UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği

Özet

Dürtüsellik, modern psikopatoloji araştırmalarında ve klinik uygulamalarda merkezi bir rol oynayan, karmaşık ve çok boyutlu bir yapıdır. UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği, dürtüselliğin bu heterojen doğasını, öz bildirim yöntemiyle kapsamlı bir şekilde değerlendirmek üzere geliştirilmiş bir araçtır. Türkiye’de yapılan bu çalışma, ölçeğin Türkçe popülasyonda, özellikle de psikiyatri hastalarında dürtüselliğin ölçülmesindeki psikometrik uygunluğunu belirlemek amacıyla gerçekleştirilen bir uyarlama çalışmasıdır (Yargıç, Ersoy ve Oflaz, 2011). Ölçek, dürtüselliği beş temel bileşene ayırarak, bireylerin dürtüsel davranış eğilimlerini detaylı bir profil üzerinden analiz etme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

UPPS, Dürtüsellik, Dürtüsel Davranış, Psikiyatri, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Öz Bildirim Ölçeği.

Yazarlar

İlhan Yargıç, Emel Ersoy, S. Burcu Oflaz.

[quads id=5]

Amaç

UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği’nin temel amacı, dürtüsellik yapısını, özellikle klinik popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Orijinal ölçek, dürtüselliği tek boyutlu bir eksiklik olarak değil, beş farklı ve ayrık boyutta inceleyerek daha nüanslı bir değerlendirme sunar.

Türkiye uyarlaması, bu beş boyutlu yapının Türk psikiyatri hastaları örnekleminde de kültürel ve dilsel olarak geçerli ve güvenilir olup olmadığını araştırmayı hedeflemiştir. Bu sayede, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılabilecek, uluslararası standartlara uygun bir araç sağlanması amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, dürtüselliği oluşturan beş temel faktörü ölçen teorik bir çerçeveye dayanır. Bu faktörler, UPPS (Urgency, Premeditation, Perseverance, Sensation Seeking) kısaltmasıyla bilinen modelin genişletilmiş versiyonunu temsil eder ve dürtüsel davranışların heterojen doğasını yansıtır. Bu beş alt boyut, bireyin farklı duygusal ve bilişsel bağlamlarda nasıl tepki verdiğini değerlendirir:

• Negatif Aciliyet (Negative Urgency): Yoğun negatif duygular yaşandığında (kızgınlık, üzüntü) aceleci eylemlerde bulunma eğilimi.
• Pozitif Aciliyet (Positive Urgency): Yoğun pozitif duygular yaşandığında (coşku, heyecan) aceleci eylemlerde bulunma eğilimi.
• Önceden Düşünce Eksikliği (Lack of Premeditation): Bir eylemin olası sonuçlarını yeterince düşünmeden hareket etme eğilimi.
• Sebat Eksikliği (Lack of Perseverance): Başlanan görevleri zorluk veya sıkıcılık nedeniyle tamamlama konusunda yetersizlik, dikkatin kolayca dağılması.
• Duygu Arayışı (Sensation Seeking): Yeni, heyecan verici, karmaşık ve riskli deneyimlere yönelik genel eğilim.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Yargıç ve ark., 2011) spesifik olarak psikiyatri hastaları üzerinde odaklanılmıştır. Geçerlik değerlendirmesi, temel olarak yapı geçerliğini (faktör yapısının orijinal modele uygunluğu) ve eş zamanlı geçerliği (ölçeğin diğer dürtüsellik ölçümleri ve ilgili klinik değişkenlerle korelasyonu) içermektedir.

Uyarlama sürecinde, orijinal beş faktörlü yapının Türkçe versiyonunda da korunup korunmadığı, doğrulayıcı faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının Türk kültüründe ve klinik örneklemde de geçerli olduğunun kanıtlanması açısından kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçümün iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmeyi amaçlar. Yargıç ve arkadaşlarının çalışmasında, ölçeğin genel puanı ve beş alt boyutu için iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı (dürtüselliğin ilgili boyutunu) ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarının bir parçası olarak, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu psikometrik veriler, UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği‘nin klinik teşhis ve araştırma amaçlı kullanımlarda tutarlı sonuçlar ürettiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği, dürtüselliğin beş bağımsız alt boyutunu ölçmeye dayandığından, faktör analizi bu yapının doğrulanmasında temel araç olmuştur. Türkçe uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin teorik olarak beklenen beş faktörlü yapısının (Negatif Aciliyet, Pozitif Aciliyet, Önceden Düşünce Eksikliği, Sebat Eksikliği ve Duygu Arayışı) Türk örnekleminde de istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde doğrulandığı gösterilmiştir.

Bu analizler, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlara yüksek yüklenme gösterdiğini teyit ederek, dürtüsellik kavramının klinik popülasyonda da çok boyutlu bir yapı olduğunu desteklemiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin klinik değerlendirmede tek bir genel dürtüsellik puanı yerine, spesifik dürtüsel eğilimleri ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama, Öz Bildirim Ölçeği

Biçim: Genellikle 4 noktalı Likert tipi derecelendirme (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon (Psikiyatri Hastaları)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, çeşitli psikiyatrik bozukluk tanısı almış hastaları içeren klinik bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Bu, ölçeğin klinik ortamlarda ayırıcı tanıya katkı sağlama potansiyelini artırmaktadır.

Test Metodolojisi: Uygulama, bireylerin kendi beyanlarına dayanan, genellikle kalem-kağıt veya çevrimiçi formatta gerçekleştirilen bir ankettir.

Anahtar Kelimeler

Negatif Aciliyet, Pozitif Aciliyet, Sebat Eksikliği, Önceden Düşünce Eksikliği, Duygu Arayışı, Psikometrik Ölçek, Klinik Değerlendirme, Dürtüsellik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Belirtilmemiş

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İlhan Yargıç)

Yazışma Adresi: Belirtilmemiş (Detaylı adres bilgisi referans makalede mevcuttur.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe Uyarlama makalesi 2011 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin klinik veya akademik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar İlhan Yargıç ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik araştırmalarda genellikle referans gösterilerek kullanım mümkündür.

Kaynaklar

Yargıç, İ., Ersoy, E. ve Oflaz, S. B. (2011). UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği ile psikiyatri hastalarında dürtüselliğin ölçümü. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, 21(2), 139-146. doi: 10.5455/bcp.20110706024203

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: upps-durtusel-davranis-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri ve derecelendirme talimatları bu metin içinde doğrudan sunulmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme ölçeği bilgisi için yukarıda belirtilen referans makaleye ve PDF dosyasına başvurulmalıdır.