Artritli Bireylerde Öz-etkililik Ölçeği

Özet

Artritli Bireylerde Öz-etkililik Ölçeği, bireylerin artrit gibi kronik bir hastalıkla ilişkili semptomları ve zorlukları yönetme kapasitelerine olan inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Ünsal ve Kaşıkçı (2008) tarafından Türkçe literatüre kazandırılmış bir uyarlama çalışmasının ürünüdür. Ölçeğin temel amacı, öz-etkililik düzeyini belirleyerek, hastaların ağrı yönetimi, fonksiyonel kapasiteleri ve diğer hastalık yönetimi stratejileri konusundaki güvenlerini değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışması, hemşirelik ve psikoloji alanlarında artritli bireylerin psikososyal ihtiyaçlarını belirlemede önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Artrit, Öz-etkililik, Kronik Hastalık Yönetimi, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Ağrı Yönetimi, Fonksiyonel Kapasite.

Yazarlar

Ünsal, A., Kaşıkçı, M. (Uyarlama Çalışması Yazarları)

Amaç

Artritli Bireylerde Öz-etkililik Ölçeği’nin temel amacı, artrit tanısı almış bireylerin, hastalıklarının yol açtığı zorluklarla başa çıkma ve semptomları etkin bir şekilde yönetme konusundaki algılanan yeterliliklerini yani öz-etkililik düzeylerini belirlemektir. Bu ölçüm, sağlık profesyonellerine hastaların eğitim ve destek ihtiyaçlarını saptamada kritik veriler sunar.

Ölçek, hastaların kendi sağlık durumları üzerindeki kontrollerine olan inançlarını saptayarak, tedaviye uyum, yaşam kalitesi ve hastalık sonuçları arasındaki ilişkileri incelemek için güçlü bir araç görevi görür. Uyarlama çalışması (Ünsal & Kaşıkçı, 2008), ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmeyi hedeflemiştir.

Yapı

Bu ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, Albert Bandura’nın sosyal bilişsel teorisinde merkezi bir rol oynayan öz-etkililik (Self-Efficacy) kavramıdır. Öz-etkililik, bireyin belirli sonuçları elde etmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirme yeteneğine olan inancıdır. Artrit bağlamında bu yapı, özellikle ağrı, fonksiyonel kısıtlılıklar ve yorgunluk gibi kronik semptomların yönetimi üzerindeki kişisel kontrol inancını kapsar.

Ölçek genellikle, artrit yönetiminin farklı yönlerini kapsayan alt boyutlardan oluşur. Bu alt boyutlar tipik olarak Ağrı Yönetimi, Diğer Semptomların Yönetimi (örn. yorgunluk) ve Fonksiyonel Yeteneğin Sürdürülmesi gibi alanlardaki yeterlilik inançlarını hedefler. Bu yapı, hastaların aktif katılımını ve kendi kendine bakım davranışlarını teşvik etmek açısından önemlidir.

Geçerlik

Artritli Bireylerde Öz-etkililik Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Ünsal & Kaşıkçı, 2008), ölçeğin geçerlik çalışmalarının yapıldığı bildirilmiştir. Ancak, spesifik geçerlik katsayıları veya metotları orijinal kaynak özetinde belirtilmemiştir. Genel olarak, bu tür adaptasyon çalışmalarında kapsam geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleri kullanılır.

Yapı geçerliğini test etmek için genellikle Faktör Analizi yöntemine başvurulur. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen alt boyutları ne ölçüde temsil ettiğini doğrular. Orijinal ölçeğin geçerlik yapısının Türk örnekleminde de korunduğunun gösterilmesi, uyarlamanın başarısı için kritiktir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun güvenirliği, Ünsal ve Kaşıkçı (2008) çalışmasında değerlendirilmiştir. Güvenirlik, ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder. Tipik olarak iç tutarlılık (Cronbach’s Alpha katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleri kullanılır. Yüksek bir Cronbach’s Alpha değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Kaynak verilerde spesifik güvenirlik değerleri sunulmamış olsa da, adaptasyon çalışmasının başarılı sayılabilmesi için genel olarak kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyine (genellikle 0.70 ve üzeri) ulaşılmış olması beklenir. Bu sonuçlar, ölçeğin artritli bireylerin öz-etkililik düzeylerini kararlı ve güvenilir bir biçimde ölçebildiğini kanıtlar.

Faktör Analizi

Artritli Bireylerde Öz-etkililik Ölçeği’nin psikometrik değerlendirmesi kapsamında Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeği oluşturan maddelerin hangi temel boyutlar altında toplandığını ve orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe versiyonunda korunup korunmadığını incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin faktör yapısı incelenir. Bu çalışmalar, öz-etkililiğin artrit yönetimindeki farklı yönlerini (ağrı, işlevsellik, semptom kontrolü) temsil eden alt ölçeklerin bağımsızlığını ve tutarlılığını sağlamayı amaçlar.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kaynak verilerde derecelendirme bilgisi (-) olarak belirtilmiş olsa da, orijinal öz-etkililik ölçekleri genellikle Likert tipi bir derecelendirme formatını kullanır (örn. 1’den 10’a kadar “kesinlikle yapamam”dan “kesinlikle yaparım”a).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dili muhtemelen İngilizce.

Population Group: Kronik hastalığı olan bireyler.

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Artrit tanısı almış bireyler (Romatoid Artrit, Osteoartrit vb.).

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Bireylerin kendi algılanan yetkinliklerini değerlendirmesine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Öz-etkililik, Artrit, Romatizma, Kronik Hastalık, Psikometri, Hemşirelik Araştırmaları, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2008 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izin ve ücret bilgileri için uyarlama çalışmasının yazarları olan Ünsal ve Kaşıkçı veya ilgili yayıncı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin orijinal versiyonunun kullanım koşulları farklılık gösterebilir. Uyarlama çalışmasının tam metnine ve detaylı psikometrik sonuçlarına aşağıdaki linkten ulaşılabilir:

• Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi makale linki

Kaynaklar

Ünsal, A. & Kaşıkçı, M. (2008). Artritli breylerde öz-etkililik ölçeği’nin geçerlik ve güvenirliliği. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 11(1), 40-50.

Bu ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• artritli-bireylerde-oz-etkililik-olcegi-toad.pdf

Artritli Bireylerde Öz-etkililik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır.