Madde Kullanımı ile İlgili İnançlar Ölçeği

Özet

Madde Kullanımı ile İlgili İnançlar Ölçeği (MİKİÖ), orijinal adı Beliefs about Substance Use (BSU) Questionnaire olan psikometrik aracın Türkçe’ye uyarlamasıdır. Bu ölçek, özellikle alkol ve diğer maddelere yönelik işlevsiz bilişsel inançları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin uyarlama çalışması, 2012 yılında Aslan ve arkadaşları tarafından yapılmış olup, alkol bağımlılığı tanısı almış bireylerde geçerlilik ve güvenilirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. MİKİÖ, madde kullanımının sürdürülmesinde kritik rol oynayan hatalı düşünce kalıplarının belirlenmesinde önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Madde Kullanımı, İnançlar, Alkol Bağımlılığı, Bilişsel Model, Ölçek Uyarlaması, Psikometrik Özellikler, Bilişsel Davranışçı Terapi, BSU.

Yazarlar

Selçuk Aslan, M. Hakan Türkçapar, Handan Yapıcı-Eser, Murat Uğurlu

Amaç

Madde Kullanımı ile İlgili İnançlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin madde kullanımına yönelik sahip oldukları rasyonel olmayan veya işlevsiz çekirdek inançları ve beklentileri ölçmektir. Bu inançlar, madde kullanım davranışının başlaması, sürmesi ve nüksetmesinde kilit rol oynamaktadır.

Ölçek, klinik ortamlarda alkol ve madde bağımlılığı tedavilerinde kullanılan bilişsel davranışçı terapi (BDT) yaklaşımlarının etkinliğini artırmak için tanı ve formülasyon aşamasında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek sonuçları, terapistlere bireyin hangi bilişsel çarpıtmalar üzerine odaklanması gerektiği konusunda rehberlik eder.

Yapı

MİKİÖ, madde kullanımına ilişkin olumlu ve olumsuz beklentileri içeren bilişsel yapıları ölçmektedir. Ölçek, toplamda 20 maddeden ve iki ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, madde kullanımına yüklenen faydalar (örneğin, rahatlama, sosyalleşme, performans artışı) veya madde kullanımının sonuçlarına dair yanlış inançları kapsamaktadır.

Ölçek, bireyin madde kullanımını haklı çıkaran veya kullanımını sürdürmesine neden olan temel düşünce kalıplarını nicel olarak değerlendirerek, bağımlılığın bilişsel modeline uygun bir çerçeve sunar.

Geçerlilik

MİKİÖ’nün Türkiye uyarlaması çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliği ve ayırt edici geçerliliği incelenmiştir. Ayırt edici geçerlilik analizleri sonucunda, ölçekten elde edilen ortalama puanların, alkol bağımlılığı tanısı almış hastalarda, sağlıklı kontrol grubuna ve sosyal alkol kullanıcılarına kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğu tespit edilmiştir.

Bu bulgu, ölçeğin gerçekten de madde kullanımına yönelik işlevsiz inançları ölçtüğünü ve klinik bağımlılık durumunu bağımlı olmayan durumlardan başarıyla ayırt edebildiğini göstermektedir. Bu yüksek ayrım gücü, MİKİÖ’nün klinik uygulamalarda tanısal destek aracı olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, güvenilirlik analizleri ile değerlendirilmiştir. Madde Kullanımı ile İlgili İnançlar Ölçeği’nin madde-toplam korelasyon katsayıları .33 ile .69 arasında değişmektedir; bu aralık, maddelerin ölçeğin genel yapısıyla yeterli düzeyde uyumlu olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri, alkol bağımlıları örneklemi için .91 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel bir iç tutarlılığa işaret ederek, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Madde Kullanımı ile İlgili İnançlar Ölçeği, uyarlama çalışmasında da doğrulanmış olan 2 alt boyutlu bir yapıya sahiptir. Orijinal ölçek yapısının Türkçe örneklemde de korunduğu varsayılmaktadır.

Bu iki alt boyut, madde kullanımına dair farklı bilişsel inanç kategorilerini temsil eder. Faktör yapısı, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçme yeteneğini desteklemekte ve araştırmacılara inançların spesifik yönlerini ayrı ayrı inceleme imkanı sunmaktadır.

Enstrüman Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal: Beliefs about Substance Use Questionnaire – BSU)

Format: 2 alt boyut ve 20 madde

Mevcut Dil: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon (Alkol Bağımlıları)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Alkol bağımlılığı tanısı almış hastalar, sağlıklı kontrol grubu ve sosyal alkol kullanıcıları üzerinde standardizasyon çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 7’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilmiştir (1 = tamamen katılmıyorum – 7 = tamamen katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Bilişsel İnançlar, Geçerlilik, Güvenilirlik, Cronbach Alfa, Madde Kullanım Bozukluğu, Bilişsel Değerlendirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Selçuk Aslan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Selçuk Aslan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Aslan, S., Türkçapar, M. H., Yapıcı-Eser, H., & Uğurlu, M. (2012). Reliability and validity of Beliefs about Substance Use (BSU) Questionnaire in alcohol dependent patients. Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research, 1(3), 162-170.

Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: madde-kullanimi-ile-ilgili-inanclar-olcegi-toad.pdf

Madde Kullanımı ile İlgili İnançlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri listelenmemiştir; yalnızca 2 alt boyut ve 20 maddeden oluştuğu belirtilmiştir. Maddeler, madde kullanımına dair olumlu beklentiler (örneğin, “alkol beni daha sosyal yapar”) ve olumsuz sonuçları görmezden gelme inançları (örneğin, “madde kullanmak sorunlarımı çözmenin tek yoludur”) gibi bilişsel çarpıtmaları ölçmektedir.