Yaşlı Bireyler İçin Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği

Özet

Bu giriş, Soygür, Duyan, Hasgül ve Adıbatmaz tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen “Multidimensional Observation Scale for Elderly Subjects” (MOSES) adlı ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasını temel almaktadır. Yaşlı Bireyler İçin Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği (YBÇBGÖ), yaşlı bireylerin davranışsal ve işlevsel durumlarını çok boyutlu bir perspektiften gözlemsel olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir.

Ölçek, bakım ortamlarında bulunan yaşlı bireylerin günlük yaşam aktiviteleri, sosyal etkileşimleri, bilişsel durumları ve duygusal tepkileri gibi kritik alanlarda profesyonellerin sistematik gözlem yapmasını sağlar. Uyarlama çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürüne uygunluğunu ve geçerliğini sağlamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Yaşlı Bireyler, Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği, Gerontoloji, Uyarlama, Psikometri, Gözlem, Geriatri.

Yazarlar

Soygür, H., Duyan, V., Hasgül, E., Adıbatmaz, M.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yaşlı bireylerin davranışsal ve işlevsel durumlarını çok boyutlu bir perspektiften, genellikle bakım verenler veya sağlık profesyonelleri aracılığıyla gözlemsel olarak değerlendirmektir. Ölçek, yaşlıların bakım ihtiyaçlarını, yaşam kalitelerini ve zaman içindeki değişikliklerini izlemek için klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışması (2017), orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki geriatrik popülasyonla çalışan uzmanların uluslararası kabul görmüş bu aracı kullanabilmesine olanak tanımayı hedeflemiştir. Bu, yaşlı bakımı alanındaki araştırmaların ve uygulamaların standardizasyonuna katkıda bulunmaktadır.

Yapı

Yaşlı Bireyler İçin Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği (YBÇBGÖ), adından da anlaşılacağı gibi, yaşlıların işlevselliğini tek bir değişken yerine birden fazla boyutta ölçen bir araçtır. Orijinal Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği (MOSES), genellikle aşağıdaki temel yapıları ölçen alt boyutlardan oluşur:

• Fiziksel Bağımsızlık ve Günlük Yaşam Aktiviteleri (GİA)
• Bilişsel İşlevsellik ve Yönelim
• Sosyal Etkileşim ve İletişim
• Duygusal Durum ve Davranışsal Sorunlar

Ölçek maddeleri, bakım personelinin kısa bir süre zarfında gözlemleyebileceği spesifik davranışlar ve durumlar üzerine odaklanarak, kapsamlı ve objektif bir değerlendirme sağlamayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağımlı geçerliği (benzer yapıyı ölçen diğer geçerli ölçeklerle korelasyon) içermektedir.

Yapılan geçerlik çalışmaları, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültüründe de korunduğunu ve ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Geçerlik sonuçlarının tam detayları ilgili referans makalesinde (Soygür ve ark., 2017) mevcuttur. Geçerlik analizlerinin detaylı sonuçlarına ulaşmak için makalenin tamamının incelenmesi önerilir.

Güvenirlik

Yaşlı Bireyler İçin Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği‘nin Türk popülasyonundaki güvenilirliği, iç tutarlılık analizleri ve genellikle test-tekrar test yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin Türkçe formunun güvenilir olduğunu ve tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar verebileceğini işaret etmektedir. Bu sonuçlar, YBÇBGÖ’nün geriatrik değerlendirme alanında istikrarlı bir araç olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında, orijinal Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği‘nin çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek için faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin alt boyutlarının kültürel bağlamda da ayrışıklığını ve bütünlüğünü test etmiştir.

Faktör analizi sonuçları, orijinal MOSES ölçeğinde tanımlanan boyutların (örneğin, Fiziksel Bağımsızlık, Bilişsel İşlevsellik) Türkçe formda da benzer şekilde yüklendiğini ortaya koyarak yapısal geçerliği desteklemiştir. Bu, ölçeğin teorik temelinin kültürel sınırlar arasında korunabildiğini göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Gözlem Ölçeği (Observer-rated scale), derecelendirme tipinde.

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (Original)

Population Group: Yaşlı Bireyler (Elderly Subjects)

Age Group: Genellikle 65 yaş ve üzeri bireyler.

Population Details: Huzurevleri, hastaneler veya uzun süreli bakım tesislerinde yaşayan yaşlı bireylerin değerlendirilmesi için uygundur.

Test Methodology: Bakım veren personel (hemşireler, sosyal hizmet uzmanları veya yardımcı personel) tarafından, gözlem süresi boyunca bireyin davranışlarının ve işlevselliğinin yapılandırılmış bir şekilde değerlendirilmesi.

Anahtar Kelimeler

YBÇBGÖ, MOSES, Geriatrik Değerlendirme, Bakım, Gözlem, Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği, Geçerlik, Güvenirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama makalesinde belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar Veli Duyan için: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu yazarın bağlı bulunduğu kurum adresi için makalenin tamamına başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili izinler için sorumlu yazar Veli Duyan ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Çalışma, akademik bir dergide yayınlandığı için kullanımı genellikle akademik amaçlar için ücretsiz olabilir; ancak ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için izin gerekebilir.

Referanslar

1. Soygür, H., Duyan, V., Hasgül, E., & Adıbatmaz, M. (2017). Turkish adaptation study of Multidimensional Observation Scale for elderly subjects. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 11(3), 171-185.
2. Sorumlu Yazar İletişim: Veli Duyan ([email protected])
3. Ölçeğin orijinal PDF dosyası, ilgili web sitesinde mevcuttur. Orijinal PDF’ye buradan ulaşılabilir: yasli-bireyler-icin-cok-boyutlu-gozlem-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Yaşlı Bireyler İçin Çok Boyutlu Gözlem Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu giriş, ölçek maddelerini telif hakkı korumaları veya yayın kısıtlamaları nedeniyle doğrudan sunamamaktadır. Ölçek maddeleri, puanlama yönergeleri ve detaylı alt boyut bilgileri için lütfen Soygür ve arkadaşlarının 2017 tarihli orijinal uyarlama makalesine veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurunuz.