Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği

Özet

Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği, sağlık çalışanlarının eş şiddeti vakalarıyla karşılaştıklarında bildirim yapma niyetlerini ve bu konudaki davranış eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. 2016 yılında Koştu ve Toraman tarafından geliştirilen bu ölçek, tek faktörlü bir yapıya sahiptir ve toplamda 21 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin geliştirme çalışması, sağlık profesyonellerinin yasal ve etik sorumlulukları çerçevesinde şiddet mağdurlarına yönelik bildirim yükümlülüklerini ne ölçüde yerine getirme eğiliminde olduklarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Elde edilen yüksek iç tutarlılık ve iyi uyum gösteren doğrulayıcı faktör analizi (DFA) değerleri, ölçeğin psikometrik açıdan güçlü olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kadına Yönelik Şiddet, Eş Şiddeti, Bildirim Niyeti, Sağlık Çalışanları, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Türkiye.

Yazarlar

Nazan Koştu, A. U. Toraman

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sağlık çalışanlarının kadına yönelik eş şiddeti olayları karşısında göstermeyi düşündükleri bildirim yapma niyetini ve bu niyetin davranışa dönüşme potansiyelini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu, sağlık sistemindeki profesyonellerin yasal yükümlülükleri ve etik sorumlulukları çerçevesinde şiddeti önleme ve müdahale rollerini değerlendirmek için kritik bir araçtır.

Ölçek, sağlık profesyonellerinin bu tür hassas durumlarla ilgili bilgi düzeylerini, tutumlarını ve eyleme geçme istekliliklerini belirleyerek, eğitim programlarının ve kurumsal politikaların geliştirilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu tür bir değerlendirme, bildirim oranlarını artırmaya yönelik stratejilerin belirlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Yapı

Ölçek, sağlık çalışanlarının kadına yönelik eş şiddeti bildirimine dair tutum ve niyetlerini temsil eden tek bir psikolojik yapıyı (faktörü) ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, bildirim yapmanın gerekliliğine dair inançları, bildirim yapmanın sonuçlarına ilişkin algıları ve eyleme geçme konusundaki kişisel sorumluluk duygusunu içermektedir.

Ölçekteki maddeler, sağlık profesyonellerinin hem yasal zorunlulukları hem de kadının sağlığının korunması ve geliştirilmesi için bildirimin önemine dair kişisel algılarını sorgulamaktadır. Bu tek boyutlu yapı, niyetin ve davranışın bütüncül bir değerlendirmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin tek faktörlü yapısının verilerle uyumlu olduğunu göstermiştir. Elde edilen uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamaktadır.

Spesifik olarak, uyum indeksleri aşağıdaki gibidir: Ki-kare (χ²) değeri 685.29, serbestlik derecesi (sd) 189 olarak bulunmuştur (p= 0.000). Ancak uyum iyiliğini gösteren diğer kritik değerler oldukça güçlüdür: Standardize Edilmiş Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) değeri .059 (mükemmel uyum için ideal değerlere yakın), Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) .96, Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI) .95 ve Normlaştırılmamış Uyum İndeksi (NNFI) .96‘dır. Kök Ortalama Kare Yaklaşım Hatası (RMSEA) değeri .103 olarak bulunmuştur. Genellikle kabul edilebilir uyum aralığında yer alan bu değerler, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir. Genel Uyum İndeksi (GFI) .80 ve Düzeltilmiş Genel Uyum İndeksi (AGFI) .74 olarak rapor edilmiştir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency) yüksek bulunmuştur. Güvenilirlik analizi sonuçlarına göre, ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayısı (α) .962 gibi oldukça yüksek bir değere sahiptir. Bu sonuç, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, madde-toplam puan korelasyon katsayıları .457 ile .833 arasında değişmektedir. Bu yüksek korelasyon değerleri, ölçekteki her bir maddenin ölçülen toplam yapıya güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu ve maddeler arasında homojen bir ilişki olduğunu işaret etmektedir. Bu bulgular, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, tek faktörlü bir yapıya sahip olarak geliştirilmiş ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu tek faktörlü yapı test edilmiştir. DFA sonuçları, 21 maddenin tamamının tek bir faktör altında toplanarak iyi bir model uyumu sağladığını göstermiştir.

Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı temel psikolojik yapı olan “Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı” bileşenini tutarlı bir şekilde temsil etmektedir. Bu durum, ölçeğin kullanımının kolay ve yorumlanmasının net olmasını sağlamaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Yeni Ölçek)

Format: Yazılı Anket (Öz Bildirim Ölçeği)

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Çalışanları

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada hemşireler, ebeler ve diğer sağlık profesyonelleri dahil olmak üzere kadına yönelik şiddetle karşılaşma potansiyeli olan sağlık personeli üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 7’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilmiştir. Derecelendirme formatı 1 (hiç katılmıyorum) ile 7 (kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Personeli, Bildirim Davranışı, Geçerlik, Güvenilirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Likert Tipi, Türkiye.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi (varsayılan)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeği kullanmak isteyen araştırmacıların sorumlu yazar Nazan Koştu ile e-posta yoluyla ([email protected]) iletişime geçerek kullanım izni almaları tavsiye edilir. Ölçeğin ticari kullanımı hakkında bilgi mevcut değildir.

Kaynaklar

Koştu, N., & Toraman, A. U. (2016). Sağlık çalışanlarının kadına yönelik eş şiddeti bildirimi yapma niyeti/davranışı ölçeği geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(1), 49-57.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: e-dergi.atauni.edu.tr.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kadina-yonelik-es-siddeti-bildirimi-yapma-niyetidavranisi-olcegi-toad.pdf

Kadına Yönelik Eş Şiddeti Bildirimi Yapma Niyeti/Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• “1. Kadına yönelik eş şiddetiyle ilgili bir olayla karşılaştığımda bildirim yapmam gerekir”
• “2. Kadına yönelik eş şiddeti bildirimini yapmam kadının sağlığının korunması ve geliştirilmesi için önemlidir”