Yas Ölçeği

Özet

Yas Ölçeği, Seher Balcı Çelik tarafından 2006 yılında geliştirilmiş olup, bireylerin kayıp sonrası yaşadıkları çok boyutlu yas tepkilerini psikometrik olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, 35 maddeden ve dört temel alt boyuttan oluşmaktadır: Fiziksel, Duygusal, Bilişsel ve Davranışsal tepkiler. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini göstermek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılarak gerçekleştirilmiş ve yüksek düzeyde güvenirlik katsayıları elde edilmiştir. Bu araç, özellikle psikolojik danışma ve rehberlik alanında, yas sürecinin yoğunluğunu ve doğasını belirlemek için önemli bir değerlendirme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Yas Ölçeği, yas, kayıp, psikolojik değerlendirme, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Seher Balcı Çelik

[quads id=5]

Amaç

Yas Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin bir kayıp olayı sonrasında gösterdikleri yas tepkilerinin kapsamını ve şiddetini sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, yas sürecinin sadece duygusal değil, aynı zamanda fiziksel, bilişsel ve davranışsal boyutlarını da kapsayacak şekilde çok yönlü bir değerlendirme sunmak üzere tasarlanmıştır. Elde edilen puanlar, profesyonellerin bireylerin yasla başa çıkma düzeylerini anlamalarına ve uygun müdahale stratejilerini belirlemelerine yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, yas tepkisini dört ana boyutta inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, yasın karmaşık doğasını yansıtır ve bireyin yaşamının farklı alanlarına etkisini değerlendirir. Toplam 35 maddeden oluşan ölçekte, her bir alt boyut, yasın özgül bir tezahür alanını temsil etmektedir.

• Fiziksel Boyut (5 madde): Kaybın yol açtığı somatik ve bedensel tepkileri (örneğin, ağlama, uyku bozuklukları) ölçer.
• Duygusal Boyut (10 madde): Üzüntü, öfke, suçluluk gibi yoğun duygusal tepkileri ve duyguları ifade etme zorluğunu değerlendirir.
• Bilişsel Boyut (10 madde): Kayıp hakkındaki düşünceleri, anlam arayışını ve hayatın anlamsızlığına dair inançları kapsar.
• Davranışsal Boyut (10 madde): Kayıp nesne veya kişiyle ilgili davranışsal değişiklikleri, anıları sürdürme çabalarını veya günlük işlevsellikten uzaklaşmayı ölçer.

Geçerlik

Yas Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yürütülmüştür. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin kuramsal olarak öngörülen dört boyutlu yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğu saptanmıştır.

Geçerlik çalışması kapsamında uygulanan Temel Bileşenler Analizi (TBA) ve Varimax Dik Döndürme teknikleri, maddelerin ilgili faktörlere yüklenimini doğrulamıştır. Ölçekteki maddelerin faktör yükleri, güçlü ve kabul edilebilir düzeyler olan .311 ile .845 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ölçülen alt boyutları temsil etme yeterliliğini göstermektedir.

Güvenirlik

Yas Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını ortaya koymuştur. İç tutarlılığın değerlendirilmesi için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır.

Ölçeğin dört alt boyutuna ilişkin iç tutarlılık katsayıları .62 ile .90 arasında değişmektedir. Bu aralık, alt boyutların genel olarak iyi ila mükemmel düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ölçeğin toplam puanının iç tutarlılık katsayısı ise oldukça yüksek bir değer olan .96 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin bütün olarak yas yapısını ölçmede üstün bir güvenilirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin düzeltilmiş madde toplam puan korelasyon katsayılarının .30 ile .87 arasında değiştiği belirlenmiştir ki bu da maddelerin genel ölçek puanına anlamlı katkı sağladığını gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal uyumunu belirlemek amacıyla Temel Bileşenler Analizi (TBA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin dört boyutlu modelinin verilerle uyumunu test etmek için kritik öneme sahiptir.

Faktör yapısının yorumlanabilirliğini ve ayrımını optimize etmek amacıyla Varimax Dik Döndürme tekniği uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin kuramsal çerçeveye uygun olarak dört belirgin faktöre ayrıldığını doğrulamıştır: Fiziksel, Duygusal, Bilişsel ve Davranışsal. Faktör yüklerinin geniş bir yelpazede (.311 – .845) dağılması, her bir maddenin kendi faktörünü güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği

Format: Öz Bildirim Envanteri

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Kayıp yaşayan bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışmasında kullanılan örneklem detayları için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 35 maddeden oluşmakta ve cevaplar 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmektedir (1=hiçbir zaman – 5= her zaman). Yüksek puanlar, yas tepkilerinin daha yoğun olduğunu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Yas tepkileri, psikometrik araç, çok boyutlu yas, Cronbach Alfa, faktör yükleri, Türkçe ölçek.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yas Ölçeği, Seher Balcı Çelik tarafından geliştirilmiş ve ilk olarak 2006 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni gerekebilir.

Ölçeğin tam metni ve detaylı metodolojisi, orijinal yayın linkinden erişilebilir: pdrdergisi.org. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yas-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Balcı-Çelik, S. (2006). Yas Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi,3(25), 105-114.

[quads id=5]

Yas Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 4 alt boyut ve 35 maddeden oluşmaktadır:

• Fiziksel (5m): Aklıma geldikçe ağlıyorum.
• Duygusal (10m): Duygularımı ifade etmekte zorluk çekiyorum.
• Bilişsel (10m): Hayatın anlamsız olduğunu düşünüyorum.
• Davranışsal (10m): Onun sevdiği şeyleri yapıyorum.