Sporda Taktiksel Beceriler Envanteri’nin (STBE) Türkçe Uyarlama Çalışması

Özet

Bu çalışma, sporcuların müsabaka sırasında sergilediği bilişsel ve davranışsal taktiksel yeterlilikleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Sport Tactical Skills Inventory (TACSIS) ölçeğinin Türkçe kültürüne ve diline uyarlama sürecini detaylandırmaktadır. Sporda Taktiksel Beceriler Envanteri’nin (STBE) Türkçe versiyonu, spor psikolojisi alanında çalışan araştırmacılara, antrenörlere ve uygulayıcılara taktiksel performansı değerlendirmede standart bir araç sunmayı amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini, yapısal bütünlüğünü ve psikometrik özelliklerini Türk sporcu örnekleminde test ederek, ölçeğin Türkiye’deki kullanımı için geçerli ve güvenilir bir zemin oluşturmuştur.

Ölçek, sporcuların karar verme, problem çözme ve oyun stratejilerini uygulama yeteneklerini ölçerek, bireysel ve takım sporlarında taktiksel gelişimin izlenmesine olanak tanır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığı, yapılan istatistiksel analizlerle incelenmiştir. Bu uyarlama, TACSIS’in uluslararası alanda kullanımını genişletirken, Türk spor bilimleri literatürüne önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Taktiksel Beceri, Spor Psikolojisi, TACSIS, STBE, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Performans Değerlendirme

Yazarlar

Yunus Emre YARAYAN, Oğuzhan Kaan ESENTÜRK, Emrah Levent İLHAN

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, sporcuların müsabaka ortamında gösterdikleri taktiksel beceri düzeylerini bilimsel olarak ölçebilen Sport Tactical Skills Inventory (TACSIS) ölçeğini Türk kültürüne başarıyla uyarlamak ve standardize etmektir. Ölçeğin Türkçe versiyonu olan STBE’nin, Türk sporcular üzerinde geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılarak, spor bilimleri araştırmalarında kullanıma hazır hale getirilmesi hedeflenmiştir.

İkincil amaç, uyarlanan ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığını belirlemek ve Türk sporcuların taktiksel beceri profillerini tanımlamada kullanılabilecek geçerli bir ölçüm aracı sağlamaktır. Bu araç, özellikle antrenman programlarının taktiksel bileşenlerini optimize etme ve sporcuların bilişsel hazırlıklarını değerlendirme süreçlerine destek olmayı amaçlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Sporda Taktiksel Beceriler Envanteri (STBE), sporcuların taktiksel yeterliliklerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedef alır. Taktiksel yeterlilik, sadece fiziksel performansı değil, aynı zamanda sporcunun oyun içi durumları algılama, analiz etme, hızlı ve doğru karar verme yeteneğini ve bu kararları etkin bir şekilde uygulama becerisini kapsar.

Ölçek, genellikle sporcunun karar verme hızını, durumsal farkındalığını, rakip hareketlerini öngörme (antisipasyon) yeteneğini ve takım stratejilerine uyum sağlama kapasitesini ölçen alt boyutlardan oluşur. Bu yapı, spor performansının bilişsel yönünü temsil eder ve başarı için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında, STBE’nin yapısal geçerliğini değerlendirmek için kapsamlı istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Yapılan analizler, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı taktiksel beceri yapısını Türk sporcu örnekleminde de doğru bir şekilde yansıttığını göstermiştir.

Her ne kadar kaynakta spesifik istatistiksel değerler belirtilmese de, uyarlama çalışmalarında tipik olarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır. Bu analiz, orijinal TACSIS ölçeğinin faktör yapısının (alt boyutlarının) Türkçe versiyonunda da korunduğunu ve maddelerin teorik olarak ait oldukları faktörlere yüksek yükler verdiğini kanıtlamayı amaçlar. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, oyun zekası veya spor öz yeterliliği) ilişkilerini inceleyen kriter geçerlik çalışmaları da yürütülmüştür.

Güvenirlik

STBE’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Bir ölçeğin güvenilir olması, aynı koşullar altında tekrar uygulandığında benzer sonuçlar vermesi anlamına gelir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayının kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olması beklenir, bu da ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de gerçekleştirilmiş olması muhtemeldir, ancak kaynakta bu bilgilere yer verilmemiştir.

Faktör Analizi

Sporda Taktiksel Beceriler Envanteri’nin (STBE) Türkçe uyarlaması sürecinde, orijinal ölçeğin yapısal modelini doğrulamak amacıyla faktör analizi kritik bir rol oynamıştır.

Çalışmada, ölçeğin Türk kültüründeki faktör yapısının orijinal TACSIS ile uyumlu olup olmadığını kontrol etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, Türkçe formun çok boyutlu yapısını desteklemiştir. Bu, ölçeğin taktiksel becerinin farklı alt boyutlarını (örneğin, algılama, karar verme ve uygulama) ayrıştırarak ölçme yeteneğine sahip olduğunu doğrular.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation) ve Öz Bildirim Envanteri

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Tipik olarak 5’li veya 7’li Likert ölçeği kullanılır, ancak kaynakta belirtilmemiştir.)

Language Available: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Population Group: Sporcular (Bireysel ve Takım Sporu Dalları)

Age Group: Genç ve Yetişkin Sporcular (Örneklem detaylarına göre değişir)

Population Details: Türkiye’deki çeşitli spor dallarından lisanslı veya amatör sporcular.

Test Metodolojisi: Çeviri-Geri Çeviri yöntemiyle dilsel eşdeğerlik sağlanmış, ardından pilot uygulama, keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri ile psikometrik özellikler incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Spor Performansı, Taktiksel Zeka, Bilişsel Beceri, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alfa, DFA, TACSIS

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Yunus Emre YARAYAN (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının yayın yılı 2019’dur.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Yunus Emre YARAYAN) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda izin prosedürleri ve ücretlendirme bilgileri ilgili makalenin yayınlandığı dergi veya yazarlar tarafından belirlenmektedir.

Kaynakça

• Yarayan, Y.E., Esentürk, O.K., & İlhan, E.L. (2019). The Sport Tactical Skills Inventory (TACSIS) Turkish Adaptation Study. International Journal of Sport, Exercise & Training Sciences – IJSETS, 5(3), 129–137. DOI: 10.18826/useeabd.556432

• Bu çalışmanın orijinal makalesine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sporda-taktiksel-beceriler-envanterinin-stbe-turkce-uyarlama-calismasi-toad.pdf

Sporda Taktiksel Beceriler Envanteri’nin (STBE) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak materyalde doğrudan sağlanmamıştır. Maddelerin tam metnine erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Ancak, ölçek genellikle aşağıdaki gibi taktiksel yeterlilik alanlarına odaklanan ifadeler içerir:

• Oyun sırasında değişen koşullara hızlıca adapte olabilirim.

• Rakip oyuncuların bir sonraki hamlesini tahmin edebilirim.

• Kritik anlarda en uygun kararı verebilirim.

• Antrenörün belirlediği stratejileri sahada başarıyla uygulayabilirim.