Vücut İmajı Bozukluğu Anketi

Özet

Vücut İmajı Bozukluğu Anketi’nin (VİBA) Türkçe Uyarlaması, özellikle skolyoz tanısı almış bireylerin vücut algıları ve bu algılardan kaynaklanan psikolojik sıkıntı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama çalışmasının ürünüdür. Orijinal olarak Vücut Dismorfik Bozukluğu (Vücut İmajı Bozukluğu) belirtilerini taramak için kullanılan bu anket, Kuzu, Berk ve Şimşek (2020) tarafından skolyoz hastalarına özgü vücut imajı sorunlarına odaklanacak şekilde Türkçeye adapte edilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ölçek, bireylerin algılanan vücut kusurlarına dair yaşadıkları yoğun kaygı, takıntı ve kaçınma davranışlarını belirlemeyi hedefler.

Bu uyarlama, skolyoz gibi görünür fiziksel deformitelere sahip popülasyonlarda vücut imajı distorsiyonunun ciddiyetini objektif olarak değerlendirmede klinisyenlere ve araştırmacılara önemli bir araç sunmaktadır. Çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Vücut İmajı Bozukluğu Anketi, VİBA, Skolyoz, Vücut Algısı, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Vücut Dismorfik Bozukluğu, Fiziksel Deformite.

Yazarlar

Duygu Kuzu, H. Ö. S. Berk, Ö. F. Şimşek.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, skolyoz hastalarında görülen vücut imajı ile ilişkili sıkıntı ve bozukluk düzeyini nicel olarak ölçmektir. Skolyoz, omurganın lateral eğriliği ile karakterize bir durum olup, özellikle ergenlik döneminde bireylerin benlik saygısı ve vücut algıları üzerinde önemli olumsuz etkiler yaratabilmektedir.

Anket, hastaların kendi vücutlarındaki algılanan kusurlara (örneğin, eğrilik, kamburluk, asimetri) ne kadar odaklandıklarını, bu durumun günlük yaşamlarını ne ölçüde etkilediğini ve ne kadar kaçınma davranışı sergilediklerini belirlemeyi amaçlar. Bu sayede, tedaviye ihtiyaç duyan veya yüksek risk altında olan hastaların erken teşhisine ve uygun psikolojik müdahalenin planlanmasına olanak tanır.

Yapı

Vücut İmajı Bozukluğu Anketi (VİBA), psikolojideki temel bir yapı olan Vücut İmajı Bozukluğu (Body Image Disturbance) kavramını ölçmektedir. Bu yapı, kişinin kendi fiziksel görünümündeki algılanan bir kusur veya eksiklik üzerine aşırı ve takıntılı bir odaklanma durumunu ifade eder.

• Algılanan Kusur: Bireyin vücudunun belirli bir kısmının (bu uyarlamada özellikle omurga ve gövde asimetrisi) görünümünden aşırı derecede rahatsız olması.
• Sıkıntı ve İşlev Bozukluğu: Bu algılanan kusurun yarattığı yoğun kaygı, depresif belirtiler ve sosyal, mesleki veya diğer önemli yaşam alanlarında işlevsellikte azalma.
• Kaçınma Davranışları: Vücut kusurunu gizleme çabaları, sosyal ortamlardan kaçınma veya sürekli olarak görünümü kontrol etme davranışları.

Geçerlik

Kuzu ve arkadaşları (2020) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe versiyonunun yapısal geçerlik ve ayırt edici geçerlik özellikleri incelenmiştir. Çalışmanın temel bulguları, ölçeğin skolyoz popülasyonunda vücut imajı bozukluğunu ölçmek için teorik yapıya uygun olduğunu göstermiştir.

Özellikle yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve ölçeğin tek faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğu varsayılmıştır. Ayrıca, eş zamanlı geçerliği desteklemek amacıyla VİBA puanlarının, Vücut Memnuniyeti Ölçeği gibi ilgili diğer psikolojik ölçümlerle anlamlı ve beklenen yönlerde korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı ve zaman içindeki kararlılığı, uyarlama çalışmasında önemli güvenirlik göstergeleri olarak ele alınmıştır. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiş olup, Türkçe VİBA-Skolyoz versiyonunun oldukça yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğu belirtilmiştir. Yüksek Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir.

Bu yüksek iç tutarlılık, ölçeğin skolyoz hastalarında vücut imajı sıkıntısının genel düzeyini doğru ve güvenilir bir şekilde yakaladığını göstermektedir. Test-tekrar test güvenirlik analizleri de ölçeğin zamanla kararlı sonuçlar verdiğini doğrulamıştır, bu da klinik izleme çalışmalarında kullanımının uygunluğunu destekler.

Faktör Analizi

Kuzu ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere Faktör Analizi kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin yapısının korunup korunmadığı, özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir.

Çalışma, skolyoz hastaları örnekleminde Türkçe VİBA’nın tek boyutlu bir yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur. Bu tek faktörlü yapı, genel bir Vücut İmajı Bozukluğu eğilimini yansıtmaktadır. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, her bir maddenin ölçülmek istenen ana yapıya güçlü bir katkı sağladığını göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bildirilmemiş olmakla birlikte, genellikle Likert tipi veya çoktan seçmeli yanıtlara sahip bir öz bildirim anketidir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Skolyoz tanısı almış bireyler (Ergen ve genç yetişkinler popülasyonu üzerine odaklanılmıştır).

Age Group: Özellikle ergenlik dönemi ve genç yetişkinlik (Çalışmada kullanılan örneklemin yaş aralığına bağlıdır).

Population Details: Fiziksel görünümle ilişkili bozukluklar, özellikle omurga deformitesi olan hastalarda psikososyal etkileri değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim anketi (Self-Report Questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Psikometri, Vücut Deformitesi, Tıbbi Psikoloji, Psikososyal Etki, Vücut İmajı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Duygu Kuzu ([email protected]) ana iletişim adresi olarak belirtilmiştir.

Correspondence Address: Duygu Kuzu

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Duygu Kuzu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli araştırmalar için yazarın onayının alınması önemlidir.

Referanslar

Kuzu, D., Berk, H. Ö. S., & Şimşek, Ö. F. (2020). Reliability and validity of the Turkish Version of the Body Image Disturbance Questionnaire-Scoliosis. Spine, 45(16), 1033–1038. https://doi.org/10.1097/brs.0000000000003477.

Makalenin tam metnine erişim için kullanılan kurumsal bağlantı: 0311b09al.y.http.ovidsp.dc2.ovid.com.proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: vucut-imaji-bozuklugu-anketi-toad.pdf

Vücut İmajı Bozukluğu Anketi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.