Posttravmatik Stres Bozukluğu Kontrol Listesi

Özet

Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSB) Kontrol Listesi (PCL-5), Amerika Psikiyatri Birliği’nin Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5) tanı ölçütlerine dayalı, bireylerin PTSB semptomlarını değerlendirmek için kullanılan bir kendi kendine bildirim ölçeğidir. Bu ölçek, PTSB semptomlarının şiddetini ölçmek, olası PTSB vakalarını taramak ve tedaviye yanıtı izlemek amacıyla geliştirilmiştir. Orijinal İngilizce versiyonunun Türkçe’ye uyarlaması Boysan, Özdemir, Özdemir, Selvi, Yılmaz ve Kaya tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir.

Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir. PCL-5, klinisyenlere ve araştırmacılara, travmatik olaylara maruz kalmış bireylerde PTSB semptomlarını standart bir şekilde değerlendirme imkanı sunarak, tanı ve tedavi süreçlerine önemli katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Posttravmatik Stres Bozukluğu, PCL-5, psikolojik ölçek, uyarlama, psikometri, DSM-5, Türkçe, semptom değerlendirme.

Yazarlar

Boysan, M., Ozdemir, P. G., Ozdemir, O., Selvi, Y., Yilmaz, E., Kaya, N.

[quads id=5]

Amaç

Posttravmatik Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5), bireylerin yaşam boyu deneyimledikleri travmatik olaylar sonrasında ortaya çıkan Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSB) semptomlarının şiddetini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin birincil amacı, DSM-5 tanı ölçütlerine uygun olarak PTSB’nin 20 semptomunu ölçmektir. Bu, hem klinik değerlendirme süreçlerinde bir tarama aracı olarak hem de araştırma ortamlarında semptom şiddetini nicel olarak belirlemek için kullanılır.

Ölçek, klinik şüphe durumunda PTSB tanısı için bir başlangıç noktası sağlayabilir, ancak kesin tanı için her zaman kapsamlı bir klinik görüşme ile birlikte kullanılması önerilir. Ayrıca, PCL-5, tedavi müdahalelerinin etkinliğini değerlendirmek ve bireylerin semptomlarında zaman içindeki değişimleri izlemek için de değerli bir araçtır.

Yapı

Posttravmatik Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5), DSM-5‘in PTSB tanı kriterlerine göre yapılandırılmıştır. Ölçek, travmatik bir olaya maruz kaldıktan sonra ortaya çıkan 20 farklı semptomu değerlendirir. Bu semptomlar, DSM-5’in belirlediği dört ana PTSB semptom kümesini temsil eder:

• Aşırı Uyarılma (B) Semptomları: Tekrarlayan, istemsiz ve rahatsız edici olayla ilgili anılar, rüyalar veya dissosiyatif tepkiler (flashback’ler).
• Kaçınma (C) Semptomları: Travmatik olayla ilişkili uyaranlardan (düşünceler, duygular, insanlar, yerler, durumlar) sürekli kaçınma çabaları.
• Biliş ve Ruh Halinde Olumsuz Değişiklikler (D) Semptomları: Travmatik olayla ilgili olumsuz inançlar veya beklentiler, başkalarına karşı yabancılaşma hissi, anhedoni (ilgi kaybı).
• Uyarılma ve Tepkisellikte Değişiklikler (E) Semptomları: Sinirlilik, dürtüsel veya yıkıcı davranışlar, uykusuzluk, konsantrasyon güçlüğü, aşırı tetikte olma durumu.

Her bir madde, bireyin son bir ay içinde belirli bir semptomu ne sıklıkta veya ne şiddette deneyimlediğini ölçer. Bu yapı, PTSB’nin karmaşık doğasını ve çeşitli semptomların birbiriyle ilişkisini yansıtır.

Geçerlik

Orijinal Posttravmatik Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5) ve Boysan ve arkadaşları tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin geçerlik özelliklerini incelemiştir. Geçerlik, bir ölçeğin ölçmeyi amaçladığı şeyi ne kadar doğru ölçtüğünü ifade eder. Her ne kadar kaynakta doğrudan geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, “psikometrik özellikler” üzerine yapılan bir çalışma, genellikle içerik geçerliği, yapı geçerliği (faktör analizi ile), ölçüt geçerliği (yakınsak ve ıraksak geçerlik) gibi farklı geçerlik türlerini araştırır.

