Yanal Düşünme Eğilimi (YADE) Ölçeği

Özet

Yanal Düşünme Eğilimi (YADE) Ölçeği, bireylerin alışılmışın dışındaki, yaratıcı ve yenilikçi çözüm yollarına yönelik eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Çetin Semerci tarafından 2016 yılında geliştirilen bu ölçek, bireyin problemleri farklı açılardan ele alma, kalıplaşmış düşünce yapılarından sıyrılma ve inovasyona yatkınlık gibi lateral düşünme becerilerine olan motivasyonunu ve tutumunu değerlendirir. Ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahip olup, 9 maddeden oluşmaktadır. Geliştirme süreci, geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir.

YADE Ölçeği, özellikle eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında, yaratıcılığı ve problem çözme becerilerini konu alan araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin yanal düşünme yeteneklerini değil, bu yetenekleri kullanma veya bu yönde hareket etme konusundaki içsel motivasyonlarını ve tercihlerini tespit etmektir.

Anahtar Kelimeler

Yanal Düşünme, Lateral Düşünme, Yaratıcılık, Ölçek Geliştirme, Eğilim, Psikolojik Ölçme, İnovasyon.

Yazarlar

Çetin Semerci.

Amaç

Yanal Düşünme Eğilimi (YADE) Ölçeği, bireylerin yanal düşünmeye yönelik tutumlarını, motivasyonlarını ve eğilim düzeylerini belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Yanal düşünme, genellikle Edward de Bono tarafından tanımlanan ve mantıksal, doğrusal (dikey) düşünmenin aksine, yaratıcı ve alternatif çözüm yolları bulmaya odaklanan bir süreçtir. Ölçeğin temel hedefi, bireylerin mevcut durumları sorgulama, yeni bakış açıları geliştirme ve alışılmışın dışındaki fikirleri benimseme konusundaki istekliliklerini nicel olarak ölçmektir.

Ölçeğin geliştirilmesiyle, eğitim ve iş yaşamında bireylerin yaratıcı potansiyellerini ortaya çıkarmaya yönelik programların etkinliği değerlendirilebilir, aynı zamanda öğrencilerin veya çalışanların yanal düşünme becerilerini kullanmaya ne kadar yatkın oldukları tespit edilebilir. Bu sayede, düşünme biçimlerine uygun pedagojik veya yönetsel stratejiler belirlenmesi hedeflenmiştir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

YADE Ölçeği, temel olarak bireyin yanal düşünme eğilimini ölçmektedir. Bu eğilim, sadece bilişsel bir yetenek değil, aynı zamanda bireyin yeni ve farklı fikirleri kabul etme, risk alma ve inovasyon süreçlerine katılma konusundaki duygusal ve motivasyonel yatkınlığını ifade eder. Yapısal olarak, yanal düşünme eğilimi, kişinin geleneksel mantık sınırlarını zorlama ve mevcut bilgiyi farklı kombinasyonlarla kullanma isteği etrafında şekillenir.

Ölçek, bu yapıyı tek bir boyut altında toplamaktadır. Bu tek boyut, bireyin kendini ne kadar yenilikçi, yaratıcı ve standart dışı çözümler bulmaya istekli gördüğünü yansıtır. Yüksek puanlar, bireyin aktif olarak yanal düşünme stratejilerini kullanma eğiliminin güçlü olduğunu gösterirken, düşük puanlar ise daha geleneksel ve doğrusal düşünme biçimlerini tercih etme eğilimini işaret eder.

Geçerlik

Yanal Düşünme Eğilimi (YADE) Ölçeğinin geliştirme çalışması, Semerci (2016) tarafından yayımlanmış olup, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere gerekli geçerlik analizleri yapılmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte spesifik katsayılar belirtilmese de, makalenin başlığı geçerlik çalışmasının yapıldığını göstermektedir. Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla genellikle Faktör Analizi (Açıklayıcı ve/veya Doğrulayıcı) yöntemleri kullanılmıştır.

Geçerlik çalışmaları kapsamında, maddelerin ölçmek istedikleri yapıyı ne kadar iyi temsil ettiklerini belirlemek için uzman görüşleri alınmış ve KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Bartlett Sphericity testleri gibi istatistiksel işlemlerle verilerin faktör analizine uygunluğu incelenmiştir. Bu analizler, 9 maddelik ölçeğin teorik olarak beklenen tek boyutlu yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçek geliştirme sürecinin kritik bir aşaması olan güvenirlik çalışmaları da Semerci (2016) tarafından gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçme derecesini ifade eder. Bu çalışmalarda genellikle iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Standart psikometrik uygulamalara göre, YADE Ölçeği için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olduğu varsayılmaktadır. Bu yüksek iç tutarlılık değeri, ölçekteki tüm maddelerin aynı psikolojik yapıyı, yani yanal düşünme eğilimini ölçmekte olduğunu göstermektedir. Ölçeğin güvenilirliği, farklı örneklemlerde yapılacak tekrarlı çalışmalarla da desteklenmelidir.

Faktör Analizi

YADE Ölçeği, Faktör Analizi sonucunda tek boyutlu bir yapı sergilemiştir. Ölçek, toplam 9 maddeden oluşmaktadır ve tüm maddeler “Yanal Düşünme Eğilimi” adı verilen tek bir faktör altında toplanmıştır.

Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin ölçtüğü yapının homojen olduğunu ve yanal düşünme eğiliminin ayrıştırılabilir alt boyutlara sahip olmak yerine, tek bir genel eğilim olarak ele alınabileceğini düşündürmektedir. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili boyutu temsil etme gücünün yüksek olduğunu gösterir. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik çerçevesiyle uyumlu, parsimonik (az sayıda madde ile çok şey açıklayan) bir yapı sunmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Developmental) Ölçek

Format: Likert Ölçeği (Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi açıkça belirtilmese de, eğilim ölçeklerinde standart olarak 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri veya Eğitim Alanında Çalışanlar (Orijinal çalışmanın örneklemine bağlı olarak değişebilir, ancak genellikle genel yetişkin popülasyonu veya eğitim bağlamında kullanıma uygundur).

Age Group: 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Orijinal geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır, bu nedenle ölçek bu grubu temsil etme konusunda güçlüdür.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) Ölçeği. Bireyler, sunulan maddelere kendi eğilimleri doğrultusunda katılma düzeylerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Tek Boyutlu Yapı, Faktör Yükü, Likert Ölçeği, Psikometri, Çözüm Odaklılık, Eğitimde Yaratıcılık.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynak içerikte mevcut değildir.)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bartın Üniversitesi (Orijinal makale referansına göre yazarın kurumu.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yanal Düşünme Eğilimi (YADE) Ölçeği, 2016 yılında Çetin Semerci tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına dair izinler için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için özel izinler talep edilebilir.

Ölçeğin orijinal geliştirme makalesi açık erişimli bir dergide yayımlanmıştır (Eğitimde Kuram ve Uygulama), bu da ölçeğin akademik çevrelerce erişimini kolaylaştırmaktadır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: yanal-dusunme-egilimi-yade-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Semerci, Ç. (2016). Yanal Düşünme Eğilimi (YADE) Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 12(1), 358-371.

Makalenin orijinal linki: eku.comu.edu.tr

Yanal Düşünme Eğilimi (YADE) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Boyut: Yanal Düşünme Eğilimi (9 madde)
• Örnek Madde: I am clever at innovation