Davranış Problemleri Ölçeği

Özet

Davranış Problemleri Ölçeği (DPÖ), orijinal bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması çalışması sonucunda geliştirilmiş bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, özellikle lise öğrencileri popülasyonunda gözlemlenen yaygın davranış problemlerinin yoğunluğunu ve türlerini belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, 2015 yılında Çelik-Örücü ve arkadaşları tarafından yapılan psikometrik özellikler çalışması ile Türk kültürüne kazandırılmıştır.

Ölçek, toplam 10 maddeden oluşmakta olup, iki temel alt boyutu ölçmektedir: Kaba Tavır ve Kurallara Uymama. Bu kısa form, eğitim ve klinik psikoloji alanlarında ergenlerin uyum sorunlarını hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Davranış Problemleri, Ölçek Uyarlama, Lise Öğrencileri, Kaba Tavır, Kurallara Uymama, Psikometrik Özellikler, Ergenlik

Yazarlar

Müge Çelik-Örücü, Ahmet Bugay, M. Engin Tuna, Figen Çok, Pervin Aşkar

Amaç

Davranış Problemleri Ölçeği’nin temel amacı, lise öğrencileri arasında görülen uyumsuz ve problem teşkil eden davranış eğilimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenilirliğini Türk örnekleminde test ederek, alanda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle eğitim ortamlarında öğrencilerin disiplin sorunlarını, sosyal etkileşim zorluklarını ve otoriteye karşı tutumlarını belirlemede yardımcı olmayı amaçlar. Elde edilen veriler, önleyici müdahale programlarının geliştirilmesinde kritik öneme sahiptir.

Yapı

Davranış Problemleri Ölçeği (DPÖ), yapısal olarak iki ana faktörden oluşan, çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin tamamı 10 maddeden meydana gelmektedir ve bu maddeler aşağıdaki iki alt boyuta ayrılmıştır:

• Kaba Tavır Alt Boyutu: Bu alt boyut, bireyin sosyal çevresine karşı gösterdiği saygısız, düşmanca veya saldırgan tutumları içeren dört maddeden oluşur.
• Kurallara Uymama Alt Boyutu: Bu alt boyut, okul veya toplum kurallarına karşı gelme, otoriteye itaatsizlik etme ve yasal olmayan davranışlar sergileme eğilimlerini ölçen altı maddeden oluşur.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında (Çelik-Örücü et al., 2015), yapısal geçerliğin incelenmesine büyük önem verilmiştir. Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerlik yöntemlerini içerir.

Yapılan analizler, Davranış Problemleri Ölçeği’nin kuramsal olarak beklenen iki faktörlü yapıyı (Kaba Tavır ve Kurallara Uymama) desteklediğini göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin lise öğrencilerinde davranış problemleri yapısını doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Detaylı geçerlik sonuçları, ilgili akademik kaynakta yer almaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu tür psikometrik çalışmalarda genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanır.

Uyarlama çalışmasında, ölçek maddelerinin kendi aralarındaki tutarlılık düzeyleri incelenmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde benzer sonuçlar verebileceğini işaret eder. Ölçeğin güvenirlik değerleri, akademik literatürde kabul edilebilir sınırlar içinde bulunmuştur, bu da ölçeğin tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Davranış Problemleri Ölçeği’nin faktör yapısını ortaya koymak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısının (iki alt boyut) Türk lise öğrencisi örnekleminde de korunduğunu doğrulamıştır.

Analiz sonuçları, 10 maddenin iki belirgin faktöre ayrıldığını göstermiştir: 4 madde Kaba Tavır faktöründe, 6 madde ise Kurallara Uymama faktöründe yüksek yük değerlerine sahiptir. Bu sonuçlar, Davranış Problemleri Ölçeği’nin yapısal geçerliğine önemli bir kanıt sunmaktadır.

Ölçek Yapısı

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz bildirim raporu (Self-Report)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler (Lise Öğrencileri)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Genellikle 14-18 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki lise kademesinde eğitim gören öğrenciler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 3’lü derecelendirme formatını kullanır. Katılımcılar, kendilerini tanımlayan davranışları 0’dan 2’ye kadar puanlar.

• Derecelendirme Sistemi: 3’lü derecelendirme (0= hiçbir zaman, 1= bazen, 2= sık sık).
• Madde Sayısı: Toplam 10 madde.
• Alt Boyut Sayısı: 2 alt boyut.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Değerlendirme, Davranış Problemleri, Ergenlik Psikolojisi, Okul Uyumsuzluğu, Psikolojik Test, Faktör Analizi, Psikometrik

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Müge Çelik-Örücü)

Yazışma Adresi: Müge Çelik-Örücü, TED Üniversitesi, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Davranış Problemleri Ölçeği’nin uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar Müge Çelik-Örücü ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya ücret bilgileri ilgili yazar tarafından sağlanabilir.

Bu ölçeğe ait orijinal makale linki ve tam metin PDF indirme bilgileri aşağıda sunulmuştur.

Kaynaklar

Çelik-Örücü, M., Bugay, A., Tuna, M. E., Çok, F. ve Aşkar, P. (2015). Davranış Problemleri Ölçeğinin lise öğrencilerinde psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 16(5), 337-345.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı (davranis-problemleri-olcegi-toad.pdf) aşağıdaki adresten indirilebilir: Davranış Problemleri Ölçeği PDF

Davranış Problemleri Ölçeği Maddeleri

Davranış Problemleri Ölçeği toplam 2 alt boyut ve 10 maddeden oluşmaktadır.

• Kaba Tavır Alt Boyutu (4 madde)
• Kurallara Uymama Alt Boyutu (6 madde)

Değerlendirme, 3’lü derecelendirme ile yapılır (0= hiçbir zaman – 2= sık sık).