Ampute Vücut İmajı Ölçeği

Özet

Ampute Vücut İmajı Ölçeği (ABİÖ), uzuv kaybı yaşayan bireylerin vücut algılarını ve bu duruma bağlı olarak yaşadıkları psikolojik sıkıntıları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Gonca Bumin ve arkadaşları tarafından 2009 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu Uyarlama çalışması, orijinal olarak İngilizce hazırlanan ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu, geçerliğini ve güvenirliğini test etmeyi amaçlamıştır.

ABİÖ, bireylerin kayıp uzuvlarına ve protez kullanımına yönelik duygusal tepkilerini, sosyal kaçınma davranışlarını ve genel Vücut İmajı memnuniyet düzeylerini ölçerek, bu hastaların rehabilitasyon süreçlerine ışık tutmaktadır. Türkçe versiyonu, klinik ve araştırma ortamlarında ampute bireylerin psikososyal ihtiyaçlarını belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ampute Vücut İmajı Ölçeği, ABİÖ, Amputasyon, Vücut İmajı, Psikososyal Adaptasyon, Psikometrik Ölçek, Uyarlama.

Yazarlar

Gonca Bumin, Kenan Bayramlar, Yücel Yakut, Gül Şener.

Amaç

Ampute Vücut İmajı Ölçeği’nin temel amacı, Amputasyon sonrası bireylerin vücut imajlarına dair yaşadıkları algısal ve duygusal zorlukları sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle uzuv kaybının neden olduğu psikososyal adaptasyon sorunlarını ve vücut algısının rehabilitasyon sürecine etkilerini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Bu sayede klinisyenler, bireyin yaşadığı sıkıntının derecesini belirleyebilir ve uygun psikolojik destek stratejilerini geliştirebilir.

Türkçe uyarlama çalışması ise, ölçeğin Türkiye’deki ampute popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Ölçek, hem klinik uygulamada hastaların takibinde hem de akademik araştırmalarda veri toplama aracı olarak kullanılmaktadır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Ampute Vücut İmajı kavramıdır. Bu yapı, sadece fiziksel görünüşe dair memnuniyetsizliği değil, aynı zamanda uzuv kaybının benlik saygısı, sosyal etkileşim ve protez kullanımına yönelik tutumlar üzerindeki karmaşık etkilerini de kapsamaktadır. Ölçek, bireyin kayıp uzvu, yara izleri ve protez cihazı hakkındaki düşünce ve duygularını değerlendirir.

ABİÖ, genellikle tek boyutlu bir yapı olarak ele alınsa da, bazı araştırmalar kayıp sonrası vücut algısı, sosyal kaygı ve protez kabullenme gibi alt boyutların varlığını da incelemiştir. Ölçek maddeleri, bireyin vücudunun görünüşünden utanma, başkaları tarafından yargılanma korkusu ve vücudundaki değişiklikleri kabullenme düzeyini yansıtan ifadelerden oluşur.

Geçerlik

Türkçe Ampute Vücut İmajı Ölçeği (ABİÖ) uyarlaması, ölçeğin yapısal ve eş zamanlı geçerliğini destekleyen bulgular sunmuştur. Yapılan analizlerde, ölçeğin ampute bireylerin vücut imajıyla ilgili sıkıntılarını doğru bir şekilde ölçtüğü gösterilmiştir. Kültürel Uyarlama sürecinde dilsel eşdeğerlik ve kültürel uygunluk sağlanmıştır.

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, genellikle bilinen depresyon ve anksiyete ölçekleri ile korelasyonlarını inceleyerek yakınsak geçerliği desteklemiştir; vücut imajı sorunları arttıkça psikolojik sıkıntı düzeylerinin de arttığı gözlemlenmiştir. Bu bulgular, ABİÖ’nün ampute bireylerde psikolojik durumu değerlendirmede geçerli bir araç olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Türkçe ABİÖ versiyonunun Güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Bumin ve arkadaşları (2009) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin genel olarak kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ölçmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği çalışmaları da yapılmıştır. Bu çalışmalar, kısa bir zaman aralığıyla uygulanan ölçek sonuçlarının tutarlı olduğunu ve dolayısıyla ABİÖ’nün stabil bir ölçüm sağladığını kanıtlamıştır. Yüksek Güvenirlik değerleri, ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanımlarda tutarlı sonuçlar vereceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ampute Vücut İmajı Ölçeği’nin orijinal yapısı genellikle tek faktörlüdür, vücut imajına yönelik genel sıkıntıyı ölçer. Türkçe uyarlama sürecinde gerçekleştirilen Faktör Analizi çalışmaları, ölçeğin orijinal yapısını destekleyip desteklemediğini araştırmıştır.

Yapısal geçerliği inceleyen analizler, ölçeğin ampute bireylerde vücut imajı sıkıntısını temsil eden güçlü bir tek boyutlu yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin teorik olarak dayandığı yapıyı Türk popülasyonunda da temsil ettiğini ve bu nedenle klinik uygulamalar için uygun olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Bireyin kendi raporuna dayalı (Self-report) ölçek. Genellikle Likert tipi derecelendirme kullanılır (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak standart ABIS Likert formatındadır).

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (Original).

Population Group: Ampute bireyler (Uzuv kaybı yaşayan kişiler).

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Travmatik, cerrahi veya konjenital nedenlerle uzuv kaybı yaşamış bireyler.

Test Methodology: Anket yöntemiyle uygulanan, vücut imajı memnuniyetsizliği ve psikososyal adaptasyon düzeylerini ölçen bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Vücut İmajı, Protez Kullanımı, Rehabilitasyon, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Uzuv Kaybı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gonca Bumin (Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Fakültesi, Ankara, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2009 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Gonca Bumin ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Kaynakça

Bumin, G., Bayramlar, K., Yakut, Y., & Sener, G. (2009). Cross cultural adaptation and reliability of the Turkish version of Amputee Body Image Scale (ABIS). Journal of back and musculoskeletal rehabilitation, 22(1), 11-16. doi: 10.3233/BMR-2009-020

Orijinal makalenin ve ölçeğin Türkçe uyarlama belgesinin PDF hali indirilebilir. Orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: amputee-body-image-scale-abis-toad.pdf

Ampute Vücut İmajı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanmış akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.