma davranışlarıdır. Bu kaçınma, hem ev içi hem de ev dışı aktiviteleri kapsayabilir.

Literatürde düşme korkusu (FoF), yaşlı bireylerde sık görülen ve bağımsızlığı azaltan kritik bir faktör olarak kabul edilir. Bu anket, FoF’nin dolaylı etkilerini, yani aktivite kısıtlamasını ve sosyal geri çekilmeyi ölçerek, düşme riskini artıran hareketsizliğin temel nedenlerinden birini tespit etmeye yardımcı olur.

Geçerlik

Acaröz-Candan ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen kültürlerarası uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler, ölçeğin Türkçe formunun düşme korkusu ile ilişkili kaçınma davranışlarını geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

• Yapı Geçerliği: Faktör analizleri, ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlı bir faktör yapısını desteklemiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak amaçlanan psikolojik yapıyı ölçtüğünü doğrular.
• Ölçüt Bağıntılı Geçerlik: Ölçeğin puanları, beklenen şekilde diğer ilgili ölçütlerle (örneğin, denge ölçümleri, yaşam kalitesi veya diğer düşme korkusu ölçekleri) anlamlı korelasyonlar göstermiştir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında ölçeğin iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir. İç tutarlılık analizi için Cronbach Alfa katsayısı kullanılmıştır.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı yüksek bulunmuştur, bu da maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu gösterir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin homojenliğini destekler.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Belirli bir zaman aralığıyla uygulanan test-tekrar test yöntemi, ölçek puanlarının zaman içinde stabil kaldığını ve tutarlı sonuçlar verdiğini göstermiştir. Bu, ölçeğin kararlı bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlar.

Faktör Analizi

Yaşlı Bireylerde Düşme Korkusuna Bağlı Kaçınma Davranışı Anketi’nin Türkçe uyarlamasının (2020) faktör yapısını incelemek amacıyla doğrulayıcı ve/veya açımlayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Orijinal ölçek genellikle tek boyutlu bir yapıya sahip olsa da, bazı adaptasyon çalışmaları iki faktörlü bir yapıyı (Fiziksel Aktivite Kısıtlaması ve Sosyal Aktivite Kısıtlaması) destekleyebilir.

Türkçe uyarlama çalışmasında elde edilen faktör yükleri ve model uyum indeksleri, ölçeğin yaşlı Türk bireyler popülasyonunda da geçerli bir tek boyutlu yapı sergilediğini veya orijinal yapıyı koruduğunu göstermiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin kültürel bağlamda da teorik temelini sürdürdüğünü teyit eder.

Araç

Test Türü: Uyarlama, Öz Bildirim Anketi

Format: Yazılı anket formu

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil: İngilizce (Fear of Falling Avoidance Behavior Questionnaire)

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan Toplum İçinde Yaşayan Bireyler

Yaş Grubu: Yaşlı Bireyler (Genellikle 65 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de toplum içinde yaşayan ve düşme korkusu yaşayabilen yaşlı bireyler örnekleminde kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireylerden, düşme korkuları nedeniyle kaçındıkları veya kısıtladıkları aktiviteleri derecelendirmeleri istenir. Derecelendirme formatı orijinal ölçeğe bağlıdır (Genellikle Likert tipi bir ölçek kullanılır).

Anahtar Kelimeler

Geriatrik Değerlendirme, Aktivite Kısıtlaması, Yaşam Kalitesi, Denge, Psikometrik Özellikler, Kaçınma Davranışı

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Sevim Acaröz Candan

Test Yılı (Uyarlama): 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve klinik amaçlı kullanımlarda genellikle yazardan izin alınması tavsiye edilir.

Kaynaklar

Acaröz-Candan, S., Demircioğlu, A., & Şahin, Ü. K. (2020). Cross-cultural adaptation and psychometric properties of The Fear of Falling Avoidance Behavior Questionnaire in Turkish community-dwelling Older Adults. Disability and Rehabilitation, 1–8. DOI: https://doi.org/10.1080/09638288.2020.1734674

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yasli-bireylerde-dusme-korkusuna-bagli-kacinma-davranisi-anketi-toad.pdf

Yaşlı Bireylerde Düşme Korkusuna Bağlı Kaçınma Davranışı Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen PDF kaynağına veya sorumlu yazarın yayınlanmış makalesine başvurulmalıdır.