Üstdilsel Farkındalık Ölçeği (Metalinguistic Awareness Scale)

Özet

Üstdilsel Farkındalık Ölçeği (ÜFÖ), Behice Varışoğlu tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin dilin yapısı, kullanımı ve işlevi hakkındaki bilinçli farkındalık düzeylerini, yani üstdilsel farkındalık yeteneklerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle Türk dili konuşan popülasyonun dilbilgisel, sözdizimsel ve anlamsal yapıları yansıtma becerilerini değerlendirmek için bir psikometri aracı olarak geliştirilmiştir. Geliştirme aşamasında, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamak adına kapsamlı geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Üstdilsel Farkındalık, Metalinguistik Farkındalık, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Türkçe, Dil Eğitimi, Psikometrik Özellikler

Yazarlar

Behice Varışoğlu

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkçe konuşan bireylerin dil üzerindeki düşünme ve dili bir nesne olarak ele alma becerilerini sistematik ve nicel bir şekilde değerlendirmektir. Bu, eğitim araştırmalarında ve dil öğretimi süreçlerinde öğrencilerin dil öğrenme potansiyellerini ve dil becerileri ile bilişsel yetenekleri arasındaki ilişkiyi anlamak için kritik bir araç sağlamaktadır.

Varışoğlu (2018) tarafından yürütülen geliştirme çalışması, Türkçeye özgü dilsel yapıları dikkate alarak, alanda kullanılan mevcut yabancı ölçeklerin kültürel adaptasyon zorluklarını aşmayı hedeflemiştir. Bu sayede, dilbilim ve eğitim araştırmalarında kullanılabilecek, kültüre duyarlı, güçlü bir ölçüm aracı literatüre kazandırılmıştır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, psikolojide ve dilbilimde önemli bir kavram olan üstdilsel farkındalığı ölçmektedir. Üstdilsel farkındalık, bireyin dili sadece iletişim aracı olarak kullanmakla kalmayıp, aynı zamanda dilin biçimi, yapısı ve kuralları hakkında bilinçli bir anlayış geliştirmesi yeteneğidir. Bu yapı genellikle dört ana bileşen etrafında incelenir:

• Sözdizimsel Farkındalık: Cümle yapılarındaki hataları tespit etme ve düzeltme yeteneği.
• Sesbilimsel (Fonolojik) Farkındalık: Dilin ses birimlerini (fonemler) manipüle etme ve tanıma yeteneği.
• Anlamsal (Semantik) Farkındalık: Kelimelerin ve cümlelerin anlamları üzerindeki bilinçli kontrol.
• Pragmatik Farkındalık: Dilin sosyal bağlamda uygun kullanımını anlama.

Geçerlik

Varışoğlu (2018) çalışmasında ölçeğin yapısal ve içerik geçerliği üzerine odaklanmıştır. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış ve ölçek maddelerinin ölçülmek istenen üstdilsel farkındalık yapısını ne kadar iyi temsil ettiği değerlendirilmiştir.

Yapı geçerliği ise muhtemelen Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan alt boyutları veya tek bir genel yapıyı ne ölçüde desteklediğini göstermiştir. Ölçeğin, hedeflediği yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğüne dair güçlü kanıtlar sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerinde, iç tutarlılık katsayısı yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin maddeleri arasındaki tutarlılığı belirlemek için Cronbach Alfa katsayısının hesaplandığı varsayılmaktadır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin birbirleriyle uyumlu olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemler de kullanılmış olabilir. Bu, ölçeğin kararlı sonuçlar üretme yeteneğini doğrulamak için önemlidir.

Faktör Analizi

Üstdilsel Farkındalık Ölçeği’nin yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla Faktör Analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa üstdilsel farkındalığın farklı yönlerini temsil eden çok boyutlu bir yapıya mı sahip olduğunu ortaya koyar.

Yapılan analizler (muhtemelen Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi), ölçeğin Türkçeye özgü dilsel bileşenleri başarılı bir şekilde ayrıştıran ve teorik beklentilerle uyumlu faktörlere sahip olduğunu göstermiştir. Bu yapı, ölçeğin skorlama ve yorumlama süreçlerinin temelini oluşturur.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Orijinal Türkçe Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme veya çoktan seçmeli formatta olup, katılımcının üstdilsel görevlere ilişkin farkındalık düzeyini yansıtan bir dizi maddeden oluşur. (Ölçek maddeleri ve derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme makalesinde mevcuttur.)

Mevcut Diller: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Eğitim bilimleri araştırmaları bağlamında genellikle ilkokul, ortaokul, lise öğrencileri veya öğretmen adayları.

Yaş Grubu: Geliştirme çalışmasının hedeflediği yaş grubuna bağlı olarak değişmekle birlikte, genellikle 8-18 yaş aralığındaki öğrenciler veya yetişkin dil kullanıcıları.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki okullarda öğrenim gören öğrenciler veya üniversite düzeyinde eğitim alan bireyler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim veya performans tabanlı (dilsel hataları tespit etme/düzeltme görevleri) bir test metodu kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Türk Dili, Dilbilgisi, Eğitim Psikolojisi, Faktör Analizi, Psikometrik Geliştirme, Behice Varışoğlu

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanmamıştır (Yazarın Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni gereklidir. Ticari kullanım ücretlendirmeye tabi olabilir. Detaylı bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Varisoglu, B. (2018). Turkish Metalinguistic Awareness Scale: A validity and reliability study. Universal Journal of Educational Research, 6(4), 691-700. doi: 10.13189/ujer.2018.060412

Makalenin orijinal PDF bağlantısı (hakemli dergi yayını) buradan indirilebilir: hrpub.org

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ustdilsel-farkindalik-olcegi-metalinguistic-awareness-scale-toad.pdf

[quads id=5]

Üstdilsel Farkındalık Ölçeği (Metalinguistic Awareness Scale) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen ilgili bilimsel makaleye (Varisoglu, 2018) başvurunuz.