Yaralanma Davranışı Kontrol Listesi

Özet

Yaralanma Davranışı Kontrol Listesi, okul öncesi dönemdeki çocukların sergilediği yaralanma riski taşıyan davranışları sistematik olarak değerlendirmek amacıyla kullanılan bir araçtır. Ölçek, Özlem Yurt ve Sibel Keleş tarafından 4-5 yaş grubu çocuklar üzerinde kullanılmak üzere uyarlama çalışması yapılmış bir envanterdir. Bu kontrol listesi, çocukların cinsiyet, yaralanma tipi ve yaralanmanın gerçekleştiği yer gibi değişkenler açısından riskli davranışlarının incelenmesine olanak tanır. Ölçeğin temel amacı, önleyici müdahaleler geliştirmek için riskli davranış paternlerini belirlemektir.

2018 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, Türkiye bağlamında okul öncesi Çocuk Gelişimi alanında önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Ebeveyn veya öğretmenler tarafından doldurulması beklenen bu tür kontrol listeleri, çocukların güvenlik farkındalığı ve riskli ortamlardaki tepkileri hakkında nitelikli veri sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yaralanma Davranışı Kontrol Listesi, yaralanma riski, okul öncesi çocuklar, riskli davranışlar, psikometri, uyarlama.

Yazarlar

Özlem Yurt, Sibel Keleş

Amaç

Yaralanma Davranışı Kontrol Listesi’nin temel amacı, 4-5 yaş aralığındaki okul öncesi çocukların günlük yaşamlarında sergiledikleri, yaralanmaya yol açma potansiyeli bulunan davranışları belirlemek ve bu davranışların sıklığını ölçmektir. Bu ölçek, özellikle kasıtlı olmayan yaralanmaların önlenmesi stratejilerine zemin hazırlayacak bilimsel verileri toplamayı hedefler.

Ölçek, aynı zamanda riskli davranışların cinsiyet, çevresel faktörler (yaralanmanın gerçekleştiği yer) ve spesifik yaralanma türleri ile ilişkisini analiz etmeye yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Bu analizler, erken çocukluk eğitimi ve halk sağlığı alanlarında hedefe yönelik müdahale programlarının geliştirilmesinde kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Yaralanma Davranışı Kontrol Listesi, psikolojideki riskli davranışlar ve güvenlik bilinci yapılarını ölçmektedir. Ölçek, genellikle çocuğun çevresine karşı dikkat düzeyini, dürtü kontrolünü ve potansiyel tehlikelere karşı tepkilerini değerlendiren maddelerden oluşur. Bu yapı, çocukların bilişsel gelişim düzeyi ile riskli durumları algılama yeteneği arasındaki ilişkiye dayanır.

Yapısal olarak, kontrol listesi genellikle ebeveyn veya bakıcı raporlarına dayanarak, çocuğun gözlemlenebilir davranışlarını kaydetmeyi içerir. Ölçülen bu davranışlar, yüksekten atlama, keskin cisimlerle oynama, trafik kurallarına uymama veya tehlikeli yerlere tırmanma gibi çeşitli alt boyutlara ayrılabilir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri (“-“) olarak belirtilmiş olsa da, Yurt ve Keleş (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu sağlamak amacıyla standart geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler genellikle dilsel eşdeğerlik, içerik geçerliği ve yapı geçerliği çalışmalarını içerir.

Yapı geçerliğini kanıtlamak için, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıları doğru bir şekilde ölçüp ölçmediği incelenmelidir. Bu, genellikle, ölçeğin diğer benzer risk ölçekleri veya gözlem kayıtları ile korelasyonunun incelenmesi yoluyla gerçekleştirilir.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgileri (“-“) olarak belirtilmekle birlikte, uyarlama çalışmalarında ölçeğin iç tutarlılığının ve zamana bağlı istikrarının değerlendirilmesi zorunludur. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanır ve ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir.

Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği analizleri, ölçeğin kısa bir zaman aralığında aynı bireylerden alınan ölçümlerde tutarlılık gösterip göstermediğini doğrulamak için kritik öneme sahiptir. Bu, özellikle davranışsal kontrol listeleri için önemlidir, çünkü davranışların istikrarlı bir risk eğilimini yansıtıp yansıtmadığını gösterir.

Faktör Analizi

Yaralanma Davranışı Kontrol Listesi’nin uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde de sürdürülüp sürdürülmediğini kontrol etmek amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılmış olmalıdır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı (örneğin, ev içi riskler, dış mekan riskleri) ölçüp ölçmediğini gösterir.

Uyarlama çalışmalarında, elde edilen faktör yapısının teorik beklentilerle örtüşmesi, ölçeğin yapısal geçerliğinin önemli bir kanıtıdır. Faktör yüklerinin incelenmesi, hangi davranışların hangi risk alt boyutlarına ait olduğunu netleştirmeye yardımcı olur.

Araç Bilgileri

Test Type:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Kontrol Listesi (Checklist) veya Derecelendirme Ölçeği (Rating Scale) – Gözlem veya Ebeveyn/Öğretmen Raporu formatında.

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Okul Öncesi Çocuklar

Age Group:

4-5 yaş

Population Details:

4-5 yaş grubu çocukların yaralanma riski davranışlarının incelenmesi amacıyla kullanılmıştır.

Test Methodology:

Gözlemsel veya raporlama temelli psikometrik değerlendirme metodolojisi. Uyarlama çalışması kapsamında geçerlik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

yaralanma önleme, risk değerlendirme, okul öncesi eğitim, ölçek, davranışsal kontrol.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses:

[email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address:

Sorumlu Yazar: Özlem Yurt

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

Uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Özlem Yurt ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçekle ilgili orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir:

yaralanma-davranisi-kontrol-listesi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yurt, Ö. ve Keleş, S. (2018). 4-5 yaş çocuklarının yaralanma riski davranışlarının cinsiyet, yaralanma tipi ve yaralanmanın gerçekleştiği yer açısından incelenmesi. Acıbadem Sağlık Bilimleri Dergisi. doi : 10.31067/0.2018.92. Makale bağlantısı: acibadem.dergisi.org.

Yaralanma Davranışı Kontrol Listesi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Maddeler, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Ölçek maddeleri için ilgili bilimsel makaleye başvurulması gerekmektedir.