Yaşam Boyu Panik-Agorafobik Spektrum Ölçeği

Özet

Yaşam Boyu Panik-Agorafobik Spektrum Ölçeği Öz Bildirim Formu (PASÖ-ÖB), panik bozukluk ve agorafobi semptomlarının yaşam boyu yaygınlığını ve şiddetini spektrum yaklaşımı çerçevesinde değerlendirmek üzere geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, orijinalinin Türkçe’ye bir Uyarlama çalışması sonucunda psikometrik özelliklerinin incelenerek kullanıma sunulmuştur. 2006 yılında Onur ve arkadaşları tarafından yapılan bu çalışma, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Ölçek, toplam 114 maddeden oluşmakta olup, sadece tam tanı kriterlerini karşılayan vakaları değil, aynı zamanda subklinik ve atipik spektrum özelliklerini de kapsamayı amaçlamaktadır. PASÖ-ÖB’nin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik analizleri, yüksek iç tutarlılık ve güçlü tanısal ayırt edicilik kapasitesi sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Panik bozukluk, Agorafobi, Panik-Agorafobik Spektrum, psikometrik özellikler, öz bildirim ölçeği, uyarlama, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Elif Onur, Tayfun Alkın, Emre S. Monkul, Hakan Fidaner.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaşamları boyunca deneyimlediği panik atakları, agorafobik kaçınma davranışlarını ve bunlarla ilişkili duygusal ve davranışsal özellikleri spektrum modeline uygun olarak kapsamlı bir şekilde ölçmektir. Standart diagnostik araçların sıklıkla gözden kaçırdığı tam eşiğin altındaki (subklinik) belirtileri ve atipik klinik görünümleri yakalayarak, panik ve agorafobi etiyolojisine ve fenotipine dair daha zengin veri sağlamayı hedefler.

PASÖ-ÖB’nin Türkçe adaptasyonu, Türk popülasyonunda panik ve agorafobinin spektral boyutunu araştırmacılar ve klinisyenler için erişilebilir kılmayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki psikiyatri ve psikoloji alanındaki araştırmalara sağlam bir ölçüm aracı kazandırılmıştır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Yaşam Boyu Panik-Agorafobik Spektrum Ölçeği, Panik-Agorafobik Spektrum adı verilen multidimensiyonel bir yapıyı ölçer. Bu yapı, Panik Bozukluk ve Agorafobi‘nin sadece kategorik bozukluklar olmadığını, aynı zamanda yaygın anksiyete, ayrılık anksiyetesi, bedensel duyumlara aşırı duyarlılık ve kaçınma eğilimleri gibi bir dizi ilgili özelliği içeren kalıcı, boyutlu özellikler olduğunu varsayar.

Ölçek, anksiyete bozukluklarının genetik, biyolojik ve çevresel risk faktörlerini daha iyi anlamak için, klinik tanının ötesine geçen, yaşam boyu süren, hafif şiddetteki belirti kümelerini de değerlendirir. Böylece, panik ve agorafobiye yatkınlık gösteren tüm yelpazeyi kapsar.

Geçerlik

PASÖ-ÖB’nin geçerlik çalışması, özellikle tanısal ayırt ediciliğe odaklanmıştır (ölçüt bağımlı geçerlik). Bu değerlendirme, istatistiksel bir yöntem olan ROC analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, ölçeğin kesme noktası (cut-off) 46 puan ve üzeri olarak belirlenmiştir.

Bu kesme noktasında ölçeğin duyarlılığı (sensitivity) %91, özgüllüğü (specificity) ise %80 olarak saptanmıştır. Bu yüksek duyarlılık değeri, ölçeğin gerçekten panik-agorafobik spektrumda yer alan bireyleri doğru bir şekilde tespit etme yeteneğinin güçlü olduğunu göstermektedir. Ayrıca, belirlenen kesme noktasının pozitif yordayıcı değeri (PPV) 0.85 olarak rapor edilmiştir, bu da pozitif sonuç alan bir kişinin gerçekten bozukluğa sahip olma olasılığının oldukça yüksek olduğunu işaret eder.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliğini saptamak amacıyla hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı kararlılık incelenmiştir. İç tutarlılık, maddelerin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin maddeleri arasındaki iç tutarlılık katsayısı 0.82 olarak bulunmuş olup, bu değer psikometrik standartlara göre yüksek kabul edilmektedir.

Zamansal kararlılık ise test-tekrar test korelasyonu ile ölçülmüştür. Bu korelasyon katsayısı 0.88 olarak değerlendirilmiştir. 0.80’in üzerindeki bu değer, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini ve ölçülen yapının zaman içinde stabil olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Yaşam Boyu Panik-Agorafobik Spektrum Ölçeği, spektrum modelini temel aldığı için, çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Orijinal ölçek genellikle panik atakları, agorafobi, ayrılık anksiyetesi ve hipokondriazis gibi spektral bileşenleri yansıtan alt faktörlere sahiptir. Ancak, Türkçe uyarlama çalışmasının özetinde (Onur et al., 2006) bu faktör yapısının doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analiz sonuçları detaylandırılmamıştır.

Spektrum ölçeklerinin doğası gereği, yapısal geçerliği kanıtlamak için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Türkçeye uyarlanan PASÖ-ÖB’nin klinik kullanımı, spektrumun alt boyutlarının da detaylıca incelenmesine olanak tanır, bu da psikopatolojinin daha nüanslı anlaşılmasına yardımcı olur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Formu (Self-Report Form). 114 maddeden oluşmaktadır.

Maddelerin Sayısı: 114

Derecelendirme: Derecelendirme formatı (örneğin Likert tipi veya evet/hayır) kaynakta açıkça belirtilmemiştir, ancak spektrum ölçeklerinde genellikle şiddet veya sıklık derecelendirmesi kullanılır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyonlar ve genel yetişkin popülasyonlar.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, klinik olarak tanılanmış Panik Bozukluk hastaları ve kontrol grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Nicel öz bildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Duyarlılık, özgüllük, tanısal ayırt edicilik, ROC analizi, iç tutarlılık, Cronbach alfa, test-tekrar test korelasyonu.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Elif Onur

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı (Uyarlama çalışması sırasında ilgili kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Yayını): 2006

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımına dair spesifik ticari ücret bilgisi mevcut değildir. Akademik kullanım için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Onur, E., Alkın, T., Monkul, E. S. ve Fidaner, H. (2006). Yaşam Boyu Panik-Agorafobik Spektrum Ölçeği Öz Bildirim Formunun (PASÖ-ÖB) Türkçe Versiyonu Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. New/Yeni Symposium Journal, 44(2), 81-91.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır: yenisymposium.com

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: yasam-boyu-panik-agorafobik-spektrum-olcegi-toad.pdf

Yaşam Boyu Panik-Agorafobik Spektrum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin toplam 114 maddesi, bu kaynak metinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için kaynak yayına başvurulması gerekmektedir.