Boysan ve arkadaşları (2017) tarafından yapılan çalışmada, Türkçe PCL-5’in DSM-5‘e uygun dört faktörlü yapıya sahip olduğu ve diğer ilgili ölçeklerle tutarlı ilişkiler göstererek yapı geçerliğinin desteklendiği bildirilmektedir. Bu, ölçeğin Türk kültüründe PTSB semptomlarını doğru bir şekilde değerlendirebildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Boysan ve arkadaşları (2017) tarafından yapılan Türkçe PCL-5 uyarlama çalışması, ölçeğin güvenirlik özelliklerini de değerlendirmiştir. Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar verme derecesini ifade eder. Genellikle güvenirlik, iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı ile) ve test-tekrar test güvenirliği gibi yöntemlerle incelenir.

Çalışmada, Türkçe PCL-5’in yüksek iç tutarlılık katsayılarına sahip olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin birbiriyle uyumlu olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı koşullar altında benzer sonuçlar üretebileceğine işaret ederek, klinik ve araştırma uygulamaları için sağlam bir temel sunar.

Faktör Analizi

Boysan ve arkadaşları (2017) tarafından gerçekleştirilen Türkçe PCL-5 uyarlama çalışmasının önemli bir bileşeni, ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek için faktör analizi uygulaması olmuştur. Faktör analizi, ölçek maddeleri arasındaki ilişkileri inceleyerek temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlar. Bu analiz, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

Çalışmada, DSM-5‘in Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSB) için öngördüğü dört faktörlü modelin (aşırı uyarılma, kaçınma, biliş ve ruh halinde olumsuz değişiklikler, uyarılma ve tepkisellikte değişiklikler) Türkçe PCL-5 için de geçerli olduğu doğrulanmıştır. Bu sonuç, ölçeğin Türk popülasyonunda PTSB semptomlarının altında yatan klinik yapıyı doğru bir şekilde yansıttığını ve yapı geçerliğine önemli kanıtlar sunduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Kendi kendine bildirim ölçeği, Uyarlama

Format: 20 maddeden oluşan, 5’li Likert ölçeği (0 = Hiç; 1 = Biraz; 2 = Orta Derecede; 3 = Oldukça; 4 = Aşırı Derecede)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Klinik popülasyonlar (PTSB tanısı almış veya şüphesi olan bireyler) ve genel popülasyonlarda tarama amaçlı kullanılabilir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup olarak uygulanan kağıt-kalem veya dijital kendi kendine bildirim anketi.

Anahtar Kelimeler

PTSB, PCL-5, psikolojik değerlendirme, DSM-5, uyarlama, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Posttravmatik Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5) genellikle klinik ve araştırma amaçlı ticari olmayan kullanımlar için ücretsiz olarak erişilebilir. Ancak, resmi kullanım veya belirli araştırma projeleri için orijinal geliştiricilerden (Ulusal PTSB Merkezi, VA) izin alınması gerekebilir. Türkçe uyarlama için ise, ilgili yazar Pınar Güzel Özdemir ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve psikometrik özellikleri üzerine yapılan çalışma 2017 yılında yayımlanmıştır. Bu tarihten sonra ölçeğin kullanımı ve geçerlik/güvenirlik çalışmaları devam edebilir.

Referanslar

Boysan, M., Ozdemir, P. G., Ozdemir, O., Selvi, Y., Yilmaz, E. & Kaya, N. (2017). Psychometric properties of the Turkish version of the PTSD Checklist for Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (PCL-5). Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 27:3, 306-316. DOI: 10.1080/24750573.2017.1342769.

Bu referans makalesine buradan erişilebilir: tandfonline.com.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: diagnostic-and-statistical-manual-of-mental-disorders-dsm-5-toad.pdf.

[quads id=5]

Posttravmatik Stres Bozukluğu Kontrol Listesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte Posttravmatik Stres Bozukluğu Kontrol Listesi’nin (PCL-5) maddeleri bulunmamaktadır.