El Hijyeni İnanç Ölçeği

Özet

El Hijyeni İnanç Ölçeği (EHİS), bireylerin el hijyeni uygulamalarına dair sahip oldukları algıları ve inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle enfeksiyon kontrolü ve halk sağlığı alanlarında, kişisel temizlik davranışlarını etkileyen bilişsel faktörleri değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçek, 22 maddeden ve iki temel alt boyuttan oluşmaktadır: El Hijyeni Önemi ve İnanç. Ölçeğin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin belirlenmesi Karadağ, Yıldırım ve İşeri (2016) tarafından gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

El hijyeni, inanç ölçeği, ölçek geliştirme, geçerlilik, güvenirlik, EHİS, halk sağlığı, davranışsal inanç.

Yazarlar

Mevlüde Karadağ, Nurdan Yıldırım, Özen Pınar İşeri.

Amaç

El Hijyeni İnanç Ölçeği (EHİS), sağlık davranışlarının temelini oluşturan inanç sistemlerini belirlemek amacıyla oluşturulmuştur. Temel amacı, bireylerin el hijyeninin önemi hakkındaki algılarını ve bu uygulamaları gerçekleştirme konusundaki motivasyonlarını etkileyen engeller veya kolaylaştırıcı faktörlere yönelik inançlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle sağlık eğitimi programlarının etkinliğini değerlendirmede ve hedef kitleye yönelik müdahaleleri planlamada önemli bir araç sağlamaktadır.

Yapı

EHİS, el hijyenine dair bilişsel yapıyı ölçmektedir ve toplam 22 maddeden oluşur. Ölçek, iki ana faktör altında toplanmıştır:

• El Hijyeni Önemi (14 madde): Bu alt ölçek, el temizliğinin enfeksiyon hastalıklarının bulaşma riskini azaltmadaki rolü gibi, hijyen davranışlarının önemine dair genel kabulü ve algıyı değerlendirir. Örnek madde: “Tuvaletten sonra elleri temizlemek enfeksiyon hastalığı bulaşma riskini azaltır.”
• İnanç (8 madde): Bu alt ölçek, bireyin el hijyeni uygulamalarını gerçekleştirmesini engelleyebilecek veya teşvik edebilecek durumsal inançları ve engelleri ölçer. Örnek madde: “Uygun bir temizleme ürünü eksikliği elleri temizlememek için bir sebep olabilir.”

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal iki faktörlü yapısını desteklemektedir. Uyum indeksleri incelendiğinde, ki-kare değerinin (X²=378.86) p<0.01 düzeyinde manidar olduğu görülmüştür.

Diğer uyum indeksleri, modelin veriyle uyumlu olduğunu göstermiştir: X² / serbestlik derecesi (sd) oranı 5’in altında kalmıştır. Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) değeri 0.08 olarak belirlenmiş olup, kabul edilebilir sınır olan 0.10’un altındadır. Ayrıca, İyilik Uyum İndeksi (GFI=0.87) >.85 ve Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI=0.83) >.80 değerlerinin üzerinde çıkmıştır. Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) değeri ise 0.06 olarak belirlenmiş ve kabul edilebilir sınır olan 0.10’un altında kalmıştır. Bu bulgular, EHUE’nin orijinal yapısının doğrulandığını ve ölçeğin güçlü bir yapısal geçerlilik sergilediğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık ve güvenirlik analizleri, korelasyon katsayıları ve madde-toplam puan korelasyonları üzerinden değerlendirilmiştir. El Hijyeni Uygulamaları Envanteri (EHUE) ile EHİS arasındaki korelasyon katsayısı EHUE için 0.663, EHİS için ise 0.601 olarak belirlenmiştir. Bu değerler, ölçeklerin genel olarak düşük anlamlılık düzeyinde ilişkili olduğunu göstermektedir.

Madde analizi sonuçlarına göre, madde-toplam puan korelasyon katsayıları EHİS için 0.20 ile 0.48 arasında, EHUE için ise 0.44 ile 0.59 arasında değişmektedir. Bu katsayılar, maddelerin ölçülmek istenen genel yapıyı temsil etme derecesini göstermekte olup, ölçeğin maddelerinin kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ifade etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, yapısal geçerlilik Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen iki faktörlü yapıya (El Hijyeni Önemi ve İnanç) ne ölçüde uyduğunu test etmiştir. Analiz sonuçlarında elde edilen uyum indeksleri (özellikle GFI, AGFI, SRMR ve RMSEA), iki faktörlü modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini ve ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak doğrulandığını göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 22 maddelik, öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel popülasyon (Hijyen inançlarını ölçmek isteyen araştırmacılar için uygundur).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya ergen popülasyonuna uygulanabilir).

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada popülasyon detayları belirtilmemiştir, ancak ölçek el hijyeni uygulamaları ve inançları bağlamında geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Karadağ, Yıldırım ve İşeri tarafından 2016 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretleri hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Karadağ, M., Yıldırım, N., & İşeri, Ö. P. (2016). El hijyeni inanç ölçeği ve el hijyeni uygulamaları envanterinin geçerlilik ve güvenirliliği. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 41(2), 271-284. http://dx.doi.org/10.17826/cutf.206317

Ek kaynak linki: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: el-hijyeni-inanc-olcegi-ve-el-hijyeni-uygulamalari-envanteri-toad.pdf

El Hijyeni İnanç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

2 alt ölçek ve 22 madde

El hiyeni önemi (14m) : Tuvaletten sonra elleri temizlemek enfeksiyon hastalığı bulaşma riskini azaltır.

İnanç (8 m) : Uygun bir temizleme ürünü eksikliği elleri temizlememek için bir sebep olabilir.