Utian Yaşam Kalitesi Ölçeği (UYKÖ)

Özet

Utian Yaşam Kalitesi Ölçeği (UYKÖ), özgün bir yaşam kalitesi ölçme aracının Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Halime Abay tarafından 2013 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin Türkiye popülasyonunda psikometrik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır. UYKÖ, bireylerin yaşam kalitesini dört temel boyutta değerlendirmektedir: duygusal yaşam kalitesi, cinsel yaşam kalitesi, meslek/iş yaşam kalitesi ve sağlık yaşam kalitesi. Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik analizleri, özellikle yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach Alfa değeri 0.88) sergilediğini göstermektedir, bu da ölçeğin klinik ve akademik araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Utian Yaşam Kalitesi Ölçeği, UYKÖ, Yaşam Kalitesi, Psikometrik, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Ölçek Uyarlama, Sağlık Psikolojisi

Yazarlar

Halime Abay

Amaç

Utian Yaşam Kalitesi Ölçeği (UYKÖ), bireylerin genel yaşam memnuniyetini ve yaşam kalitesi algısını multidisipliner bir yaklaşımla ölçmek amacıyla uyarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, emosyonel, cinsel, mesleki ve sağlık alanlarındaki öznel deneyimleri nicel verilerle ortaya koyarak, bu alanlarda iyileştirme gerektiren durumları veya müdahale etkilerini belirlemektir.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel olarak Türk toplumuna uygunluğunu test etmek ve sağlık bilimleri alanında yapılacak araştırmalara geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı kazandırmak hedeflenmiştir. UYKÖ, özellikle belirli kronik hastalıkları olan veya yaşam tarzı değişiklikleri gerektiren popülasyonlarda yaşam kalitesindeki değişimleri takip etmek için kritik bir araç olarak tasarlanmıştır.

Yapı

UYKÖ, yaşam kalitesinin çok boyutlu yapısını ölçen bir araçtır. Ölçek, dört ana alt boyuttan (faktörden) oluşmaktadır. Bu faktörler, bireyin hem fiziksel hem de psikososyal refahını temsil eden temel yaşam alanlarını kapsamaktadır.

Ölçülen temel yapılar şunlardır: Emosyonel Yaşam Kalitesi (duygusal stabilite ve memnuniyet), Cinsel Yaşam Kalitesi (cinsel yaşamdan alınan doyum), Meslek/İş Yaşam Kalitesi (kariyer ve iş memnuniyeti) ve Sağlık Yaşam Kalitesi (genel fiziksel sağlık ve iyi oluş hissi). Bu yapılar, bireyin bütüncül yaşam kalitesi düzeyini belirlemede birleştirici rol oynamaktadır.

Geçerlik

Utian Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması kapsamında geçerlik analizleri yapılmıştır, ancak özet bilgi kısmında spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Geçerlik, bir ölçme aracının gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren temel psikometrik özelliktir.

Uyarlama tezinde, ölçeğin yapısal geçerlik analizlerinin (örneğin, faktör analizi) ve muhtemelen ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmalarının gerçekleştirildiği varsayılmaktadır. Bu analizler, dört faktörlü yapının Türk kültüründe de korunduğunu ve ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizleri, yüksek ve kabul edilebilir düzeyde sonuçlar vermiştir. Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının zamandan zamana ve maddeler arasında tutarlı olmasını ifade eder.

Yapılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplamalarına göre elde edilen sonuçlar aşağıdaki gibidir:

• Emosyonel yaşam kalitesine ait Cronbach alfa değeri: 0.78
• Cinsel yaşam kalitesine ait Cronbach alfa değeri: 0.76
• Meslek/iş yaşam kalitesine ait Cronbach alfa değeri: 0.75
• Sağlık yaşam kalitesine ait Cronbach alfa değeri: 0.79

Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (genel Cronbach Alfa değeri) 0.88 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin genel olarak mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Utian Yaşam Kalitesi Ölçeği (UYKÖ)’nin faktör yapısı, ölçeğin orijinal yapısını koruyacak şekilde Türkçe adaptasyon çalışmasında incelenmiştir. Güvenirlik sonuçlarında dört farklı alt boyutun belirtilmesi (Emosyonel, Cinsel, Meslek/İş, Sağlık), ölçeğin çok faktörlü bir yapı sergilediğini doğrulamaktadır.

Yüksek lisans tezinde, bu dört boyutu destekleyen Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerinin kullanıldığı düşünülmektedir. Bu analizler, ölçek maddelerinin ilgili oldukları faktör altında toplandığını ve her bir faktörün yaşam kalitesinin farklı bir yönünü temsil ettiğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Seçeneği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Spesifik olarak adaptasyon çalışmasının yapıldığı popülasyon tezde detaylandırılmıştır)

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üstü)

Popülasyon Detayları: Utian Yaşam Kalitesi Ölçeği genellikle menopoz sonrası kadınlar gibi spesifik sağlık durumlarına sahip popülasyonlarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır, ancak Türkçe adaptasyonun genel yetişkin popülasyonu kapsadığı varsayılmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5 dereceli Likert Ölçeği kullanılarak yanıtlanmaktadır. Derecelendirme seçenekleri şunlardır:

• “kesinlikle katılmıyorum”
• “katılmıyorum”
• “biraz katılıyorum”
• “katılıyorum”
• “kesinlikle katılıyorum”

Anahtar Kelimeler

UYKÖ, Yaşam Kalitesi, Psikometrik Özellikler, Duygusal Yaşam, Cinsel Sağlık, Mesleki Doyum, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Halime Abay (Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2013)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar Halime Abay ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalar için genellikle yazarın izni yeterlidir.

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2013 yılında tamamlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: utian-yasam-kalitesi-olcegi-uyko-toad.pdf

Kaynaklar

Abay, H. (2013). Utian yaşam kalitesi ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

Utian Yaşam Kalitesi Ölçeği (UYKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığı için buraya eklenememiştir. Maddelerin tamamına, referans olarak belirtilen yüksek lisans tezinden ulaşılabilir.