Vitiligo Yaşam Kalite Ölçeği

Özet

Vitiligo Yaşam Kalite Ölçeği (VYKÖ), Vitiligo hastalarının yaşam kaliteleri üzerindeki psikososyal ve fiziksel etkileri spesifik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgül bir ölçektir. Aslı Şenol tarafından 2009 yılında bir tıpta uzmanlık tezi kapsamında geliştirilen bu araç, 25 maddeden ve altı farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçek, kronik bir dermatolojik durum olan vitiligonun günlük yaşam, duygusal durum, sosyal ilişkiler ve iş/okul performansı üzerindeki kapsamlı etkilerini değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme sürecinde yüksek iç tutarlılık ve güvenilirlik değerleri elde edilmiş, yapı geçerliliği ise faktör analizi yoluyla doğrulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Vitiligo, Yaşam Kalitesi, Dermatoloji, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Aslı Şenol, VYKÖ, Cronbach Alfa, Faktör Analizi.

Yazarlar

Aslı Şenol

Amaç

VYKÖ’nün temel amacı, Vitiligo hastalarının hastalıklarından kaynaklanan zorluklar ve kısıtlamalar nedeniyle algıladıkları yaşam kalitesi düşüşünü spesifik olarak ölçmektir. Genel yaşam kalitesi ölçeklerinin aksine, VYKÖ, vitiligonun görsel etkileri, tedavi süreçleri ve sosyal damgalanma gibi benzersiz sonuçlarına odaklanarak daha hassas ve bağlama özgü bir değerlendirme sunar. Bu özgüllük, klinisyenlerin ve araştırmacıların tedavi müdahalelerinin hastaların günlük yaşamları üzerindeki etkisini daha doğru bir şekilde izlemesini sağlar.

Ölçek, hastalığın şiddeti ile hastanın öznel deneyimi arasındaki korelasyonu incelemek ve psikososyal destek ihtiyacını belirlemek için kritik bir araç olarak tasarlanmıştır. Bu sayede, tedavi planları sadece tıbbi semptomlara değil, aynı zamanda hastanın genel iyilik haline de odaklanabilir.

Yapı

Ölçek, Vitiligo hastalarının yaşam kalitelerini etkileyen altı temel psikososyal ve davranışsal alanı kapsayan 25 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 1’den (hiç) 4’e (çok fazla) kadar uzanan 4’lü Likert tipi bir yanıt formatı kullanılarak yapılmaktadır. Yüksek puanlar, vitiligonun yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkisinin daha yüksek olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

VYKÖ’nün geçerlik çalışmaları, hem yapısal hem de ölçüt bağımlı geçerliği destekleyen güçlü bulgular ortaya koymuştur. Ölçek, geçerlik analizlerinin ilk aşamasında, dermatolojide yaygın olarak kullanılan bir standart olan Dermatoloji Yaşam Kalite Ölçeği (DLQI) ile karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma sonucunda, VYKÖ ile DLQI arasında yüksek düzeyde anlamlı bir korelasyon (r=0.77, p<0.001) saptanmıştır, bu da ölçeğin benzer yapıları ölçme kabiliyetini (eş zamanlı geçerlik) kanıtlamaktadır.

Ek olarak, ölçek puanları ile hastaların klinik özellikleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Hastalık tutulum alanının büyüklüğü ile ölçek puanları arasında anlamlı bir ilişki (p=0.015) bulunmuştur. Ayrıca, hastanın kendi hastalık şiddeti değerlendirmesi ile VYKÖ puanları arasında pozitif ve anlamlı bir korelasyon (r=0.57, p<0.001) gözlemlenmiştir. VYKÖ’ye faktör analizi uygulanmış ve sorular altı grupta toplanarak, ölçeğin yapı geçerliliği tamamlanmıştır.

Güvenirlik

VYKÖ’nün güvenilirliği, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir. İç tutarlılık analizi, iki farklı örneklem grubu üzerinde Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. İlk olarak 30 kişilik bir hasta grubu üzerinde yapılan değerlendirmede Cronbach Alfa katsayısı 0.92 olarak bulunmuştur. Daha sonra 183 kişilik daha büyük bir grupta yapılan analizde ise katsayı 0.91 olarak rapor edilmiştir. Bu yüksek değerler, ölçeğin maddelerinin homojenliğini ve tutarlılığını göstermektedir.

Ölçeğin zamana karşı stabilitesini değerlendirmek amacıyla 30 hastaya uygulanan test-tekrar test çalışması yapılmıştır. Bu çalışma sonucunda, iki uygulama arasındaki puanlar arasında yüksek bir korelasyon (r=0.86, p<0.001) saptanmış ve ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlemlenmemiştir. Bu sonuçlar, VYKÖ’nün zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla VYKÖ maddelerine uygulanan faktör analizi, 25 maddenin teorik olarak öngörülen altı boyutta gruplandığını doğrulamıştır. Bu alt boyutlar, hastalığın bireyin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini farklı açılardan ele almaktadır. Altı faktör şunlardır: Duygu, İnsan İlişkileri, Kaygı, İş/Okul Hayatı, Boş Zaman Faaliyetleri ve Belirti. Bu faktörel yapı, ölçeğin vitiligonun psikososyal etkilerinin karmaşıklığını sistematik bir şekilde ölçme yeteneğini sağlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 25 maddelik, 4’lü Likert Tipi Derecelendirme (1=hiç – 4=çok fazla)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Vitiligo Hastaları

Yaş Grubu: Yetişkinler (Tıpta Uzmanlık Tezi kapsamında hastane popülasyonu)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, toplamda 183 hastadan oluşan örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Anahtar Kelimeler

Vitiligo, Yaşam Kalitesi, Dermatoloji, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Aslı Şenol, VYKÖ, Psikometrik, İç Tutarlılık, Öz Bildirim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, İstanbul (Tez bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek ilk olarak 2009 yılında Aslı Şenol’un tıpta uzmanlık tezi kapsamında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: vitiligo-yasam-kalite-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Şenol, A. (2009). Vitiligo hastalarına yönelik yaşam kalite ölçeği geliştirme çalışması. (Tıpta Uzmanlık Tezi). Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, İstanbul.

Vitiligo Yaşam Kalite Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

25 madde ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Duygu (8 madde)
• İnsan ilişkileri (4 madde)
• Kaygı (4 madde)
• İş/okul hayatı (3 madde)
• Boş zaman (4 madde)
• Belirti (2 madde)