Kanserli Çocuklar İçin Uyku Değerlendirme Ölçeği: Ebeveyn Formu

Özet

Kanserli Çocuklar İçin Uyku Değerlendirme Ölçeği: Ebeveyn Formu, kanser tanısı almış çocukların yaşadığı uyku bozukluklarını ve uyku kalitesini ebeveynlerin gözlemleri aracılığıyla sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Ayşe Arıcıoğlu tarafından 2018 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle kanser tedavisi süreçlerinin çocukların uyku düzeni üzerindeki olumsuz etkilerini belirlemeyi ve bu sorunlara yönelik klinik müdahalelerin temelini oluşturmayı hedeflemektedir.

Ebeveyn formu, çocuğun yaşı veya klinik durumu nedeniyle öz-bildirim yapamadığı durumlarda dahi güvenilir bilgi toplama ihtiyacına cevap vermektedir. Ölçeğin geliştirilmesi, çocuk onkolojisi alanında uyku sağlığının değerlendirilmesi konusundaki önemli bir boşluğu doldurmaya yardımcı olmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kanserli çocuklar, uyku bozuklukları, ebeveyn formu, uyku değerlendirme, psikometri, çocuk sağlığı, onkoloji.

Yazarlar

Ayşe Arıcıoğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kanser tedavisi gören çocuklarda sıkça rastlanan uyku sorunlarının (uykuya dalma, uykuyu sürdürme, kabuslar, gündüz uykululuğu vb.) nitelik ve şiddetini standartlaştırılmış bir yöntemle ölçmektir. Bu standardize edilmiş değerlendirme, klinisyenlerin ve araştırmacıların uyku problemlerini erken teşhis etmesine ve uygun destekleyici bakımı planlamasına olanak tanır.

Ebeveyn formu, çocuğun günlük yaşam ve uyku alışkanlıkları hakkındaki en doğru ve sürekli bilgiyi sağlayan birincil bakıcıların perspektifini yakalamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, hem bilimsel araştırmalarda veri toplama aracı olarak hem de klinik ortamlarda tanı ve takip aracı olarak kullanılmak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

Kanserli Çocuklar İçin Uyku Değerlendirme Ölçeği: Ebeveyn Formu, kanser tedavisine bağlı gelişen fizyolojik ve psikolojik stresin uyku üzerindeki etkilerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapısal bileşenler, genellikle uyku kalitesinin farklı yönlerini temsil eden alt faktörlerden oluşur. Tipik olarak bu faktörler; uyku başlangıcı ve süresi, uyku bozuklukları (parasomniler), solunumla ilişkili uyku sorunları ve gündüz işlevselliği üzerindeki etkiler gibi alanları içerir.

Ölçeğin geliştirilme sürecinde, uyku literatürü ve pediatrik onkoloji alanındaki uzman görüşleri dikkate alınarak, kanserli çocuklara özgü uyku problemlerini en iyi temsil eden maddeler seçilmiş ve bu maddelerle yapısal tutarlılık sağlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Ayşe Arıcıoğlu tarafından hazırlanan 2018 tarihli yüksek lisans tezinde detaylandırılmıştır. Geliştirme ölçeği olması sebebiyle, geçerlik çalışmalarında büyük olasılıkla kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile madde içeriğinin uygunluğunun değerlendirilmesi) ve yapı geçerliği (faktör analizi) yöntemlerine başvurulmuştur.

Yapı geçerliği analizleri, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı uyku bozuklukları boyutlarını ampirik olarak ne derece yansıttığını ortaya koymaktadır. Ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanımı için güvenilir ve sağlam geçerlik kanıtlarına sahip olması beklenir. Detaylı geçerlik katsayıları ve analiz sonuçları için kaynak tezin incelenmesi zorunludur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek üzere tez çalışmasında sunulmuştur. Güvenirlik çalışmalarında yaygın olarak kullanılan yöntem, ölçeğin iç tutarlılığını ölçen Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmasıdır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu gösterir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını incelemek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının da yapılmış olması muhtemeldir. Kanserli Çocuklar İçin Uyku Değerlendirme Ölçeği: Ebeveyn Formu‘nun güvenirlik katsayıları, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde olmalıdır; bu detaylar tez içerisinde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Geliştirme sürecinin kritik bir adımı olarak, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak amacıyla Faktör Analizi (muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi – AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, başlangıçta oluşturulan geniş madde havuzundan, uyku sorunlarını temsil eden ana faktörleri (alt boyutları) ayrıştırmıştır.

Faktör analizinin sonuçları, ebeveyn bildirimlerinin hangi spesifik uyku sorunları gruplarına ayrıldığını belirleyerek, ölçeğin alt ölçeklerini tanımlamıştır. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin klinik alanda spesifik müdahale alanlarını hedeflemesine yardımcı olmaktadır.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Developmental)

Format: Ebeveyn Raporu (Parent Report)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Kanser Tedavisi Gören Çocukların Ebeveynleri

Age Group: Ölçek, kanser tedavisi gören çocukların uyku problemlerini ebeveyn bakış açısıyla değerlendirmektedir. Spesifik yaş aralığı için tez kaynağına bakılması gerekmektedir.

Population Details: Çocuk Onkolojisi hastaları ve onların birincil bakıcıları.

Test Methodology: Psikometrik yöntemlerle madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma, pilot uygulama ve geçerlik/güvenirlik analizleri.

Anahtar Kelimeler

Pediatrik onkoloji, uyku kalitesi, psikolojik değerlendirme, ölçek geliştirme, Ayşe Arıcıoğlu.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (2018)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ayşe Arıcıoğlu tarafından 2018 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı, çoğaltılması ve ticari amaçlarla kullanılmasına ilişkin izinler ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Ayşe Arıcıoğlu ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Arıcıoğlu, A. (2018). Kanserli çocuklar için uyku değerlendirme ölçeği adölesan ve ebeveyn formunun geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: kanserli-cocuklar-icin-uyku-degerlendirme-olcegi-ebeveyn-formu-toad.pdf

Ölçeğin Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, telif hakları ve akademik kullanım kısıtlamaları nedeniyle bu kaynakta sunulmamaktadır. Maddelerin tam içeriği, derecelendirme sistemi ve puanlama yönergeleri için ilgili kaynak tez çalışmasına başvurulması gerekmektedir.