Alkol ve Madde Kullanımı İçin Risk Tarama Ölçeği

Özet

Alkol ve Madde Kullanımı İçin Risk Tarama Ölçeği, bireylerin alkol ve madde kullanım bozuklukları geliştirme risk düzeylerini hızlı ve etkili bir şekilde belirlemek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. 2017 yılında Ögel, Koç ve Görücü tarafından geliştirilen bu ölçek, özellikle koruyucu ruh sağlığı hizmetleri ve erken müdahale programları bağlamında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme süreci, hem geçerlik hem de güvenirlik çalışmalarını içermiş olup, klinik ve akademik ortamlarda risk altındaki popülasyonları saptamada önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, risk faktörlerini çok boyutlu olarak ele alarak, sadece mevcut kullanım durumunu değil, aynı zamanda gelecekteki kötüye kullanım potansiyelini de değerlendirmeyi hedefler. Bu sayede, erken aşamada tespit edilen riskli bireylere yönelik kişiselleştirilmiş önleyici stratejilerin uygulanmasına olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Alkol, Madde, Risk Tarama, Ölçek Geliştirme, Alkol bağımlılığı, Madde kullanım bozukluğu, Psikometrik araç, Erken müdahale.

Yazarlar

Kültegin Ögel, C. Koç, S. Görücü

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin alkol ve madde kullanımına bağlı sorunlar yaşama olasılığını değerlendiren, kısa, pratik ve bilimsel temelli bir tarama aracı sunmaktır. Bu araç, özellikle sağlık kuruluşları, okullar ve sosyal hizmet birimleri gibi yoğun ortamlarda, geniş kitlelere hızlı tarama yapılmasını sağlamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, yüksek risk grubundaki bireyleri belirleyerek uzman müdahalesine yönlendirme sürecini kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.

Geliştirme çalışması, Türkiye’deki popülasyonun sosyo-kültürel yapısına uygun, güvenilir ve geçerli bir risk tarama enstrümanı eksikliğini gidermeyi hedeflemiştir. Çalışma, ölçeğin tarama kapasitesinin yanı sıra, madde kullanım bozukluğunun erken belirtileriyle ilişkili temel risk alanlarını tespit etme yeteneğine de odaklanmıştır.

Yapı

Alkol ve Madde Kullanımı İçin Risk Tarama Ölçeği, alkol bağımlılığı ve madde kötüye kullanımı ile ilişkili çeşitli risk faktörlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, genellikle bireyin kullanım alışkanlıkları, bu alışkanlıkların sosyal veya kişisel yaşam üzerindeki olumsuz etkileri ve kullanımın altında yatan psikolojik eğilimler gibi kritik alanları kapsar. Ölçülen temel psikolojik yapı, bireyin bağımlılığa yatkınlığını ve riskli davranış örüntülerini içermektedir.

Ölçek maddeleri, risk düzeyini kategorize etmeye olanak tanır, böylece klinisyenler ve araştırmacılar düşük, orta ve yüksek risk gruplarını ayırt edebilirler. Bu yapısal ayrım, koruyucu müdahalelerin yoğunluğunu ve türünü belirlemede hayati önem taşır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, 2017 tarihli geliştirme makalesinde detaylı olarak incelenmiştir. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış ve ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Yapı geçerliği bağlamında ise, ölçeğin teorik olarak ilgili olduğu diğer ölçüm araçlarıyla (yakınsak geçerlik) ve ilgili olmadığı düşünülen yapılarla (ayrışım geçerliği) ilişkisi incelenmiştir.

Kriter geçerliği, ölçeğin klinik olarak tanı almış grupları, risk taşımayan gruplardan ayırt etme yeteneği üzerinden test edilmiştir. Bu analizler, Alkol ve Madde Kullanımı İçin Risk Tarama Ölçeği’nin, madde kullanım bozukluğu riskini doğru bir şekilde sınıflandırma kapasitesine sahip olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin zamana ve farklı uygulamalara karşı tutarlılığını değerlendirmiştir. İç tutarlılık güvenilirliği, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yüksek alfa değerleri, ölçeği oluşturan maddelerin aynı temel yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu gösterir.

Geliştirme çalışmasında, test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir; bu yöntem, ölçeğin kısa bir zaman aralığı içinde aynı deneklerde tutarlı sonuçlar üretip üretmediğini belirler. Bu çalışmalar, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam ve kararlı bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamayı amaçlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin kritik bir adımı olan faktör analizi, ölçeğin altında yatan boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmak için kullanılmıştır. Araştırmacılar, muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanarak başlangıçtaki madde havuzunu daraltmış ve ölçeğin yapısal bütünlüğünü test etmişlerdir. Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğunu ve genellenebilirliğini kontrol etmişlerdir.

Bu analizler sayesinde ölçeğin, alkol ve madde riskini tek bir genel puan yerine, farklı alt risk alanları (örneğin, sosyal riskler, bireysel riskler) üzerinden ölçüp ölçmediği belirlenmiştir. Faktör yapısının netleştirilmesi, ölçeğin klinik yorumlanabilirliğini artırmıştır.

Araç

The original PDF can be downloaded here: risk-screening-questionnaire-for-alcohol-and-drug-use-toad.pdf

Test Type: Geliştirme (Development) / Risk Tarama Ölçeği

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Muhtemelen Likert tipi veya evet/hayır formatında maddeler içerir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Gençler ve Yetişkinler

Age Group: Belirtilmemiş, ancak tarama ölçekleri genellikle ergenlik döneminden itibaren kullanılabilir.

Population Details: Ölçek, Türkiye popülasyonu üzerinde geliştirilmiş ve geçerlik/güvenirlik çalışmaları bu bağlamda yürütülmüştür.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama yöntemi. Ölçek, bireyin geçmiş ve mevcut riskli davranışları, tutumları ve deneyimleri hakkında bilgi toplamayı amaçlar.

Anahtar Kelimeler

Tarama, Risk Değerlendirmesi, Geçerlik, Güvenirlik, Erken Tanı, Bağımlılık, Psikometri, Koruyucu Ruh Sağlığı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Kültegin Ögel)

Correspondence Address: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin yayınlandığı ve geçerlik/güvenirlik çalışmalarının sunulduğu yıl 2017‘dir. Ölçeğin ticari kullanımı, telif hakkı ve izinler konusunda en doğru bilgiye ulaşmak için sorumlu yazar Kültegin Ögel ile [email protected] e-posta adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle yazarların iznine tabidir.

Kaynaklar

• Ögel, K., Koç, C. & Görücü, S. (2017). Study On Development, Validity And Reliability of A Risk-Screening Questionnaire for Alcohol and Drug Use. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 27 (2), 164-172. DOI: 10.1080/24750573.2017.1326744.
• Makalenin çevrimiçi erişimi: tandfonline.com

Alkol ve Madde Kullanımı İçin Risk Tarama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içeriğinde sağlanmamıştır. Maddelerin tam ve doğru metnine ulaşmak için ilgili yayımlanmış makaleye (Ögel, K. et al., 2017) başvurulması gerekmektedir.