Yaşam Etkililiği Ölçeği

Özet

Yaşam Etkililiği Ölçeği (YEO), Ekşi, Kaya ve Sancar (2018) tarafından özellikle psikoeğitim programlarının etkililiğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir araçtır. Ölçek, bireylerin günlük yaşam ve görev odaklı durumlarla başa çıkma becerilerini ve yetkinliklerini değerlendiren sekiz alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar arasında zaman yönetimi, sosyal yetkinlik ve öz güven gibi kritik yaşam becerileri yer almaktadır. YEO, sağlam psikometrik özelliklere sahip olup, eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılar için elverişli bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yaşam Etkililiği, Psikoeğitim, İç Tutarlılık Analizi, Sosyal Yetkinlik, Başarı Motivasyonu, Öz Güven, Likert, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Ekşi, H., Kaya, Ç., Sancar, D.

Amaç

Yaşam Etkililiği Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin hayatın çeşitli alanlarındaki yeterlilik düzeylerini ve etkinliğini sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle uygulanan psikoeğitim veya gelişimsel programların, katılımcıların yaşam becerileri üzerindeki etkisini ve getirisini değerlendirmek üzere uygun ve kullanışlı bir metot sağlamak için geliştirilmiştir. Bu sayede, müdahale programlarının başarısı somut ve çok boyutlu verilerle desteklenebilmektedir.

Yapı

Yaşam Etkililiği Ölçeği, 8 farklı alt boyutta toplam 24 maddeden oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu alt boyutlar, bireyin hem kişisel refahını hem de görev odaklı başarısını yansıtan temel yeterlilik alanlarını temsil eder. Yapısal olarak, ölçek bireylerin zamanı verimli kullanma kapasitesinden duygusal tepkilerini kontrol etme yeteneğine kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel alt boyutlar ve temsil ettikleri psikolojik yapılar şunlardır:

• Zaman Yönetimi: Görevleri planlama ve zamanı etkin kullanma becerisi.
• Sosyal Yetkinlik: Sosyal ortamlarda rahat ve başarılı olma kapasitesi.
• Başarı Motivasyonu: Detaylara dikkat ederek yüksek performans gösterme isteği.
• Zihinsel Esneklik: Yeni fikirlere adapte olabilme ve düşünceleri kolaylıkla değiştirme yeteneği.
• İş/Görev Liderliği: Başkalarını görevleri yerine getirmeye yönlendirme yeterliliği.
• Duygusal Kontrol: Stresli veya zorlayıcı durumlarda sakin kalabilme becerisi.
• Etkin İnisiyatif: Aktif olarak meşgul olmaktan hoşlanma ve ilgilenilen konulara dahil olma eğilimi.
• Öz Güven: Başarıya ulaşacağına dair güçlü inanç ve yeterlilik duygusu.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla AMOS programı kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin hipotez edilen tek boyutlu yapısının elde edilen verilerle uyumunu belirlemeye odaklanmıştır.

Uyum geçerliği (kriter geçerliği) incelemelerinde, Yaşam Etkililiği Ölçeği alt boyut puanları ile dış kriterler arasında anlamlı korelasyonlar bulunmuştur:

• Zaman Yönetimi puanları ile algılanan zaman yönetimi yeterliği arasında yüksek düzeyde bir korelasyon (.72) tespit edilmiştir.
• Sosyal Yetkinlik puanları ile PERMA modelinin olumlu ilişkiler boyutu arasında orta düzeyde bir ilişki (.50) gözlenmiştir.
• Başarı Motivasyonu puanları, PERMA başarılar boyutu ile (.55) ve genel not ortalaması (GNO) ile (.41) anlamlı düzeyde ilişkilidir.
• İş/Görev Liderliği puanları ile algılanan liderlik becerisi yeterliği arasında (.41) korelasyon bulunmuştur.
• Etkin İnisiyatif puanları ile PERMA bağlanma boyutu arasında (.47) anlamlı bir ilişki mevcuttur.
• Öz Güven puanları, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği skorları ile ters yönde, güçlü bir korelasyon (-.59) göstermiştir. Bu negatif korelasyon, ölçek maddelerinin yapısı (yüksek skor yüksek etkililik anlamına gelmesi) dikkate alındığında beklenen bir sonuçtur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, yaygın olarak kullanılan iç tutarlılık analizi yöntemiyle incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach’s Alpha), her bir alt ölçek için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin alt boyutlarının tutarlı ve güvenilir olduğunu göstermektedir.

