Üçlü Motivasyonel İklim Ölçeği

Özet

Üçlü Motivasyonel İklim Ölçeği, bireylerin bulundukları eğitim veya spor ortamlarındaki algıladıkları motivasyonel iklim yapısını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle ortaöğretim öğrencileri için geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak Türk kültürüne uyarlanmış veya geliştirilmiştir. Ölçek, toplam 29 maddeden oluşmakta olup, öğrencilerin başarı hedefleri teorisi çerçevesinde ortamı nasıl algıladıklarını ölçen üç temel alt boyuta ayrılmaktadır: ustalık, performans yaklaşımı ve performans kaçınımı. Ölçeğin derecelendirilmesi 7’li Likert ölçeği formatında yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Motivasyonel İklim, Başarı Hedefleri Teorisi, Ustalık, Performans Yaklaşımı, Performans Kaçınımı, Psikometrik Ölçek, Ortaöğretim.

Yazarlar

Erturan İlker, A.G., Arslan, Y., Demirhan, G.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin okul veya ders ortamlarında, özellikle de beden eğitimi derslerinde ya da spor aktivitelerinde, öğretmenleri veya antrenörleri tarafından oluşturulan motivasyonel iklimi nasıl algıladıklarını belirlemektir. Bu algı, öğrencilerin öğrenme süreçlerine, çabalarına ve sonuçlarına yönelik motivasyonlarını anlamak açısından kritik öneme sahiptir.

Bu çalışma özelinde, ölçeğin ortaöğretim öğrencileri popülasyonunda kullanılabilirliğini test etmek, yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını kanıtlamak amaçlanmıştır. Ölçek, öğrencilerin öğrenme ortamında rekabet, kişisel gelişim veya başarısızlıktan kaçınma gibi unsurlara ne ölçüde odaklandığını tespit etmeye yardımcı olur.

Yapı

Üçlü Motivasyonel İklim Ölçeği, motivasyonel iklimin üç ana bileşenini ölçen 29 maddelik çok boyutlu bir yapıdır. Bu üç boyut, öğrencilerin başarıyı tanımlama biçimlerini ve hedeflerini yansıtan ortam algılarını temsil eder:

• Ustalık İklimi (Task/Mastery Climate): Bu alt boyut, kişisel gelişime, çabaya, öğrenmeye ve beceri ilerlemesine odaklanılan bir ortam algısını ifade eder. Bu iklimde, hata yapmak öğrenme sürecinin doğal bir parçası olarak görülür ve öğretmenler, öğrenciler arasındaki yetenek farklılıklarından ziyade bireysel ilerlemeyi takdir eder.
• Performans Yaklaşımı İklimi (Ego/Performance Approach Climate): Bu boyut, öğrencilerin akranlarından daha iyi performans göstermeye, üstün yetenek sergilemeye ve sosyal karşılaştırmaya odaklandığı bir ortam algısını ölçer. Bu iklimde başarı, başkalarını yenmek veya normatif olarak en iyisi olmakla tanımlanır.
• Performans Kaçınımı İklimi (Performance Avoidance Climate): Bu boyut, öğrencilerin başarısız görünmekten, hata yapmaktan veya yeteneksiz olarak etiketlenmekten korktuğu, dolayısıyla bu durumları aktif olarak kaçınmaya çalıştığı bir ortam algısını yansıtır. Bu iklimde, utanma ve kaygı duyguları ön plandadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, Erturan İlker ve arkadaşları (2009) tarafından ortaöğretim öğrencileri üzerinde yürütülmüştür. Orijinal kaynakta özet bilgi olarak geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bu tür bir uyarlama ve geliştirme çalışmasında genellikle yapı geçerliğinin sağlanması amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Yapı geçerliğinin, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapıyı (ustalık, performans yaklaşımı ve performans kaçınımı) Türk örnekleminde de başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermesi beklenir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili motivasyonel değişkenlerle olan ilişkileri aracılığıyla ölçüt geçerliği de incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa) katsayıları üzerinden değerlendirilmektedir. Bu çalışma kapsamında, ölçeğin alt boyutlarının ve toplam puanının kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu raporlanmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Tam güvenirlik değerleri özet bilgide yer almamakla birlikte, ölçeğin akademik bir dergide yayımlanması, güvenirlik ve geçerlik standartlarının bilimsel kriterleri karşıladığını işaret etmektedir. Güvenirlik çalışması, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla benzer sonuçlar üretme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Üçlü Motivasyonel İklim Ölçeği’nin psikometrik yapısı, üç boyutlu bir modelle desteklenmektedir. Yapılan Faktör Analizi sonucunda, toplam 29 maddenin beklenen alt boyutlara ayrıldığı görülmüştür:

• Ustalık: 10 madde.
• Performans Yaklaşımı: 10 madde.
• Performans Kaçınımı: 9 madde.

Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik temeli olan Başarı Hedefleri Teorisi’nin motivasyonel iklimi üçlü bir çerçevede ele alma yaklaşımıyla uyumludur. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, her bir maddenin ilgili alt boyutu temsil etme gücünün yüksek olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması)

Format: Kağıt-Kalem Testi (Self-Report)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Eğitim ve Spor Psikolojisi)

Yaş Grubu: Ortaöğretim Öğrencileri (Genellikle 14-18 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ortaöğretim kademesinde eğitim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: 7’li Likert ölçeği (1=Bana Hiç Uymuyor – 7 =Bana Tamamen Uyuyor). Yüksek puanlar ilgili motivasyonel iklim algısının güçlü olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Motivasyonel İklim, Psikometri, Ustalık Yönelimi, Performans Yönelimi, Lise Öğrencileri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayşe Gökçe Erturan İlker

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil (Yazışmalar Hacettepe Üniversitesi üzerinden yürütülmektedir).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009 (Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması Yayını).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Makalenin erişime açık olması (Dergipark üzerinden), akademik kullanım için kolaylık sağlamaktadır.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: uclu-motivasyonel-iklim-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Erturan İlker, A.G., Arslan, Y., Demirhan, G. (2009). Üçlü Motivasyonel İklim Ölçeğinin Ortaöğretim Öğrencileri için Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 20 (1), 6–15.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Üçlü Motivasyonel İklim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

3 alt boyut ve 29 madde

• Ustalık (10 m): Öğretmen kimin iyi olduğuna değil, beceri gelişimine önem verir ve öğrenciler daha iyi olmak için çalışmaya cesaretlendirilir.
• Performans Yaklaşımı (10 m): Öğrenciler, sınıf arkadaşlarından daha iyi yaptıklarında kendilerini iyi hissederler ve Öğretmen, en iyi öğrenciler ile daha çok ilgilenir.
• Performans Kaçınımı (9 m): Öğrenciler yanlış yapmaktan korkarlar ve Öğrenciler yanlış yaptıklarında utanırlar.