İlköğretimde Sınıf Yönetiminin Etkililiği Ölçeği

Özet

İlköğretimde Sınıf Yönetiminin Etkililiği Ölçeği (İSYEÖ), ilköğretim kademesinde görev yapan öğretmenlerin sınıf yönetimi süreçlerindeki yeterlik ve etkinlik düzeylerini ölçmek amacıyla 2014 yılında geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, 94 maddeden oluşmakta ve öğretmenlerin sınıf içi ve dışı davranışları kontrol etme, ders zamanını etkin kullanma ve öğrencileriyle uyum sağlama gibi kritik boyutlardaki algılarını değerlendirmektedir. Bu ölçek, eğitim araştırmacıları ve uygulayıcıları için sınıf yönetiminin multidisipliner yapısını incelemede önemli bir kaynak sunmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, bilimsel ölçek geliştirme yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, dört temel alt boyutta sınıf yönetiminin etkililiğini değerlendirmektedir: Amacı Gerçekleştirme, Entegrasyon, Uyum ve Değer. Yapılan analizler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir ve geçerli olduğunu göstermiştir. Bu sayede, öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçlarının belirlenmesinde ve sınıf içi eğitim kalitesinin artırılmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesinde kullanılabilir bir araç niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

İlköğretim, Sınıf Yönetimi, Öğretmen Yeterliği, Okul Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Eğitim Bilimleri, Öğrenci Davranışları.

Yazarlar

Sibel Güven, Mehmet D. Karslı

Amaç

İlköğretimde Sınıf Yönetiminin Etkililiği Ölçeği’nin temel amacı, ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin sınıf yönetimi uygulamalarının ne denli etkili olduğunu sistematik bir şekilde belirlemektir. Bu çalışma, öğretmenlerin sınıf içi disiplin, zaman kullanımı, öğrenci katılımı ve grup dinamiklerini yönetme becerilerini değerlendirerek, güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymayı hedeflemiştir.

Ölçek, öğretmenlerin kendilerini değerlendirmelerine olanak tanıyarak, mesleki gelişim süreçlerine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, eğitim yöneticilerine ve politika yapıcılara, sınıf yönetimi eğitim programlarının içeriğini ve etkinliğini artırmak için somut geri bildirimler sağlamaktadır.

Yapı

İlköğretimde Sınıf Yönetiminin Etkililiği Ölçeği, toplamda 94 maddeden oluşmakta ve sınıf yönetiminin dört ana boyutunu ölçmektedir. Bu boyutlar, öğretmenlerin sınıf içi etkinliklerini ve öğrenci davranışlarını ne ölçüde başarılı bir şekilde yönettiğini yansıtmaktadır:

• Amacı Gerçekleştirme: Öğretmenin ders zamanını planlama, başlama ve bitirme süreçlerini iyi değerlendirme ve dersin hedeflerine ulaşma düzeyini ifade eder.
• Entegrasyon: Öğrencilerin okul dışı davranışlarını, sosyal çevrelerini gözlemleyebilme ve bu bilgileri sınıf içi yönetim süreçlerine dahil edebilme düzeyini ölçer. Bu boyut, öğrenci-öğretmen ilişkisinin bütüncül yapısına odaklanır.
• Uyum: Öğretmenin sınıfıyla ilgili kararları alırken derinlemesine düşünme, farklı durumlara esneklikle adapte olma ve sınıfın genel dinamikleriyle ahenk sağlama düzeyini belirtir.
• Değer: Öğretmenin söz ve davranışları kontrol edebilme, sınıf kurallarını uygulama ve otoriteyi etkili bir şekilde kullanabilme düzeyini temsil eder. Bu boyut, disiplin ve düzenin sağlanmasındaki yeterliliği vurgular.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin başlangıçtaki madde havuzundan bazı maddelerin çıkarılmasını gerektirmiştir.

AFA sonucunda ölçekten çıkarılan maddeler şunlardır:

• 1. Bölüm (“Sınıfınızın Bir Üyesi Olarak..”) için: 11, 19, 13, 35 ve 40 numaralı maddeler.
• 2. Bölüm (“Sınıfınızın Bir Üyesi Olarak Öğrencinizin/Öğrencilerinizin…”) için: 2, 5, 10, 12, 13, 30 ve 24 numaralı maddeler.
• 3. Bölüm (“Sınıfınızdaki Çalışma Gruplarının…”) için: 1 ve 8 numaralı maddeler.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sınamasında ise, ölçeğin her alt bölümü için belirlenen 4 alt faktörün uyum indeksi değerleri detaylıca incelenmiştir. Alt boyutlar arasındaki korelasyon ilişkisi de analiz edilmiş ve bu ilişkilerin istatistiksel olarak anlamlı düzeyde olduğu tespit edilmiştir, bu da ölçeğin yapısal modelinin veriyle uyumlu olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alpha katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin farklı alt bölümlerinde yüksek düzeyde tutarlılık sergilediğini göstermektedir:

• “Sınıfınızın Bir Üyesi Olarak…” bölümü için Cronbach Alpha değeri: .92
• “Sınıfınızın Bir Üyesi Olarak Öğrencinizin/öğrencilerinizin…” bölümü için Cronbach Alpha değeri: .90
• “Sınıfınızdaki Çalışma Gruplarının…” bölümü için Cronbach Alpha değeri: .72
• Anketin tümü (toplam ölçek) için Cronbach Alpha değeri: .95

Özellikle genel ölçek için hesaplanan .95 değeri, İlköğretimde Sınıf Yönetiminin Etkililiği Ölçeği’nin psikometrik açıdan oldukça güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır. Alt boyutlardan “Sınıfınızdaki Çalışma Gruplarının…” bölümündeki .72 değeri de kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılığı işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, başlangıçta yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile 4 temel alt boyuta ayrılmıştır. Bu analizde, düşük faktör yüküne sahip veya birden fazla faktöre yüklenen maddeler çıkarılarak ölçeğin yapısı sadeleştirilmiştir. Toplamda 94 madde, bu dört alt faktörü temsil edecek şekilde yapılandırılmıştır.

Yapısal modelin doğrulanması amacıyla uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, elde edilen dört faktörlü yapının teorik model ile uyumlu olduğunu göstermiştir. DFA sonuçlarında incelenen uyum indeksleri (fit indices), modelin kabul edilebilir veya iyi uyum düzeyinde olduğunu desteklemiş ve alt boyutlar arasındaki korelasyonların anlamlı bulunması, bu dört boyutun sınıf yönetiminin farklı ancak ilişkili yönlerini ölçtüğünü teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Derecelendirme: 1=Hiç, 2=Az, 3=Orta, 4=Çok, 5=Oldukça Çok

Mevcut Dil: Türkçe

Madde Sayısı ve Boyutlar: 94 madde, 4 alt boyut

Popülasyon Grubu: İlköğretim Öğretmenleri

Yaş Grubu: Yetişkin (Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: İlköğretim kademesinde aktif olarak görev yapan öğretmenler.

Test Metodolojisi: Öz değerlendirme temelli anket. Öğretmenlerin kendi sınıf yönetimi uygulamaları hakkındaki algılarını ölçer.

Anahtar Kelimeler

Amacı Gerçekleştirme, Entegrasyon, Uyum, Değer, Öğretmen Algısı, Cronbach Alpha, Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sibel Güven

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Sibel Güven) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ek Bilgi: Ölçeğin geliştirildiği makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantılar aracılığıyla erişilebilir. Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

• Orijinal Makale DOI: http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2544
• Akademik Depo Linki: i-rep.emu.edu.tr
• Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ilkogretimde-sinif-yonetiminin-etkililigi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Güven, S. ve Karslı, M.D. (2014). İlköğretimde sınıf yönetiminin etkiliğini belirlemeye yönelik ölçek geliştirme çalışması. International Journal of Social Science, 29, 367-385. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2544

İlköğretimde Sınıf Yönetiminin Etkililiği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplam 94 madde ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir (1=hiç, 2=az, 3=orta, 4=çok, 5=oldukça çok).

Alt Boyutlar ve Tanımları:

• Amacı Gerçekleştirme: Ders zamanını iyi değerlendirme düzeyiniz.
• Entegrasyon: Öğrencilerinizin okul dışı davranışlarını gözlemleyebilme düzeyiniz.
• Uyum: Sınıfınızla ilgili kararları alırken üstünde düşünme düzeyiniz.
• Değer: Söz ve davranışları kontrol edebilme düzeyiniz.

Faktör Analizi Sonucunda Çıkarılan Maddeler:

Açımlayıcı faktör analizi sonuçları doğrultusunda çıkarılan maddeler şunlardır:

• 1. bölümde “Sınıfınızın Bir Üyesi Olarak..” başlıklı kısımdan: 11, 19, 13, 35 ve 40 nolu maddeler.
• 2. bölümde “Sınıfınızın Bir Üyesi Olarak Öğrencinizin/Öğrencilerinizin…” başlıklı kısımdan: 2, 5, 10, 12, 13, 30 ve 24 nolu maddeler.
• 3. bölümde “Sınıfınızdaki Çalışma Gruplarının…” başlıklı kısımdan: 1 ve 8 nolu maddeler.