Mevcut çalışmada hesaplanan Alpha iç tutarlılık güvenirlik katsayıları şu şekildedir:

• Zaman Yönetimi: .85
• Sosyal Yetkinlik: .83
• Başarı Motivasyonu: .86
• Zihinsel Esneklik: .74
• İş/Görev Liderliği: .84
• Duygusal Kontrol: .89
• Etkin İnisiyatif: .79
• Öz Güven: .86

Tüm alt ölçekler için hesaplanan Alpha değerleri, .70 eşiğinin üzerinde olup, ölçeğin psikometrik açıdan yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Özellikle Duygusal Kontrol alt ölçeği .89 ile en yüksek tutarlılığı sergilemiştir.

Faktör Analizi

Yaşam Etkililiği Ölçeği’nin yapısal modelinin test edilmesi sürecinde, araştırmacılar tarafından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin tek boyutlu yapısının, toplanan örneklem verileriyle ne ölçüde uyum sağladığını tespit etmek amacıyla AMOS istatistik yazılımı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir.

Bu analiz, ölçeğin teorik olarak belirlenen sekiz alt boyutu temsil eden 24 maddenin, tek bir Yaşam Etkililiği yapısı altında nasıl toplandığını doğrulamayı amaçlamıştır. Elde edilen uyum indeksleri, modelin veriyle kabul edilebilir düzeyde uyumlu olduğunu göstererek ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: 8 alt boyut ve toplam 24 madde.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon veya Üniversite Öğrencileri (GNO kullanımından çıkarım yapılmıştır).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak yetişkinlik veya ileri ergenlik dönemi için uygundur.

Popülasyon Detayları: Kaynakta spesifik detay verilmemiştir.

Test Metodolojisi: 8’li Likert tipi derecelendirme (1=Bana Uygun Değil, 8 =Bana Uygun).

Anahtar Kelimeler

Yaşam Becerileri, Psikolojik Ölçme, Benlik Saygısı, Duygusal Kontrol, Liderlik Becerisi, PERMA Modeli.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Çınar Kaya

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: İzin ve ücretlendirme bilgisi için sorumlu yazar (Çınar Kaya) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: yasam-etkililigi-olcegi-toad.pdf

Ayrıca, ölçeğin DOCX formatındaki dosyası da mevcuttur: yasam-etkililigi-olcegi-toad.docx

Kaynaklar

Ekşi, H., Kaya, Ç. & Sancar, D. (2018). A convenient measure for psychoeducational effectiveness studies: the Psychometric properties of Life Effectiveness Questionnaire [Psikoeğitim etkililiği incelemeleri için elverişli bir araç: Yaşam Etkililiği Ölçeği’nin psikometrik özellikleri]. Paper presented at 8th International Conference on Research in Education- ICRE, May, 9-11, Manisa, Turkey (pp. 488-491). Uluslararası Eğitim Araştırmacıları Derneği.

Yaşam Etkililiği Ölçeği Maddeleri

Yaşam Etkililiği Ölçeği, 8 alt boyutta toplam 24 maddeden oluşmaktadır. Her alt boyut 3 madde ile temsil edilmektedir. Aşağıda alt boyutlar ve örnek maddeler listelenmiştir:

• Zaman Yönetimi ( 3 m ): Zamanımı verimli bir şekilde planlar ve kullanırım.
• Sosyal Yetkinlik ( 3 m ): Sosyal durumlarda başarılıyımdır.
• Başarı Motivasyonu ( 3 m ): Bir proje üzerinde çalışırken ayrıntıları doğru yakalamak için elimden geleni yaparım.
• Zihinsel Esneklik ( 3 m ): Daha iyi bir fikir olduğunda, düşünce ve fikirlerimi kolaylıkla değiştiririm.
• İş/Görev Dağılımı ( 3 m ): İnsanların benim için iş/görev yapmasını sağlayabilirim.
• Duygusal Kontrol ( 3 m ): Stresli durumlarda sakin kalabilirim.
• Etkin İnisiyatif ( 3 m ): Kendimi meşgul etmekten ve ilgilendiğim şeylere aktif bir şekilde dahil olmaktan hoşlanırım.
• Öz güven ( 3 m ): Bir şeye kendimi verdiğimde başaracağımdan eminim