Yaratıcı Beceriler Ölçeği (YBÖ)

Özet

Yaratıcı Beceriler Ölçeği (YBÖ), bireylerin sahip olduğu yaratıcı becerileri (yaratıcılık) psikometrik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracının Türkçe’ye uyarlamasıdır (Uyarlama). Bu uyarlama çalışması, Canan Yıldız Çiçekler tarafından 2016 yılında Selçuk Üniversitesi’nde tamamlanan yayımlanmamış bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, orijinal yapısını koruyarak Türk kültürüne özgü dilsel ve psikometrik uygunluğunu sağlamak ve böylece yaratıcılık araştırmalarında kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır.

Uyarlama süreci, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini ve psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) Türk örnekleminde test etmeyi içermiştir. YBÖ, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında bireylerin yaratıcılık potansiyellerini ve yeteneklerini nicel olarak ölçme ihtiyacına cevap vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Yaratıcı Beceriler, Ölçek Uyarlama, Psikometri, YBÖ, Selçuk Üniversitesi, Doktora Tezi.

Yazarlar

Canan Yıldız Çiçekler

Amaç

Yaratıcı Beceriler Ölçeği’nin (YBÖ) temel amacı, bireylerin yaratıcılık alanındaki yeterliliklerini ve beceri düzeylerini standartlaştırılmış bir formatta ölçmektir. Bu ölçek, Türkçeye adapte edilerek, Türkiye’deki araştırmacılara ve profesyonellere yaratıcı beceriler alanında güvenilir veri toplama imkanı sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle yükseköğretim kurumlarında veya farklı yaş gruplarındaki bireylerin yaratıcılık potansiyelini belirlemek, eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek ve bireysel farklılıkları saptamak için tasarlanmıştır. Bu araç, yaratıcılığın bilişsel ve davranışsal boyutlarını ele alarak kapsamlı bir değerlendirme yapılmasına olanak tanır.

Yapı

YBÖ, psikolojide merkezi bir rol oynayan yaratıcılık yapısını ölçmektedir. Yaratıcılık, genellikle yeni ve faydalı fikirler veya ürünler üretme yeteneği olarak tanımlanır ve akıcılık, esneklik, özgünlük ve detaylandırma gibi temel bileşenleri içerir. Ölçek, bu bileşenlerin birey tarafından ne ölçüde uygulandığını veya algılandığını değerlendirmeye odaklanmıştır.

Ölçeğin orijinal yapısı çok boyutlu olabilir; uyarlama çalışmasında da bu çok boyutlu yapının Türk kültüründe korunup korunmadığı incelenmiştir. YBÖ, bireyin kendini değerlendirmesi yoluyla yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerine dair içgörü sağlamayı amaçlar.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik sonuçlarına dair spesifik bir bilgi yer almamaktadır. Ancak, Canan Yıldız Çiçekler tarafından yürütülen doktora tezi, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik sağlamlığını kanıtlamak amacıyla kapsamlı geçerlik (Geçerlik) analizlerini içermektedir.

Bu analizler tipik olarak yapı geçerliğini (faktör yapısının doğrulanması) ve ölçüt bağımlı geçerliği (ilgili dış değişkenlerle korelasyon) kapsamaktadır. Ölçeğin yapı geçerliğinin Faktör Analizi (Faktör Analizi) yöntemleri kullanılarak incelendiği varsayılmaktadır. Bu, ölçek maddelerinin kuramsal olarak ölçmesi beklenen yaratıcılık boyutlarını gerçekten ölçüp ölçmediğini gösterir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik sonuçlarına dair de spesifik bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak, uyarlama çalışmasının temel bileşenlerinden biri olarak, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını gösteren güvenirlik (Güvenirlik) analizlerinin gerçekleştirildiği kesindir.

Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliğini içerir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterirken; test-tekrar test güvenilirliği, ölçekten farklı zamanlarda alınan puanların kararlılığını ortaya koyar. Bu çalışmaların detayları, 2016 tarihli doktora tezinde mevcuttur.

Faktör Analizi

Yaratıcı Beceriler Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon sürecinde, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültüründe de geçerli olup olmadığını belirlemek amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile başlar ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile teyit edilir.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin maddelerinin kaç alt boyutta toplandığını ve bu alt boyutların orijinal ölçek yapısıyla ne ölçüde örtüştüğünü göstermektedir. Bu süreç, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen en kritik adımlardan biridir ve YBÖ’nün yaratıcılığın alt bileşenlerini doğru bir şekilde ayrıştırıp ayrıştırmadığını ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Likert tipi derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyon (Doktora tezi örneklemi esas alınmıştır.)

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Selçuk Üniversitesi’nde yürütülen doktora tezi kapsamında uygun bir örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanarak kullanıma sunulmuştur.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçekleme tekniği kullanılarak, yaratıcı davranış ve eğilimlerin öz-bildirime dayalı olarak değerlendirilmesi.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcı Düşünme, Eğitim Psikolojisi, Özgünlük, Akıcılık, Uyarlama, Ölçek Geliştirme, Psikoloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: [Bilgi Mevcut Değildir]

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Selçuk Üniversitesi, Konya (2016 tezi sırasında bağlı olduğu kurum.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yaratıcı Beceriler Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması 2016 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için izin ve telif hakkı koşulları hakkında bilgi almak üzere sorumlu yazar Canan Yıldız Çiçekler ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: yaratici-beceriler-olcegi-ybo-toad.pdf

Kaynaklar

Yıldız-Çiçekler, C. (2016).Yaratıcı Beceriler Ölçeği (YBÖ)’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Yayınlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.

Bu doktora tezine ait resmi YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Yaratıcı Beceriler Ölçeği (YBÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Yaratıcı Beceriler Ölçeği’nin (YBÖ) maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen doktora tezinin incelenmesi gerekmektedir.