Marmara Finansal Okuryazarlık Tutum ve Davranış Ölçeği

Özet

Marmara Finansal Okuryazarlık Tutum ve Davranış Ölçeği, Lütfullah Çelikten ve M. C. Doğan tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, bireylerin finansal okuryazarlık düzeylerini, özellikle bu alandaki tutumlarını ve fiili davranışlarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Geliştirme çalışması sonucunda, 21 maddeden ve 5 faktörden oluşan geçerli ve güvenilir bir yapı elde edilmiştir. Bu ölçek, Türkiye bağlamında finansal eğitim ve davranış araştırmalarına önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Finansal okuryazarlık, tutum, davranış, psikometrik, ölçek geliştirme, Likert.

Yazarlar

Lütfullah ÇELİKTEN, M. C. Doğan.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin finansal okuryazarlık seviyelerine ilişkin hem tutumsal hem de davranışsal boyutlardaki eğilimlerini bilimsel ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, mevcut finansal okuryazarlık araçlarının kültürel ve dilsel adaptasyon eksikliklerini gidermeyi ve Türkiye popülasyonunun finansal yeterliliğini değerlendirmek için standart bir araç sunmayı hedeflemiştir. Bu araç, akademik araştırmacılara ve eğitimcilere, katılımcıların finansal kararlarını etkileyen temel psikolojik yapıları belirlemede yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Marmara Finansal Okuryazarlık Tutum ve Davranış Ölçeği, finansal okuryazarlığın iki temel psikolojik yapısını, yani tutum ve davranış boyutlarını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu çok boyutlu yapı, bireylerin para yönetimine, tasarrufa, bütçelemeye, borçlanmaya ve geleceğe yönelik finansal planlama yapmaya dair inançlarını ve eylemlerini kapsamaktadır. Ölçek, bu iki ana bileşenin altındaki faktörleri ayrıştırarak, finansal yeterliliğin hangi alanlarda güçlü veya zayıf olduğunu detaylı bir şekilde ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak detaylı bir şekilde incelenmiştir. AFA sonuçlarına göre, ölçek toplam 21 maddeden oluşan ve 5 alt faktörden meydana gelen tutarlı bir yapı sergilemiştir. DFA sonuçları ise, bu 5 faktörlü yapının teorik model ile uyumlu olduğunu ve kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini doğrulamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin amaçlanan finansal tutum ve davranış yapılarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, yüksek ve kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0,83 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde homojenliğe sahip olduğunu belirtir.

Ayrıca, ölçeğin yarıya bölme güvenilirliği yöntemi kullanılarak da test edilmiştir. Spearman Brown iki yarı test korelasyon katsayısı 0,79 olarak hesaplanmıştır. Hem Cronbach Alfa hem de Spearman Brown katsayıları, Marmara Finansal Okuryazarlık Tutum ve Davranış Ölçeğinin psikometrik açıdan güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, çok boyutlu bir yapıyı temsil etmek üzere geliştirilmiştir. Yapılan faktör analizleri sonucunda, ölçeğin finansal okuryazarlık alanındaki tutum ve davranışları temsil eden 5 faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu faktörler, ölçeğin toplam varyansının önemli bir bölümünü açıklamaktadır. Ölçeğin son hali, yapısal olarak sağlam ve teorik beklentilerle uyumlu olacak şekilde 21 maddeden oluşmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1=Kesinlikle Katılmıyorum; 5=Kesinlikle Katılıyorum)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Popülasyon

Age Group: Yetişkin

Population Details: Ölçeğin geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiştir. Spesifik demografik detaylar için orijinal makaleye başvurulmalıdır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, finansal davranış, psikometri, AFA, DFA, Lütfullah Çelikten, 5 faktörlü yapı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Lütfullah ÇELİKTEN

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve kar amacı gütmeyen araştırmalarda genellikle kaynak gösterilerek kullanılabilir durumdadır. Ticari kullanım veya ücretlendirme bilgisi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

• Celikten, L., & Doğan, M.C. (2020). Marmara Finansal Okuryazarlık Tutum ve Davranış Ölçeğinin geliştirilmesi. HAYEF: Journal of Education, 17(2), 199-221. doi: 10.5152/hayef.2020.20017. Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir.

• Ölçeğin orijinal PDF dosyası ise şuradan indirilebilir: marmara-finansal-okuryazarlik-tutum-ve-davranis-olcegi-toad.pdf

Marmara Finansal Okuryazarlık Tutum ve Davranış Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin 21 maddeden oluşan içeriği bu kaynakta sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tam listesi için lütfen Celikten ve Doğan (2020) tarafından yayınlanan orijinal makaleye başvurunuz.