Otomasyona Güven Kontrol Listesi

Özet

Otomasyona Güven Kontrol Listesi (OGKL), Erebak ve Turgut (2019) tarafından geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle yaşlı bakım hizmetleri gibi kritik alanlarda çalışan profesyonel bakıcıların, potansiyel robot iş arkadaşlarına ve genel olarak otomasyon sistemlerine karşı geliştirdikleri güven düzeylerini ve tutumlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. OGKL, insan-robot etkileşimi (İRE) bağlamında, kullanıcıların otomasyona yönelik algılanan güvenilirlik, yetkinlik ve risk faktörlerini sistematik olarak ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, bakıcıların yeni teknolojilere adaptasyon süreçlerini anlamak açısından büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Otomasyon, Güven, Robot, Yaşlı Bakımı, Bakıcı Tutumları, İnsan-Robot Etkileşimi, Psikometrik Ölçek

Yazarlar

Serkan Erebak, Tufan Turgut

[quads id=5]

Amaç

Otomasyona Güven Kontrol Listesi’nin temel amacı, bireylerin (özellikle profesyonel bakıcıların) görevlerini yerine getirirken kullandıkları veya potansiyel olarak kullanacakları otonom sistemlere duydukları güveni nicel olarak ölçmektir. Bu araç, otomasyonun kabulünü ve etkin kullanımını etkileyen psikolojik faktörleri derinlemesine incelemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, sadece genel bir güven seviyesi sağlamakla kalmaz, aynı zamanda güvenin hangi boyutlarda (örneğin, algılanan yetkinlik, öngörülebilirlik veya şeffaflık) yoğunlaştığını belirlemeye yardımcı olur. Elde edilen veriler, insan ve otonom sistemler arasındaki işbirliğini optimize etmeye yönelik eğitim programları ve sistem tasarımları için kritik bilgiler sunar.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikometrik yapı, Otomasyona Güven (Trust in Automation) kavramıdır. Bu yapı, genellikle kullanıcıların bir otomasyon sisteminin belirli bir görevi başarıyla ve güvenilir bir şekilde yerine getireceğine dair sahip olduğu öznel olasılık inancı olarak tanımlanır.

Otomasyona güven, teknoloji kabul modellerinin ve insan performansı çalışmalarının merkezinde yer alır. OGKL, bu güveni, özellikle sosyal robotlar ve destekleyici otonom sistemler bağlamında, kullanıcının sistemin niyetini, yeteneklerini ve operasyonel sınırlarını nasıl algıladığını değerlendirerek ölçer. Bu bağlamda, güven; sistemin mekanik güvenilirliğinden ziyade, sosyal etkileşim ve etik davranış beklentilerini de içerebilir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak girişinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, Erebak ve Turgut (2019) tarafından yapılan geliştirme çalışması, ölçeğin yaşlı bakım ortamında potansiyel robot iş arkadaşlarına yönelik tutumları ölçme amacına uygun olarak kapsam geçerliği (content validity) üzerine yoğunlaşmıştır.

Akademik standartlar gereği, ölçeğin yapısını doğrulamak için muhtemelen yapı geçerliği (construct validity) analizleri (örneğin, faktör yükleri ve ilişkili yapılarla korelasyonlar) gerçekleştirilmiştir. Kullanıcıların otomasyona olan güven algılarının, robotların algılanan faydası ve kullanım kolaylığı gibi ilgili yapılarla ilişkisi, ölçeğin geçerliğini destekleyen kanıtlar sunar.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik verileri açıkça belirtilmemiş olsa da, geliştirme sürecinde ölçeğin iç tutarlılığının incelenmiş olması beklenir. Tipik olarak bu tür psikolojik ölçeklerde, maddelerin tutarlılığını ölçmek için Cronbach Alfa katsayısı kullanılır.

Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçekteki tüm maddelerin aynı temel yapıyı, yani otomasyona olan güveni ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar üretip üretmediğini değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği de orijinal çalışmada incelenmiş olabilir.

Faktör Analizi

Otomasyona Güven Kontrol Listesi’nin geliştirilmesi aşamasında, otomasyona duyulan güvenin çok boyutlu doğasını ortaya çıkarmak için faktör analizinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, güven yapısının hangi alt boyutlardan oluştuğunu belirler.

Potansiyel alt faktörler şunları içerebilir:

• Algılanan Yetkinlik: Robotun görevleri hatasız ve etkili bir şekilde yerine getirme yeteneğine duyulan inanç.
• Öngörülebilirlik/Şeffaflık: Otomasyon sisteminin davranışlarının tutarlı ve anlaşılır olması.
• Bağımlılık ve Risk Algısı: Sisteme ne kadar güvenilmesi gerektiği ve sistemin başarısız olması durumunda ortaya çıkabilecek potansiyel riskler.

Araç

Test Türü: Geliştirme Temelli Tutum Ölçeği

Format: Orijinal makalede belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 5’li veya 7’li Likert tarzı derecelendirme (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Profesyonel Bakıcılar ve İnsan-Robot Etkileşimi Çalışanları

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş üstü)

Popülasyon Detayları: Yaşlı bakımı ve sağlık sektöründe, otomasyon veya robotik sistemlerle karşılaşma potansiyeli olan çalışanlar.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli anket yöntemi kullanılarak veri toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji Kabulü, İnsan Faktörleri, Endüstriyel Psikoloji, Güven, Otomasyon Riski, Robotik

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Serkan Erebak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Kaynak yayına dayanarak).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına ilişkin izinler ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Serkan Erebak ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazar onayı gereklidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

• otomasyona-guven-kontrol-listesi-toad.pdf

Kaynaklar

Erebak, S., & Turgut, T. (2019). Caregivers’ attitudes toward potential robot coworkers in elder care. Cognition, Technology & Work, 21, 327–336.

[quads id=5]

Otomasyona Güven Kontrol Listesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır.

Otomasyona Güven Kontrol Listesi’nin (OGKL) orijinal maddeleri, sağlanan kaynak materyalde açıkça listelenmemiştir. Maddelere ulaşmak için ilgili bilimsel makaleye (Erebak & Turgut, 2019) başvurulması tavsiye edilir.