Üstbilişsel Yazma Stratejileri Farkındalık Ölçeği

Özet

Üstbilişsel Yazma Stratejileri Farkındalık Ölçeği (ÜYŞSFÖ), Aydın, İnnalı ve Uyumaz (2017) tarafından, bireylerin yazma süreçlerinde kullandıkları üstbilişsel stratejilere dair farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, özellikle akademik veya karmaşık yazma görevlerini yerine getirirken öğrencilerin planlama, izleme ve değerlendirme gibi yazma stratejileri hakkındaki bilgi ve becerilerini değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) belirleyerek alanyazına standart bir ölçüm aracı kazandırmıştır.

Bu ölçek, eğitim araştırmalarında ve öğretim uygulamalarında öğrencilerin yazma yeterliliklerini geliştirmeye yönelik müdahalelerin etkinliğini ölçmede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçek, üstbilişsel süreçlerin akademik başarı üzerindeki etkisini anlamak isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynaktır.

Anahtar Kelimeler

Üstbiliş, Yazma Stratejileri, Farkındalık, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Türkçe Eğitimi, Bilişsel Süreçler.

Yazarlar

İ. Seçkin AYDIN, H. Özgür İNNALI, Gökhan UYUMAZ.

Amaç

Üstbilişsel Yazma Stratejileri Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin yazma eylemi sırasında kullandıkları üstbilişsel planlama, izleme ve değerlendirme stratejilerinin ne kadar farkında olduklarını ve bu stratejileri ne sıklıkta kullandıklarını güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Bu tespit, eğitimcilerin öğrencilerin metacognitive eksikliklerini belirlemesine ve buna yönelik hedefli müdahaleler geliştirmesine olanak tanır.

Ölçek geliştirme çalışması (Aydın vd., 2017), alanyazındaki boşluğu doldurarak, Türkçe konuşan popülasyonun kültürel ve dilbilimsel özelliklerine uygun, güçlü psikometrik temellere sahip bir araç sunmayı amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda, ölçeğin yapı geçerliği ve iç tutarlılığı detaylı olarak incelenmiştir.

Yapı

Ölçek, temelde yazma sürecine uygulanan üstbiliş (metacognition) yapısını ölçmektedir. Üstbiliş, bireyin kendi bilişsel süreçleri hakkındaki bilgisi ve bu süreçleri düzenleme yeteneği olarak tanımlanır. Yazma bağlamında bu yapı genellikle üç temel alt boyutta incelenir:

• Planlama Stratejileri: Yazmaya başlamadan önce hedeflerin belirlenmesi, konu hakkında bilgi toplanması ve taslak oluşturma gibi hazırlık adımlarının farkında olma.
• İzleme/Düzenleme Stratejileri: Yazma eylemi sırasında metnin akışını, tutarlılığını ve dilbilgisel doğruluğunu sürekli kontrol etme ve hataları düzeltme süreçlerinin farkında olma.
• Değerlendirme Stratejileri: Yazma görevi tamamlandıktan sonra metnin amaçlara ne kadar ulaştığını, okuyucu kitlesi üzerindeki etkisini ve genel kalitesini eleştirel bir gözle değerlendirme farkındalığı.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapı geçerliğini sağlamak üzere yürütülmüştür. Orijinal çalışmada (Aydın vd., 2017), ölçeğin faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermek amacıyla hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin yazma sürecindeki üstbilişsel farkındalığı temsil eden özgün bir yapıyı ölçtüğü ve faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Üstbilişsel Yazma Stratejileri Farkındalık Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için yapılmıştır. Ölçek, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ile incelenmiş ve genellikle yüksek düzeyde iç tutarlılık değerleri rapor edilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbirleriyle uyumlu olduğunu işaret eder.

Geliştirme çalışmasında elde edilen bu güvenirlik bulguları, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verebileceği ve ölçüm hatasının düşük olduğu konusunda akademik güvence sağlamaktadır.

Faktör Analizi

Aydın ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmıştır. AFA ve DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen üstbilişsel yazma stratejileri alt boyutlarına ayrıldığını doğrulamıştır. Bu analizler, maddelerin ilgili faktörlere güçlü bir şekilde yüklendiğini ve yapının iyi tanımlandığını göstermiştir.

Faktör yapısının belirlenmesi, ölçeğin sadece genel bir farkındalık puanı değil, aynı zamanda yazma sürecinin planlama, izleme ve değerlendirme aşamalarına ilişkin stratejik farkındalık düzeylerini de ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanıdığını kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal makale detayları gereklidir, ancak genellikle 5’li veya 6’lı Likert kullanılır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genellikle ortaokul, lise veya üniversite öğrencileri)

Yaş Grubu: Akademik yazma becerisi kazanmış genç yetişkin veya ergenlik dönemi.

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışmasının örneklemi, genellikle eğitim fakültesi öğrencileri veya çeşitli akademik seviyelerdeki öğrencilerden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli envanter. Katılımcılar, yazma stratejileri hakkındaki farkındalıklarını belirten ifadelere belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden yanıt verirler.

Anahtar Kelimeler

Metacognition, Writing Awareness, Geçerlik, Güvenirlik, Psikolojik Ölçek, Eğitim Psikolojisi, Akademik Yazma.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: İ. Seçkin AYDIN)

Yazışma Adresi: Veri mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni gereklidir. Ticari kullanım veya büyük ölçekli uygulamalar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin kendisi açık erişimli bir makalede sunulduğu için, standart akademik etik kurallarına uyularak kullanılabilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ustbilissel-yazma-stratejileri-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Aydın, İ. S., İnnalı, H. Ö. ve Uyumaz, G. (2017). Üstbilişsel Yazma Stratejileri Farkındalık Ölçeği’nin Geliştirilmesi Ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Turkish Studies, 12(25), 169-192. DOI: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12198

• Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: turkishstudies.net

Üstbilişsel Yazma Stratejileri Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıdaki referansta belirtilen orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Ölçek, üstbilişsel yazma stratejilerini ölçmeye yönelik ifadelerden oluşmaktadır ve katılımcılar bu ifadelere Likert tipi bir ölçek üzerinde (örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a kadar) yanıt vermektedirler.