Yaşamı Sürdürme Nedenleri Envanteri( YSNE)

Özet

Yaşamı Sürdürme Nedenleri Envanteri (YSNE), bireyleri intihar davranışlarından alıkoyan koruyucu etkenleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu envanter, orijinal olarak ABD’de Marsha Linehan ve arkadaşları tarafından geliştirilen Reasons for Living Inventory (RFL) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. YSNE, bireyin yaşamı sürdürme kararını destekleyen içsel ve dışsal nedenleri, inançları ve engelleri kapsamlı bir şekilde değerlendirir. Psikoloji alanında, özellikle intihar risk değerlendirmesi ve önleme çalışmalarında önemli bir yere sahiptir.

YSNE, toplam 48 maddeden oluşmakta ve altı farklı boyutta bu koruyucu faktörleri incelemektedir. Ölçek, 6’lı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır, bu da katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmelerine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Yaşamı Sürdürme Nedenleri Envanteri (YSNE), Reasons for Living Inventory (RFL), intihar önleme, koruyucu faktörler, psikolojik değerlendirme, uyarlama, Likert ölçeği.

Yazarlar

Ayşegül Durak, Yücel Yasak-Gültekin, Nermin H. Şahin.

Amaç

Yaşamı Sürdürme Nedenleri Envanteri’nin temel amacı, bireylerin intihar düşüncesi ve girişimi riskine karşı sahip oldukları bilişsel ve davranışsal koruma mekanizmalarını ölçmektir. Klinik çalışmalarda, ölçek yüksek düzeyde intihar riski taşıyan bireylerde bile yaşamı sürdürme nedenlerinin varlığını tespit ederek, terapötik müdahalelerin bu güçlü yönler üzerine odaklanmasına rehberlik etmeyi amaçlar.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültürüne özgü bağlamda intiharı engelleyen faktörlerin geçerliğini ve güvenirliğini saptamak ve böylece yerel araştırmacılara ve klinisyenlere geçerli bir araç sunmak amacıyla yapılmıştır. Bu, özellikle intihar düşüncesinin yaygın olduğu popülasyonlarda riskin tersine çevrilmesine yardımcı olan faktörleri belirlemede kritik öneme sahiptir.

Yapı

YSNE, intihar davranışını ketleyen (engelleyen) faktörleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, intihar riskini doğrudan ölçmek yerine, yaşamı değerli kılan ve zorluklarla başa çıkma motivasyonu sağlayan nedenleri değerlendirir. Bu yapı, 6 ana alt boyuta ayrılmıştır ve toplam 48 madde ile bu boyutların derinlemesine incelenmesini sağlar.

Ölçekteki ana yapısal boyutlar, hem kişisel inançları (içsel faktörler) hem de sosyal ve ahlaki yükümlülükleri (dışsal faktörler) kapsar. Bu boyutlar, bireyin hayata tutunma gücünü ve zorluklarla başa çıkma kapasitesini gösteren temel koruyucu faktörlerdir.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Durak, Yasak-Gültekin ve Şahin (1993) tarafından yürütülen uyarlama çalışması, envanterin Türkçe popülasyonunda intiharı engelleyici nedenleri ölçme yeteneğini doğrulamayı amaçlamıştır. Bu çalışma kapsamında yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği analizleri yapılmıştır.

Uyarlama sürecinde, ölçeğin alt boyutlarının teorik olarak beklenen yapıyı gösterip göstermediği (yapı geçerliği) ve bilinen diğer intihar eğilimi veya depresyon ölçekleriyle ilişkisi (ölçüt geçerliği) incelenmiştir. Bu analizler, YSNE’nin Türk kültüründe Yaşamı Sürdürme Nedenleri Envanteri olarak geçerli bir araç olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta sayısal güvenirlik bilgileri yer almasa da, uyarlama çalışması (Durak et al., 1993), YSNE’nin iç tutarlılık ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğini hesaplamıştır. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach alfa katsayısı ile rapor edilir.

Türkçe uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek güvenirlik katsayıları, envanterin farklı alt boyutlarının kendi içlerinde tutarlı olduğunu ve zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir. Bu, YSNE’nin hem araştırma hem de klinik uygulamalarda güvenilir bir araç olarak kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

YSNE, orijinal RFL ölçeğine paralel olarak yapılan faktör analizi sonucunda 6 temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin yaşamı sürdürme motivasyonunu farklı açılardan ele almaktadır ve toplam 48 madde bu alt boyutlara dağılmıştır.

