Yardımsever Davranış Ölçeği

Özet

Yardımsever Davranış Ölçeği, Melek Erken tarafından 2009 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin yardımsever davranışlarını ve bu davranışların altında yatan eğilimlerini ölçmektir. Ölçek, 19 maddeden ve üç ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu geliştirme çalışması, özellikle empati becerisinin ahlaki davranışlar üzerindeki etkisini inceleyen daha geniş bir araştırmanın parçası olarak tasarlanmıştır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır ve psikometrik özellikleri (geçerlik ve güvenirlik) kabul edilebilir düzeydedir.

Anahtar Kelimeler

Yardımsever Davranış, Empati, Ahlaki Davranış, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Prososyal Davranış, Faktör Analizi

Yazarlar

Melek Erken

Amaç

Yardımsever Davranış Ölçeği, bireylerin günlük yaşamda sergiledikleri prososyal eğilimleri ve başkalarına yönelik yardım etme davranışlarının sıklığını ve niteliğini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, bireylerin yardıma muhtaç kişilere karşı gösterdikleri tutumları, onlarla ilgilenme düzeylerini ve zor durumda olanları görmezden gelmeme eğilimlerini nicel olarak değerlendirmeyi hedefler.

Ölçeğin geliştirilmesi, Erken’in (2009) Empati becerisinin ahlaki davranışlar üzerindeki etkisi başlıklı yüksek lisans tezi bağlamında gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle, ölçek aynı zamanda empati ile yardımsever davranışlar arasındaki potansiyel ilişkileri incelemek için bir araç görevi görmektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki yardımsever davranış (veya prososyal davranış) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin başkalarına fayda sağlamak amacıyla gönüllü olarak gerçekleştirdiği eylemleri içerir. Ölçek, bu genel yapıyı üç farklı alt boyutta incelemektedir.

• Yardıma İhtiyacı Olanlara Yardım Etme
• Yardıma İhtiyacı Olanlarla İlgilenme
• Yardıma İhtiyacı Olanları Görmezden Gelmeme

Bu üç alt boyut, yardımsever davranışın farklı tezahürlerini yakalayarak, yapının daha kapsamlı bir değerlendirmesini sağlamaktadır. Ölçek, 19 maddeden oluşmakta olup, her bir madde bu alt boyutlardan birine yüklenmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, özellikle yapı geçerliği incelenmiştir. Yapılan faktör analizi sonuçlarına göre, ölçeğin maddelerinin faktör yük değerleri kabul edilebilir sınırlarda bulunmuştur. Birinci faktördeki maddelerin yük değerleri 0,537 ile 0,747 arasında, ikinci faktördeki maddelerin yük değerleri 0,524 ile 0,657 arasında ve üçüncü faktördeki maddelerin yük değerleri ise 0,483 ile 0,779 arasında değişmektedir.

Bu bulgular, maddelerin ait oldukları faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Üç faktörün toplam varyansın %40,975’ini açıklaması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı temsil etme gücünün yeterli olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliğini belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen değerler, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

• Ölçeğin Genel Güvenirlik Düzeyi: 0,813
• Birinci Boyutun Güvenirlik Düzeyi (Yardıma İhtiyacı Olanlara Yardım Etme): 0,773
• İkinci Boyutun Güvenirlik Düzeyi (Yardıma İhtiyacı Olanlarla İlgilenme): 0,679
• Üçüncü Boyutun Güvenirlik Düzeyi (Yardıma İhtiyacı Olanları Görmezden Gelmeme): 0,686

Genel Cronbach Alfa değeri (0,813), ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Alt boyutların güvenirlik değerleri de kabul edilebilir sınırlar içerisindedir.

Faktör Analizi

Yardımsever Davranış Ölçeği, yapılan faktör analizi sonucunda üç alt boyuttan oluşan 19 maddelik bir yapıya sahiptir. Bu üç faktörün ölçeğe ilişkin toplam varyansı açıklama oranları aşağıdaki gibidir:

• Birinci Faktör (Yardıma İhtiyacı Olanlara Yardım Etme): Toplam varyansın %25,869’u.
• İkinci Faktör (Yardıma İhtiyacı Olanlarla İlgilenme): Toplam varyansın %8,725’i.
• Üçüncü Faktör (Yardıma İhtiyacı Olanları Görmezden Gelmeme): Toplam varyansın %6,381’i.

Toplamda, bu üç faktör birlikte varyansın %40,975’ini açıklamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç boyutlu yapısını desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 19 madde, 3 alt boyut. 5’li Likert tipi derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Spesifik hedef kitle belirtilmemiştir.

Age Group: Bilinmiyor (Yükseköğretim öğrencileri veya genel yetişkin popülasyon olduğu varsayılabilir).

Population Details: Ölçek, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde yürütülen bir tez çalışması için geliştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Prosocial Behavior, Yardımseverlik, Psikometri, Ahlak, Güvenirlik, Cronbach Alfa

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009 (Yüksek lisans tezinin tamamlanma tarihi).

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir tez çalışması kapsamında geliştirildiğinden, kullanımı için öncelikle sorumlu yazar Melek Erken’den izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım ücreti bilinmemektedir.

Kaynakça

Erken, M. (2009). Empati becerisinin ahlaki davranışlar üzerindeki etkisi (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.

Tez linki: tez.yok.gov.tr

Yardımsever Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

19 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Yardıma İhtiyacı Olanlara Yardım Etme (7 madde)
• Yerde bulduğum eşyanın sahibini bulmaya çalışırım (5. madde)
• Yardıma İhtiyacı Olanlarla İlgilenme (6 madde)
• Otobüste yaşlı insanlara yerimi vermem (12. madde)
• Yardıma İhtiyacı Olanları Görmezden Gelmeme (6 madde)
• Hasta olan arkadaşımın tedavisi için harçlığımın bir kısmını veririm (19. madde)

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yardimsever-davranis-olcegi-toad.pdf