Okul Öncesi Davranış Ölçeği (ODÖ)

Özet

Okul Öncesi Davranış Ölçeği (ODÖ), okul öncesi dönemdeki Türk çocukları için davranışsal ve gelişimsel sorunları tespit etmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik ölçektir. Ölçek, toplam 22 maddeden ve altı farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Emine Gül Kapçı tarafından Türkçeye uyarlanan bu araç, özellikle klinik ve normal çocuk gruplarını karşılaştırarak davranışsal sorunların erken teşhisinde önemli bir rol oynamaktadır. Ölçek, 3’lü Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak gözlem yoluyla uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi Davranış Ölçeği, ODÖ, okul öncesi, davranış sorunları, psikometrik özellikler, uyarlama, Emine Gül Kapçı.

Yazarlar

Emine Gül Kapçı

Amaç

Okul Öncesi Davranış Ölçeği’nin temel amacı, orijinal yabancı ölçeği Türk çocukları popülasyonuna uyarlamak ve standardize etmektir. Bu uyarlama çalışması, okul öncesi dönemdeki çocukların davranış, sosyal, duygusal ve konsantrasyon alanlarındaki sorunlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmeyi hedefler.

Ölçek, özellikle normal gelişim gösteren çocuklar ile bir kliniğe devam eden çocuklar arasındaki davranışsal farklılıkları tespit etmede ve bu sorunların şiddetini derecelendirmede kullanılmaktadır. Bu sayede, erken müdahale gerektiren davranışsal ve duygusal zorluklar belirlenebilir.

Yapı

ODÖ, okul öncesi dönem çocuklarında gözlemlenen çok boyutlu davranışsal ve gelişimsel sorunları ölçen bir yapıyı temsil eder. Ölçek, genel davranış sorunlarının yanı sıra, sosyal etkileşim, duygusal düzenleme ve bilişsel süreçler gibi spesifik alanlara odaklanmıştır. Ölçek, ebeveyn veya öğretmen gözlemi ile uygulanan, 22 maddelik bir araçtır.

Ölçeğin ölçtüğü temel alt yapılar ve madde sayıları şunlardır:

• Davranış: Genel uyum ve disiplin sorunları (7 madde).
• Sosyal/Yalnız: Akran ilişkileri ve içe dönüklük eğilimleri (7 madde).
• Duygusal: Anksiyete ve duygudurum dalgalanmaları (4 madde).
• Konsantrasyon: Dikkat süresi ve odaklanma yeteneği (3 madde).
• Konuşma: Konuşma gelişimi ve iletişim sorunları (2 madde).
• Gelişim: Genel gelişimsel kilometre taşlarına uyum (2 madde).

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik açıdan sağlamlığını göstermek amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır.

• Ölçüt Geçerliği: Ölçek, normal gelişim gösteren çocuklar ile bir kliniğe devam eden, davranışsal sorunlar sergileyen iki farklı grubun karşılaştırılması yoluyla incelenmiştir. Bu karşılaştırma, ODÖ’nün klinik ayrım yapma yeteneğini (diskriminatif geçerliğini) desteklemektedir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumunu test etmek için faktör analizi ve küme analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin önerilen alt boyutlarının geçerliğini doğrulamıştır.

Güvenirlik

ODÖ’nün güvenilirliği, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı gözlemciler arasında tutarlı olup olmadığını değerlendiren yöntemlerle belirlenmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin tutarlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini ortaya koymuştur.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı stabilitesini değerlendirmek için bu yöntem uygulanmıştır. Bu, puanların farklı zamanlarda tekrarlandığında benzer sonuçlar verdiğini gösterir.
• Gözlemciler Arası Tutarlılık: Farklı gözlemcilerin (örneğin ebeveyn ve öğretmen) aynı çocuğu değerlendirirken ne kadar benzer sonuçlar elde ettiğini incelemek için tutarlılık analizleri yapılmıştır.
• İç Tutarlılık: Ölçeği oluşturan maddelerin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü belirlemek için iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) analizleri incelenmiştir.

Faktör Analizi

Yapı geçerliği çalışmalarının bir parçası olarak gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamıştır. Analizler sonucunda, ölçeğin 22 maddesinin altı farklı, teorik olarak anlamlı alt boyuta ayrıldığı belirlenmiştir. Bu alt boyutlar, okul öncesi davranış sorunlarının karmaşık doğasını yansıtmaktadır.

Küme analizi ise, çocukların davranış profillerine göre doğal gruplara ayrılıp ayrılamayacağını incelemek amacıyla kullanılmış ve ölçeğin farklı davranış profillerini başarıyla ayırt edebildiğini göstermiştir. Bu bulgular, ODÖ’nün yapısal geçerliğini güçlendirmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 22 maddelik, 6 alt boyutlu davranış değerlendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe.

Population Group: Okul öncesi dönem çocukları.

Age Group: Okul öncesi dönem (3-6 yaş aralığı beklenmektedir).

Population Details: Normal gelişim gösteren çocuklar ve klinik değerlendirme ihtiyacı olan çocuklar.

Test Methodology: 3’lü Seçenekli Derecelendirme (Likert Tipi). Puanlama şu şekildedir: 0 – Sorun yok, 1 – Az Sorun, 2 – Orta Sorun. Yüksek puanlar davranışsal sorunların daha yoğun olduğunu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Davranış ölçeği, psikometri, çocuk psikiyatrisi, gelişimsel sorunlar, davranış bozuklukları, tarama aracı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Emine Gül Kapçı (Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 1998 yılında gerçekleştirilmiş ve yayınlanmıştır. Kullanım izni, ücret ve güncel iletişim bilgileri için sorumlu yazar Emine Gül Kapçı ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

Kapçı, E.G. (1998). Okul-Öncesi Davranış Ölçeğinin Türk çocuklarına uyarlanması ve çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 5(1), 9-15.

Makalenin tam metni bu bağlantıdan erişilebilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: okul-oncesi-davranis-olcegi-odo-toad.pdf

Okul Öncesi Davranış Ölçeği (ODÖ) Maddeleri

Okul Öncesi Davranış Ölçeği (ODÖ), toplam 22 maddeden oluşmakta ve aşağıdaki altı alt boyuta ayrılmaktadır:

• Davranış (7 m)
• Sosyal/ Yalnız (7 m)
• Duygusal (4 m)
• Konsantrasyon (3 m)
• Konuşma (2 m)
• Gelişim(2 m)