Bu 6 alt boyut ve bunlara ait örnek maddeler şunlardır:

• Hayatta Kalma ve Baş Etme İnançları Boyutu: Bireyin zorluklarla başa çıkma ve hayatta kalma yeteneğine olan güvenini ölçer. (Örnek: Yaşamak için İstek duyarım.)
• Aileye Karşı Sorumluluk Boyutu: Bireyin aile üyelerine karşı duyduğu sorumluluk ve bağlılık hissini, onları yalnız bırakmama isteğini ölçer. (Örnek: Ailem bana bağlıdır ve bana ihtiyaçları var.)
• Çocukla İlgili Kaygılar Boyutu: Özellikle ebeveyn olan bireylerin, çocuklarına bakma ve onlara destek olma sorumluluğundan kaynaklanan yaşam nedenlerini ölçer.
• İntihar Korkusu Boyutu: Bireyin intihar eyleminin kendisine, acıya veya ölümün bilinmezliğine dair duyduğu korkuyu ölçer. (Örnek: Korkağın biriyim, bunu yapacak cesaretim yok.)
• Sosyal Açıdan Onaylanmama Korkusu Boyutu: İntihar eyleminin sosyal çevrede (arkadaşlar, toplum) yaratacağı olumsuz yargı ve sonuçlardan duyulan endişeyi ölçer. (Örnek: Arkadaşlarımdan ayrılmak istemem.)
• Ahlaki Engeller Boyutu: Dini inançlar, etik değerler ve yaşamın kutsallığı gibi ahlaki veya manevi nedenlerle intiharı bir seçenek olarak reddetmeyi ölçer. (Örnek: Kadere ve Allah’a inanırım ve O’ndan korkarım.)

Envanter Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek: Reasons for Living Inventory – RFL)

Format: Kendini Değerlendirme Envanteri

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon ve Klinik Örneklemler (Özellikle intihar riski taşıyan bireyler)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonrası ve Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkinler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Envanter toplam 48 maddeden oluşur ve 6’lı Likert tipi bir derecelendirme ile yanıtlanır. Katılımcılar, kendilerini yaşamı sürdürmeye iten nedenlerin her birine ne ölçüde katıldıklarını belirtirler (Örn: 1 = Hiçbir şekilde neden değil, 6 = Çok güçlü bir neden). Yüksek puanlar, intihara karşı daha güçlü koruyucu faktörlerin varlığını işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Ölçek geliştirme, psikometrik özellikler, adaptasyon, intihar risk değerlendirmesi, koruyucu faktörler, Yaşamı Sürdürme Nedenleri Envanteri, psikoloji.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayşegül Durak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim Adresleri: [email protected] (Bu e-posta adresi, ilgili çalışmaların yazışma adresi olarak belirtilmiştir.)

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı dönemdeki Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Psikoloji Bölümü ile ilişkilidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 1993

İzinler ve Ücret: Genellikle akademik araştırmalar ve klinik uygulamalar için referans gösterilerek kullanılabilir. Kullanım izinleri ve olası ücretler için sorumlu yazarla veya ilgili yayıncı kurumla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin PDF formatındaki orijinal uyarlama makalesine ulaşmak mümkündür. Orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: yasami-surdurme-nedenleri-envanteri-ysne-toad.pdf

Kaynaklar

Durak, A., Yasak-Gültekin, Y. ve Şahin, N. H. (1993). İnsanları yaşama bağlayan nedenler nelerdir? Yaşamı Sürdürme Nedenleri Envanteri’nin (YSNE) güvenirliği ve geçerliği. Türk Psikoloji Dergisi, 8(30), 7-19.

Bu makalenin bağlantısı: turkpsikolojidergisi.com

Yaşamı Sürdürme Nedenleri Envanteri (YSNE) Maddeleri

YSNE, 6 alt boyut ve toplam 48 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda, alt boyut isimleri ve bu boyutları temsil eden örnek maddeler sunulmuştur:

• Hayatta Kalma ve Baş Etme İnançları Boyutu: Yaşamak için İstek duyarım.
• Aileye Karşı Sorumluluk Boyutu: Ailem bana bağlıdır ve bana ihtiyaçları var.
• Çocukla İlgili Kaygılar Boyutu: (Örnek madde verilmemiştir.)
• İntihar Korkusu Boyutu: Korkağın biriyim, bunu yapacak cesaretim yok.
• Sosyal Açıdan Onaylanmama Korkusu Boyutu: Arkadaşlarımdan ayrılmak istemem.
• Ahlaki Engeller Boyutu: Kadere ve Allah’a inanırım ve O’ndan korkarım.