Vaizlerin İş Doyumu Ölçeği

Özet

Vaizlerin İş Doyumu Ölçeği, 2016 yılında Zeynep Yüksel tarafından, özellikle din hizmetleri alanında görev yapan vaizlerin mesleki memnuniyet düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, vaizlik mesleğinin kendine özgü şartları ve beklentileri göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır. Toplamda 22 madde ve 7 alt boyuttan oluşan bu araç, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır.

Ölçek geliştirme çalışması, aracın hem geçerliğini hem de güvenilirliğini bilimsel yöntemlerle test etmeyi amaçlamıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin vaizlerin iş doyumunu değerlendirmede yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

İş doyumu, vaizlik, din hizmetleri, ölçek geliştirme, psikometri, Zeynep Yüksel, Cronbach alfa, Likert ölçeği.

Yazarlar

Zeynep Yüksel

Amaç

Vaizlerin İş Doyumu Ölçeği’nin temel amacı, Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı olarak çalışan vaizlerin işlerinden duydukları memnuniyet düzeylerini çok boyutlu olarak, sistematik ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geleneksel iş doyumu ölçeklerinin dini hizmetler alanına özgü faktörleri yeterince kapsamaması nedeniyle, bu ölçek spesifik olarak vaizlerin görev tanımına, çalışma ortamına ve manevi sorumluluklarına uygun faktörleri belirlemeyi amaçlamıştır.

Bu araç sayesinde, din hizmetleri alanındaki yöneticiler ve araştırmacılar, vaizlerin mesleki memnuniyetini artırmaya yönelik ihtiyaç duyulan alanları tespit edebilir ve böylece personel yönetiminde ve hizmet kalitesinde iyileştirmeler yapabilirler.

Yapı

Ölçek, psikolojide merkezi bir kavram olan iş doyumunu ölçmektedir. İş doyumu, bireyin işine karşı sahip olduğu duygusal ve bilişsel tepkilerin bir bütünüdür. Vaizlerin İş Doyumu Ölçeği, bu yapıyı 22 madde aracılığıyla 7 farklı alt boyutta ele almaktadır.

Bu alt boyutlar, vaizlik mesleğinin hem kişisel (manevi tatmin, mesleki gelişim) hem de kurumsal (ücret, yönetim desteği, çalışma ortamı) yönlerini kapsamaktadır. Bu çok boyutlu yapı, vaizlerin iş doyumunu tek bir skor yerine, hangi alanlarda daha memnun veya memnuniyetsiz olduklarını detaylıca ortaya koyacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme sürecinde, ölçek isminden de anlaşılacağı üzere, geçerlik çalışmalarının yapıldığı belirtilmiştir (Yüksel, 2016). Geçerlik, bir ölçme aracının gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünün göstergesidir.

Ölçeğin 7 alt boyuttan oluşması, geliştirme aşamasında yapı geçerliğinin (construct validity) faktör analizi yöntemleri kullanılarak test edildiğini güçlü bir şekilde işaret etmektedir. Çalışmada ayrıca içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş olması muhtemeldir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlık analizi (internal consistency) yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, Vaizlerin İş Doyumu Ölçeği’nin yüksek düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir.

Ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach alfa katsayısı değeri 0,894 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik standartlara göre mükemmel bir iç tutarlılığa işaret etmekte olup, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Vaizlerin İş Doyumu Ölçeği, geliştirme aşamasında yapılan faktör analizi çalışmaları sonucunda nihai yapısını almıştır. Ölçek toplamda 22 maddeye sahiptir ve bu maddeler 7 farklı alt boyuta (faktöre) ayrılmıştır.

Bu 7 alt boyutlu yapı, vaizlerin iş doyumunun tek bir homojen kavram yerine, farklı ve ilişkili bileşenlerden oluştuğunu göstermektedir. Faktör analizi, maddelerin hangi alt boyutlara yüklendiğini belirleyerek ölçeğin yapısal geçerliğine önemli katkı sağlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Psikometrik Ölçek)

Format: 22 madde, 7 alt boyut

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Vaizler (Dini görevliler)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı olarak görev yapan, din hizmetlerinde bulunan personel (özellikle vaiz unvanına sahip kişiler).

Test Metodolojisi: Beşli Likert tipi derecelendirme ile uygulanan öz bildirim anketi.

• 1: hiç memnun değilim
• 5: çok memnunum

Anahtar Kelimeler

İç tutarlılık, yapı geçerliği, din psikolojisi, mesleki tatmin, 7 faktörlü yapı, Zeynep Yüksel.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik çalışmalarda kullanım için genellikle serbest olsa da, ticari veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Zeynep Yüksel ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Yüksel, Z. (2016). Vaizlerin İş Doyumu Ölçeği: Geliştirilmesi, geçerliği ve güvenilirliği. Dini Araştırmalar, 19(48), 225-234. DOI: 10.15745/da.95028

• Makalenin DergiPark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

• Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

• Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: vaizlerin-is-doyumu-olcegi-toad.pdf

Vaizlerin İş Doyumu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

Ölçek toplam 22 maddeden oluşmaktadır. Maddeler için yazarın orijinal makalesine (Yüksel, 2016) başvurulmalıdır.