Yaşam Boyu Panik Agorafobi Spektrum Ölçeği

Özet

Yaşam Boyu Panik Agorafobi Spektrum Ölçeği (PASÖ-YB), panik bozukluk ve agorafobi fenomenolojisinin yaşam boyu spektral özelliklerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış kapsamlı bir öz bildirim ölçeğidir. Ölçek, bu bozuklukların yalnızca mevcut semptomlarını değil, aynı zamanda çocukluk döneminden itibaren ortaya çıkan ve bozukluğun spektrumuna dahil olan atipik veya hafif belirtileri de ölçmeyi hedefler. Türkçeye uyarlama çalışması, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik gösterdiğini ortaya koymuştur.

Ölçek, toplamda 114 maddeden oluşmakta ve 8 farklı alt boyutu kapsamaktadır. Bu yapısıyla, panik ve agorafobinin geniş yelpazesini bütüncül bir bakış açısıyla ele alarak, tanısal kategorilerin ötesinde, boyutlu bir değerlendirme imkanı sunmaktadır. PASÖ-YB, özellikle spektrum yaklaşımının psikopatoloji araştırmalarında kullanılması için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Yaşam Boyu Panik Agorafobi Spektrum Ölçeği, PASÖ-YB, Panik Bozukluk, Agorafobi, Spektrum Yaklaşımı, Öz Bildirim Ölçeği, Güvenirlik, Geçerlik, Psikometri.

Yazarlar

Elif Tuncel

Amaç

Yaşam Boyu Panik Agorafobi Spektrum Ölçeği’nin temel amacı, bireylerdeki panik bozukluğu ve agorafobik eğilimleri, yaşamın farklı evrelerinde ortaya çıkan, tam sendromik kriterleri karşılamayan durumları da içine alacak şekilde, boyutlu bir spektrum yaklaşımı dahilinde ölçmektir. Ölçek, bu bozuklukların genetik ve gelişimsel sürekliliğini araştırmacılar için erişilebilir kılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, Türkiye’deki klinik popülasyonlarda ve araştırmalarda panik ve agorafobi spektrum özelliklerinin güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak için gerçekleştirilmiştir. Bu sayede, Türk kültürüne özgü dilsel ve psikometrik adaptasyonun sağlanması amaçlanmıştır.

Yapı

PASÖ-YB, Panik ve Agorafobi Spektrumunun sekiz temel alt boyutunu ölçen 114 maddeden oluşur. Bu alt boyutlar, panik ve agorafobinin çeşitli tezahürlerini, atipik belirtilerini ve ilişkili mizaç özelliklerini kapsamaktadır. Ölçek, tanısal kategorilerin ötesine geçerek, semptomların şiddetini ve yaygınlığını boylamsal bir perspektifle değerlendirir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, panik ve agorafobinin sadece akut nöbetler veya kaçınma davranışları ile sınırlı kalmayıp, ayrılma kaygısı, stres duyarlılığı, sosyal kaçınma ve hafif somatik semptomlar gibi erken başlangıçlı veya subsindromal özellikler aracılığıyla yaşam boyu kendini gösteren bir süreklilik içinde var olduğudur. Ölçek maddeleri bu geniş yapıyı temsil edecek şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Yaşam Boyu Panik Agorafobi Spektrum Ölçeği’nin geçerlik çalışması, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü göstermiştir. Yapılan analizlerde, PASÖ-YB’nin alt alanlarından elde edilen puanlar ile ölçeğin toplam puanı arasında oldukça iyi düzeyde korelasyon (ilişki) saptanmıştır.

Bu yüksek korelasyon bulgusu, alt boyutların her birinin, ölçeğin ölçtüğü genel Panik Agorafobi Spektrumu yapısına anlamlı katkıda bulunduğunu ve ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu desteklemektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda da geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Güvenirlik

PASÖ-YB’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını göstermiştir. İç tutarlılık güvenirliğini değerlendirmek için hesaplanan Cronbach Alpha değeri 0.82 olarak saptanmıştır. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde yüksek bir iç tutarlılığa işaret eder.

Ölçeğin maddeleri arasındaki iç tutarlılığın genel olarak yüksek olduğu belirlenmiştir; stres duyarlılığı alt alanı hariç, herhangi bir alanın ölçekten çıkarılmasının genel Cronbach Alpha değerini düşürdüğü gözlemlenmiştir. Ayrıca, PASÖ-YB’nin test-tekrar güvenirliği (zamana bağlı kararlılık) 0.88 gibi yüksek bir korelasyon değeri ile saptanmıştır. Bu sonuç, öz bildirim nitelikli ve çok sayıda soru içeren bir ölçek için oldukça yüksek bir kararlılık düzeyi olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısı olan 8 alt boyutun varlığı esas alınmıştır. Bu alt boyutlar, ölçeğin Panik Agorafobi Spektrumunu temsil eden temel faktörel yapıyı oluşturmaktadır. Her bir alt boyutun, ana yapıyı destekleyecek şekilde toplam puanla korelasyon göstermesi, faktör yapısının geçerliliğine dolaylı bir kanıt sunmaktadır.

Ölçek, 114 madde ile oldukça detaylı bir değerlendirme sağladığından, bu maddelerin 8 faktör altında gruplanması, spektrum yaklaşımının karmaşık ve çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır. Faktör yapısının detaylı açıklanması tez çalışmasında yer almaktadır; ancak mevcut veriler, ölçeğin çok boyutlu yapısının korunduğunu göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Kişi Kendi Cevaplar)

Dil Durumu: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve genel yetişkin popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler (Özellikle yaşam boyu deneyimleri değerlendirdiği için geçmiş yaşları da kapsar)

Popülasyon Detayları: Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı bünyesinde yürütülen uzmanlık tezi kapsamında, klinik örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Evet – Hayır Testi (İki seçenekli yanıt formatı). Maddelerin yaşam boyu deneyimleri sorgulayan nitelikte olması nedeniyle, yanıtlar deneyimin varlığını veya yokluğunu belirtir.

Anahtar Kelimeler

Panik Spektrumu, Agorafobi Spektrumu, Psikometri, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Güvenirliği, Cronbach Alpha, Uzmanlık Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı, İzmir (Tez dönemi itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, B. E. Tunçel tarafından 2002 yılında Tıpta Uzmanlık Tezi kapsamında Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili kesin izinler için orijinal yazar ve tez danışmanıyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim mümkündür. Orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: yasam-boyu-panik-agorafobi-spektrum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Tunçel, B. E. (2002). Yaşam Boyu Panik Agorafobi Spektrum Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. (Tıpta uzmanlık tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı, İzmir.

• Tez Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Yaşam Boyu Panik Agorafobi Spektrum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 4.Ayrılma korkusu nedeniyle okula ya da işe gitme korkunuz oldu mu?

• 6.Hiç yanınızda biri olmaksızın uyumakta ya da evden uzak bir yerde gece kalmakta zorlandınız mı?