Vajinal Doğum Öz Yeterlilik Ölçeği (VDÖYÖ)

Özet

Vajinal Doğum Öz Yeterlilik Ölçeği (VDÖYÖ), gebelik sürecindeki kadınların doğal doğum yapma becerilerine dair sahip oldukları öz yeterlilik inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, Hilal Karadeniz tarafından 2019 yılında Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde yüksek lisans tezi olarak gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk toplumunun kültürel ve dilsel yapısına uygunluğunu ve psikometrik özelliklerini araştırmayı hedeflemiştir. Ölçek, anne adaylarının doğum ağrısı ile başa çıkma, vücutlarına güvenme ve sağlık personeliyle iş birliği yapma gibi konulardaki inançlarını değerlendiren 9 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Vajinal doğum, öz yeterlilik, doğum, gebelik, doğum korkusu, ölçek uyarlama, psikometri

Yazarlar

Hilal Karadeniz

Amaç

Vajinal Doğum Öz Yeterlilik Ölçeği (VDÖYÖ), gebe kadınların vajinal doğum sürecini başarıyla yönetebileceklerine dair algıladıkları yeterlilik düzeyini belirlemek amacıyla uyarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, doğum öncesi dönemde annenin psikolojik hazırlığını ve doğum eylemine yönelik olumlu beklentilerini nicel olarak ölçmektir. Bu sayede, düşük öz yeterlilik düzeyine sahip olan ve dolayısıyla doğum korkusu yaşama riski taşıyan anne adayları erken tespit edilebilir ve gerekli müdahaleler planlanabilir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisinin temelini oluşturan öz yeterlilik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Spesifik olarak, bu yapı anne adaylarının fizyolojik ve psikolojik kapasitelerine duydukları inancı ifade eder. Öz yeterlilik, bir bireyin belirli bir görevi veya durumu başarıyla yönetme yeteneğine olan inancıdır. VDÖYÖ bağlamında, bu inanç, doğum sancılarıyla başa çıkma, vücudun doğal süreçlerine güvenme ve doğumun zorluklarına karşı hazırlıklı olma gibi boyutları kapsamaktadır.

Ölçülen yapı, yalnızca fiziksel yeterliliği değil, aynı zamanda annenin çevresel faktörlerle (sağlık personeli, aile desteği) etkileşim kurma ve bu etkileşimleri doğum lehine kullanma becerisine olan inancını da içerir. Yüksek öz yeterlilik, genellikle daha az kaygı, daha iyi ağrı yönetimi ve daha olumlu vajinal doğum deneyimleri ile ilişkilendirilmektedir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi boş bırakılmış olsa da, Hilal Karadeniz’in yüksek lisans tezi (2019) kapsamında ölçeğin Türk kültürü için yapı geçerliliği ve kapsam geçerliliği incelenmiştir. Uyarlama çalışmalarında geçerlik, genellikle dilsel eşdeğerlik, uzman görüşleri (kapsam geçerliği) ve faktör analizi (yapı geçerliği) yöntemleriyle sağlanır. Ölçeğin maddelerinin vajinal doğum öz yeterliliği kavramını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleriyle değerlendirilmiş, ardından istatistiksel analizlerle ölçeğin faktör yapısının orijinal yapıyı koruyup korumadığı test edilmiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi sunulmamıştır. Ancak bir uyarlama çalışmasında güvenirlik, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve genellikle test-tekrar test yöntemleriyle değerlendirilir. Karadeniz (2019) tezinde, ölçeğin iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde olması beklenir; bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı (vajinal doğum öz yeterlilik) ölçme konusunda tutarlı olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Vajinal Doğum Öz Yeterlilik Ölçeği’nin Türk toplumuna uyarlanması sürecinde, ölçeğin orijinal faktör yapısının doğrulanması amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, 9 maddelik ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu tespit etmek için kullanılmıştır. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen psikolojik yapı ile güçlü bir ilişkisi olduğunu teyit eder ve ölçeğin yapı geçerliliğine önemli katkı sağlar.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) çalışması sonucu elde edilmiş, kendini değerlendirme türünde bir psikometrik ölçektir.

Format: 9 maddelik, tek boyutlu olduğu varsayılan, Likert benzeri derecelendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Gebe kadınlar/Anne adayları.

Yaş Grubu: Doğurganlık çağındaki gebe bireyler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki gebelik sürecinde olan ve vajinal doğum yapması beklenen kadınlar.

Test Metodolojisi: Bireylerden her bir maddeye ne kadar katıldıklarını 0 (“Katılmıyorum”) ile 10 (“Katılıyorum”) arasında bir aralıkta derecelendirmeleri istenir. Yüksek puanlar, yüksek vajinal doğum öz yeterliliği inancını gösterir.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlilik inancı, doğum eylemi, pelvik yapı, gebelik psikolojisi, adaptasyon, psikometrik özellikler

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (Tez çalışması sırasında bağlı olduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Vajinal Doğum Öz Yeterlilik Ölçeği’nin Türk toplumuna uyarlaması 2019 yılında tamamlanmıştır. Ölçek, yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, akademik ve klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Hilal Karadeniz) veya tez danışmanı ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin tam metnine ve detaylı psikometrik raporuna YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir. Tezin yayımlandığı link: tez.yok.gov.tr

Kaynaklar

• Karadeniz, H. (2019). Vajinal Doğum Öz Yeterlilik Ölçeği (VDÖYÖ)’nin Türk toplumuna uyarlanması [Yüksek Lisans Tezi]. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• vajinal-dogum-oz-yeterlilik-olcegi-vdoyo-toad.pdf

Vajinal Doğum Öz Yeterlilik Ölçeği (VDÖYÖ) Maddeleri

Derecelendirme: 0-Katılmıyorum 10-Katılıyorum

1. Rahat bir şekilde vajinal doğum yapabileceğime güveniyorum.
2. Başarılı bir doğum için pelvik (leğen kemiği) yapıma ve tüm vücut yapıma güveniyorum.
3. Bebeğimin vajinal yolla doğması için yeterli beslenmem gerektiğini biliyorum.
4. Vajinal doğum süresince, doğum sancıları ile baş edebileceğime güveniyorum.
5. Vajinal doğum süresince kendimi idare edebilir ve kendimle baş edebilirim.
6. Vajinal doğum sırasında sağlık personeli ile iş birliği içinde olacağıma eminim.
7. Doğumda sorunlar ortaya çıkarsa, bunlarla baş etmemi sağlayacak birden fazla yöntemim var.
8. Vajinal doğumun zorluklarına karşı hazırlıklıyım.
9. Ailemin desteği, vajinal doğumun zorluklarının üstesinden gelmem için bana güç verir.