Uyku Hijyeni İndeksi

Özet

Uyku Hijyeni İndeksi’nin (UHI) bu akademik girişi, ölçeğin Türkçe uyarlaması ve psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesine odaklanmaktadır. Özdemir ve arkadaşları (2015) tarafından gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin klinik ve non-klinik örneklemlerde kullanılabilirliğini kanıtlamıştır. UHI, bireylerin uyku alışkanlıkları ve çevresel faktörler açısından önerilen uyku hijyeni kurallarına ne ölçüde uyduğunu ölçmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Uyku Hijyeni İndeksi, Uyku Hijyeni, Geçerlik, Güvenirlik, Major Depresyon, Psikometrik Özellikler, Uykusuzluk.

Yazarlar

Pınar Güzel Özdemir, Murat Boysan, Yakup Selvi, Ayşe Yıldırım, Emel Yılmaz.

Amaç

Uyku Hijyeni İndeksi’nin temel amacı, bireylerin uyku kalitesini olumsuz etkileyebilecek davranışsal ve çevresel faktörleri sistematik olarak değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, UHI’nın Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde uygulanabilmesini sağlamaktır.

Ölçek, özellikle uyku bozuklukları riski taşıyan veya halihazırda uykusuzluk gibi sorunlar yaşayan bireylerin uyku hijyeni düzeylerini belirlemek için tasarlanmıştır. Bu sayede klinik müdahalelerin hedeflenmesi ve bireyselleştirilmesi mümkün olmaktadır.

Yapı (Construct)

Uyku Hijyeni İndeksi, bireyin uyku sağlığını etkileyen çeşitli alışkanlıkları ve çevresel koşulları kapsayan çok boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle uyku öncesi rutinler, yatak odası ortamının uygunluğu, beslenme alışkanlıkları ve uyarıcı madde kullanımı gibi alanları içerir. Ölçek, bu davranışsal faktörlerin genel uyku kalitesi üzerindeki etkisini nicel olarak belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin adaptasyon çalışmasında, faktör analizi sonuçları, Türkçe formun tek bir temel boyutta toplandığını göstermiştir. Bu tek boyutluluk, ölçeğin genel olarak bireyin uyku hijyeni uygulamalarına ne ölçüde uyduğunu ölçtüğü hipotezini desteklemektedir.

Geçerlik (Validity)

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, özellikle klinik örneklemde (Major Depresyon hastaları) güçlü kanıtlar sunmuştur. Yapılan analizlerde, UHI puanlarının yüksek oluşu, hastaların bildirdiği uykusuzluk ve zayıf uyku kalitesi şikayetleri ile güçlü bir pozitif ilişki göstermiştir. Bu bulgu, ölçeğin ilgili klinik durumları doğru bir şekilde ayırt edebildiğini kanıtlar niteliktedir.

Ayrıca, UHI puanları ile aşırı uykululuk hali arasında da istatistiksel olarak anlamlı ancak kısmi bir ilişki bulunmuştur. Faktör Analizi sonuçlarının tek boyutlu yapıyı desteklemesi, ölçeğin yapı geçerliliğini güçlendirmiştir.

Güvenirlik (Reliability)

Uyku Hijyeni İndeksi’nin Türkçe versiyonunun iç tutarlılığı ve zamana yayılmış kararlılığı dikkatlice incelenmiştir. İç tutarlılık, Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı ile değerlendirilmiştir. Sağlıklı bireyler için katsayı 0.70, Major Depresyon hastaları için ise 0.71 olarak bulunmuştur. Bu değerler, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Geçici güvenirlik (test-retest) açısından iç korelasyon katsayıları da hesaplanmıştır. Sağlıklı bireyler için r=0.62 (p < 0.01) ve Major Depresyon hastaları için r=0.67 (p < 0.01) değerleri elde edilmiştir. Bu yüksek korelasyon katsayıları, ölçek sonuçlarının zaman içinde kararlı olduğunu ve güvenilirliğini koruduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi (Factor Analysis)

Uyku Hijyeni İndeksi’nin Türkçe uyarlama çalışmasında yapılan Faktör Analizi, ölçeğin temel yapısının incelenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Analiz sonuçları net bir şekilde, ölçeğin **tek boyutlu** bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Bu bulgu, ölçeğin tüm maddelerinin tek bir temel psikolojik yapı olan uyku hijyeni ile ilişkili olduğunu ve bu yapıyı ölçmek için tutarlı olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri (Instrument)

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendi kendine raporlama ölçeği (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve Non-klinik Örneklemler

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon (Çalışma örneklemine dayalı çıkarım)

Popülasyon Detayları: Sağlıklı bireyler ve Major Depresyon hastaları.

Test Metodolojisi: Psikometrik analizler (geçerlik ve güvenirlik çalışmaları) kullanılarak yapılan anket uygulaması.

Anahtar Kelimeler

Uyku Hijyeni İndeksi, Uykululuk Hali, Uyku Kalitesi, Cronbach Alfa, Tek Boyutluluk, Depresyon, Psikometri.

Yazarlar (Detaylı Bilgiler)

Sorumlu Yazar: Pınar Güzel Özdemir

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı (Permissions & Fee and Test Year)

Test Yılı (Adaptasyon): 2015

İzinler ve Ücret Bilgisi: Kaynakta belirtilmemiştir.

The original PDF can be downloaded here: the-sleep-hygiene-index-toad.pdf

Kaynaklar (References)

• Ozdemir, P. G., Boysan, M., Selvi, Y., Yildirim, A., & Yilmaz, E. (2015). Psychometric properties of the Turkish version of the Sleep Hygiene Index in clinical and non-clinical samples. Comprehensive psychiatry, 59, 135-140. DOI: 10.1016/j.comppsych.2015.02.001
• Makale Bağlantısı: sciencedirect.com

Uyku Hijyeni İndeksi Maddeleri (Items of the Uyku Hijyeni İndeksi)

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle maddeler listelenememektedir.