El Hijyeni Uygulamaları Envanteri

Özet

El Hijyeni Uygulamaları Envanteri (EHUE), Karadağ, Yıldırım ve İşeri (2016) tarafından bireylerin el hijyeni uygulamalarına yönelik inançlarını ve bu uygulamalara verdikleri önemi ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan bir ölçektir. Toplam 22 maddeden ve iki alt ölçekten oluşan bu envanter, katılımcıların hijyen davranışlarına yönelik tutumlarını ve olası uygulama engellerini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması sonucunda elde edilen veriler, envanterin orijinal yapısının kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini ve psikometrik açıdan geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

El hijyeni, Doğrulayıcı Faktör Analizi, psikometrik özellikler, sağlık inançları, Likert ölçeği, enfeksiyon hastalığı, davranış envanteri.

Yazarlar

Mevlüde Karadağ, Nevin Yıldırım, Öznur Pınar İşeri

Amaç

El Hijyeni Uygulamaları Envanteri’nin (EHUE) temel amacı, bireylerin el hijyeni uygulamalarını ne sıklıkta gerçekleştirdiklerini ve bu uygulamaların ardındaki inanç yapılarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu envanter, özellikle enfeksiyon hastalıklarının yayılmasını önlemede kritik rol oynayan el temizliği alışkanlıklarının önemini algılama düzeyini ve uygulamaya geçirme eğilimini belirlemeyi hedefler.

Ölçek, sağlık eğitimi ve halk sağlığı alanlarında kullanılmak üzere geliştirilmiş olup, hijyen davranışlarındaki eksiklikleri tespit ederek hedef gruplara yönelik spesifik müdahale programlarının planlanmasına bilimsel bir temel sağlamaktadır. Aynı zamanda, uygulanan eğitim veya farkındalık kampanyalarının etkinliğini ölçmek için de uygun bir araçtır.

Yapı

EHUE, toplam 22 maddeden oluşan ve iki ana alt ölçeğe ayrılan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, hem el hijyeninin önemine dair bilişsel değerlendirmeleri hem de uygulamayı etkileyen kişisel inançları kapsamaktadır.

Envanterin alt ölçekleri ve madde dağılımları aşağıdaki gibidir:

• El Hijyeni Önemi (14 madde): Bu alt ölçek, bireyin el hijyeni uygulamalarının sağlık üzerindeki olumlu etkilerine ve enfeksiyon riskini azaltmadaki rolüne ne kadar önem verdiğini ölçer. Örnek madde: “Tuvaletten sonra elleri temizlemek enfeksiyon hastalığı bulaşma riskini azaltır.”
• İnanç (8 madde): Bu alt ölçek, el hijyeni uygulamalarını etkileyebilecek engellere veya kolaylaştırıcılara dair kişisel inançları değerlendirir. Örnek madde: “Uygun bir temizleme ürünü eksikliği elleri temizlememek için bir sebep olabilir.” Bu boyut, bireyin davranışsal niyetlerini etkileyen algılanan engelleri ortaya koyar.

Geçerlik

Envanterin yapı geçerliliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. EHUE’den elde edilen veriler ile teorik olarak öngörülen orijinal yapı arasındaki uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum gösterdiğini kanıtlamıştır.

Analiz sonuçları şunlardır: Ki-kare ($chi^2$) değeri 378.86 olarak belirlenmiş olup, buna ilişkin p değeri manidardır ($p < 0.01$). Diğer önemli uyum indeksleri incelendiğinde, $chi^2/sd$ oranının 5’in altında olduğu görülmüştür. Ayrıca, RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması) değeri 0.08 (kabul edilebilir sınır olan 0.10’un altında), GFI (İyilik Uyum İndeksi) değeri 0.87 (kabul edilebilir sınır olan 0.85’in üzerinde), AGFI (Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi) değeri 0.83 (kabul edilebilir sınır olan 0.80’in üzerinde) ve SRMR (Standartlaştırılmış Hata Karekök Ortalaması) değeri 0.06 (kabul edilebilir sınır olan 0.10’un altında) olarak bulunmuştur. Bu değerler, EHUE’nin orijinal iki faktörlü yapısının doğrulandığını ve ölçeğin yapı geçerliliğinin sağlandığını göstermektedir.

Güvenirlik

El Hijyeni Uygulamaları Envanteri’nin (EHUE) güvenilirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayıları ve madde-toplam puan korelasyonları üzerinden gerçekleştirilmiştir.

Envanterin ve eş zamanlı kullanılan El Hijyeni İnanç Ölçeği’nin (EHİS) korelasyon katsayıları belirlenmiştir. EHUE için korelasyon katsayısı 0.663, EHİS için ise 0.601 olarak tespit edilmiştir. Bu katsayılar, envanterin iç tutarlılığının kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret etmekle birlikte, düşük anlamlılık düzeyi gösterdiği belirtilmiştir. Ayrıca, madde analizi sonuçları, maddelerin alt ölçeklere katkısını göstermektedir. EHUE’deki madde toplam puan korelasyon katsayıları 0.44 ile 0.59 arasında değişirken, EHİS’de bu değerler 0.20 ile 0.48 arasında belirlenmiştir. Yüksek madde-toplam korelasyon katsayıları (özellikle EHUE için), maddelerin ölçülen yapıyı temsil etmede başarılı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

EHUE’nin faktör yapısı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve ölçeğin iki alt boyuttan (El Hijyeni Önemi ve İnanç) oluştuğu doğrulanmıştır. DFA sonuçları, orijinal modelin verilere iyi uyum sağladığını ve ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak desteklendiğini göstermektedir (RMSEA=0.08, GFI=0.87). Bu sonuçlar, EHUE’nin el hijyeni davranışlarını ve inançlarını geçerli bir şekilde ölçtüğünü teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Öz bildirim envanteri. Toplam 22 madde ve 2 alt ölçekten oluşur.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık inançları ve hijyen uygulamaları üzerine genel popülasyon veya spesifik sağlık grupları (Özgün çalışmada popülasyon detayları belirtilmemiştir, ancak referans sağlık dergisidir.)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Özgün çalışmada sağlık alanında çalışanlar veya genel toplum örneklemi kullanılmış olabilir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum) kullanılarak puanlama yapılmaktadır. Yüksek puan, ilgili faktöre dair güçlü bir inancı veya önemi göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

El hijyeni, RMSEA, GFI, SRMR, psikometri, ölçek geliştirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi, enfeksiyon kontrolü.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mevlüde Karadağ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Mevlüde Karadağ: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına dair özel bir bilgi mevcut değildir. Akademik kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2016

İletişim: [email protected]

Kaynaklar

Karadağ, M., Yıldırım, N. ve İşeri, Ö. P. (2016). El Hijyeni İnanç Ölçeği ve El Hijyeni Uygulamaları Envanterinin geçerlilik ve güvenirliliği. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 41(2), 271-284.

DOI: http://dx.doi.org/10.17826/cutf.206317

Makale bağlantısı (Dergipark): dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: el-hijyeni-uygulamalari-envanteri-toad.pdf

El Hijyeni Uygulamaları Envanterinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, 2 alt ölçek ve 22 maddeden oluşmaktadır.

• El Hijyeni Önemi (14 madde): Tuvaletten sonra elleri temizlemek enfeksiyon hastalığı bulaşma riskini azaltır.
• İnanç (8 madde): Uygun bir temizleme ürünü eksikliği elleri temizlememek için bir sebep olabilir.