Yanal Düşünme Eğilimi Ölçeği

Özet

Yanal Düşünme Eğilimi Ölçeği (YALE), bireylerin yanal düşünme yeteneğine ve bu tarzdaki problem çözme yaklaşımlarına olan eğilimlerini ölçmek amacıyla Çetin Semerci tarafından 2016 yılında geliştirilmiş özgün bir psikolojik ölçektir. Ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahip olup, toplam 9 maddeden oluşmaktadır. Geliştirme çalışması, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiş olup, elde edilen istatistiksel veriler ölçeğin psikometrik açıdan yeterli olduğunu göstermektedir. Bu araç, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında bireylerin yaratıcılık ve yenilikçilikle ilişkili düşünme biçimlerini değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yanal Düşünme, YALE, Eğilim Ölçeği, Güvenirlik, Geçerlik, İnovasyon, Problem Çözme

Yazarlar

Çetin Semerci

[quads id=5]

Amaç

Yanal Düşünme Eğilimi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin standart, mantıksal ve dikey düşünme biçimlerinin aksine, sorunlara alışılmadık ve beklenmedik açılardan yaklaşma, farklı alternatifler üretme ve kategorik sınırları aşma eğilimlerini nicel olarak belirlemektir. Bu ölçek, özellikle eğitim ortamlarında öğrencilerin veya profesyonel gelişim bağlamlarında çalışanların yanal düşünme potansiyellerini ortaya koymayı hedefler.

Ölçek geliştirme süreci, yanal düşünme kavramının psikolojik yapısını temsil eden, anlaşılır ve kültürel olarak uygun maddeler oluşturmayı ve bu maddelerin psikometrik özelliklerini detaylı analizlerle kanıtlamayı amaçlamıştır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, Yanal Düşünme Eğilimi yapısını ölçmektedir. Yanal düşünme, Edward de Bono tarafından kavramsallaştırılan, yaratıcı problem çözme sürecinde kullanılan, mevcut bilgiyi yeniden düzenlemeyi ve yeni çözümlere ulaşmak için mantıksal sıçramalar yapmayı gerektiren bir zihinsel süreçtir. Bu eğilim, geleneksel yaklaşımları sorgulama, esnek sınıflamalar kullanma ve ihtimal dışı görünen yaklaşımlarla ilgilenme gibi davranışsal ve bilişsel özelliklerle kendini gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizlerde tatmin edici sonuçlar elde edilmiştir. KMO (Kaiser–Meyer–Olkin) değeri 0.794 olarak bulunmuş, bu da veri setinin faktör analizi için uygun olduğunu göstermiştir. Bartlett testi değeri ise 1585.363 olarak istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur.

Faktör yüklerinin 0.41 ile 0.70 arasında değiştiği ve madde toplam korelasyonlarının 0.474 ile 0.668 aralığında olduğu belirlenmiştir. Bu korelasyon değerleri, her bir maddenin ölçülen genel yapıya önemli ölçüde katkıda bulunduğunu ve ölçeğin iç tutarlılığını desteklediğini göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin test tekrar test korelasyonu 0.771 olarak belirlenmiş olup, bu değer zaman içinde puanların istikrarını kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Yanal Düşünme Eğilimi Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha katsayısı ile test edilmiştir. Bu katsayı 0.754 olarak hesaplanmıştır, bu da sosyal bilimler ölçekleri için kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyine işaret etmektedir.

Güvenirlik analizleri kapsamında ayrıca, iki yarı puanları arasındaki korelasyon katsayısı (split-half güvenirliği) 0.685 bulunmuştur. Bu değerler, ölçeğin maddelerinin tutarlı sonuçlar ürettiğini ve genel olarak güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, yapılan faktör analizleri sonucunda toplam 9 madde ile temsil edilen Tek Boyutlu bir yapı sergilemektedir. Faktör analizi öncesinde veri uygunluğunu kontrol eden KMO değeri (0.794), örneklem büyüklüğünün ve verinin faktör çıkarma işlemi için yeterli olduğunu göstermiştir. Maddelerin faktör yüklerinin 0.41 ile 0.70 arasında olması, tüm maddelerin tek bir yanal düşünme eğilimi yapısını güçlü bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Araç (Ölçme Aracı)

Test Type: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Genel Popülasyon (Özellikle eğitim bilimleri bağlamında kullanıma uygun)

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya yükseköğrenim öğrencileri)

Population Details: Orijinal çalışmada detaylı popülasyon bilgisi verilmemiştir, ancak çalışma eğitim alanında yayınlanmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. (1=hiç katılmıyorum – 5=tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar, yüksek yanal düşünme eğilimini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Bilişsel Esneklik, Çok Boyutlu Düşünme, Psikometri, Cronbach Alpha, Ölçek Geliştirme

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Çetin Semerci (Bartın Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal makaleye atıfta bulunmayı gerektirir. Ticari kullanım veya büyük ölçekli uygulamalar için yazarla iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçek kullanım ücreti hakkında bilgi verilmemiştir.

Kaynaklar

Semerci, Ç. (2016). Yanal düşünme Eğilimi (YALE) Ölçeğinin geliştirilmesi:geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 12(1), 358-371.

Makalenin orijinal bağlantısı: eku.comu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yanal-dusunme-egilimi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Yanal Düşünme Eğilimi Ölçeği Maddeleri

Ölçek Yapısı: Toplam 9 madde, Tek Boyutlu

1. İnovasyon (yenilikçilik) konusunda zekiyimdir.
2. Bir kişinin fikirlerini değiştirmek için farklı durumlar anlatırım.
3. Amaç içinde amaçlarım vardır.
4. Bir problemle karşılaştığımda alternatif çözümler üretirim.
5. Bir konu etrafında düşünürken bir yön takip etmem yeni yönler üretirim.
6. Olaylara çok farklı açılardan bakarım.
7. Bir konunun tüm yönleriyle ilgili beyin fırtınası yapabilirim.
8. Düşünürken kategori, sınıflama ve etiketlerim sabit değildir, değişkenlik gösterir.
9. Düşünürken ihtimal dışı yaklaşımlarla ilgilenebilirim.