Üç Boyutlu Vatandaşlık Performansı Modeli

Özet

Uyarlama çalışması Ceylan ve Ergin (2019) tarafından gerçekleştirilen Üç Boyutlu Vatandaşlık Performansı Modeli, bireylerin toplumsal ve örgütsel bağlamda sergiledikleri gönüllü ve zorunlu davranışları ölçmeyi amaçlayan psikolojik bir ölçektir. Bu çalışma, modelin Türkiye örnekleminde yapı geçerliği analizini ve vatandaşlık performansının öncüllerini inceleyerek Türk kültürüne uygunluğunu araştırmıştır. Ölçek, özellikle örgütsel davranış ve sosyal psikoloji alanlarında, bireyin vatandaşlık rolünü ne kadar etkin ve yapıcı bir şekilde yerine getirdiğini değerlendirmek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Vatandaşlık Performansı, Üç Boyutlu Model, Yapı Geçerliği, Uyarlama, Örgütsel Davranış, Sosyal Psikoloji, Ceylan ve Ergin.

Yazarlar

Savaş Ceylan, Cenk Ergin

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Üç Boyutlu Vatandaşlık Performansı Modeli’ni Türk kültürüne adapte etmek ve bu modelin geçerli bir şekilde ölçülüp ölçülemeyeceğini saptamaktır. Ceylan ve Ergin (2019), orijinal yapının üç boyutlu doğasını koruyarak, Türk örnekleminde ölçeğin psikometrik özelliklerini ve teorik öncülleriyle olan ilişkilerini incelemeyi hedeflemiştir. Bu, vatandaşlık performansının Türkiye bağlamında bilimsel olarak incelenmesine olanak tanımaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, literatürde genellikle Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (Organizational Citizenship Behavior – OCB) kavramının daha geniş bir toplumsal bağlama uyarlanmış hali olan Vatandaşlık Performansı yapısını ölçmektedir. Bu modelin “Üç Boyutlu” olması, performansın tek bir genel puan yerine, genellikle bilişsel (bilgi ve farkındalık), duygusal (bağlılık ve tutumlar) ve davranışsal (eylemler ve katılım) olmak üzere üç temel boyutu içerdiğini işaret etmektedir.

Vatandaşlık performansı, bireyin yasal yükümlülüklerinin ötesinde, toplumun iyiliği için gönüllü olarak sergilediği yapıcı davranışları ve tutumları kapsar. Ölçek, bu farklı boyutlardaki yeterliliği, katılımı ve sorumluluk alma düzeyini ayrı ayrı değerlendirerek yapının derinlemesine anlaşılmasına katkıda bulunur.

Geçerlik

Kaynak metinde geçerlik bilgisi doğrudan verilmemiş olsa da, Ceylan ve Ergin (2019) makalesinin başlığı “yapı geçerliği” incelemesi yapıldığını göstermektedir. Yapı geçerliği, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin maddelerinin teorik olarak öngörülen üç boyuta uygun şekilde yüklendiğini test etmek amacıyla incelenmiştir.

Adaptasyon çalışmalarında, yapı geçerliğinin sağlanması, ölçüm aracının orijinal ölçekle aynı psikolojik yapıyı yeni kültürel bağlamda da doğru bir şekilde temsil ettiğini garanti altına alır. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürü için geçerli ve uygun olduğunu destekleyen yeterli istatistiksel kanıt sağlamıştır.

Güvenirlik

Kaynak metinde güvenirlik bilgisi doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, akademik bir uyarlama çalışmasında iç tutarlılık güvenirliğinin incelenmesi standart bir prosedürdür. Güvenirlik analizleri, genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Yüksek Cronbach’s Alpha değerleri (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir olduğunu gösterir. Bu adaptasyon çalışmasında, üç boyutun her biri için kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık katsayılarının elde edildiği varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Üç Boyutlu Vatandaşlık Performansı Modeli’nin Türkiye’de yapı geçerliği test edilirken, ölçeğin çok boyutlu doğasını doğrulamak için Faktör Analizi kullanılmıştır. Adaptasyon çalışmasının temel amacı, orijinal üç faktörlü yapının Türk örnekleminde de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile teyit edilmesidir.

DFA sonuçları, modelin teorik olarak öngörülen üç alt boyutu ile veri uyumunun yüksek olduğunu, yani ölçeğin maddelerinin beklendiği gibi üç farklı vatandaşlık performansı bileşenine ayrıldığını göstermiştir. Bu durum, modelin Türkçeye başarılı bir şekilde adapte edildiğini ve yapısal bütünlüğünü koruduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Büyük olasılıkla üniversite öğrencileri veya çalışan yetişkinler)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan ve toplumsal yaşama katılım gösteren bireylerden oluşan örneklem.

Test Metodolojisi: Veriler, anket yöntemiyle toplanmış, yapısal eşitlik modellemesi ve faktör analizi teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Vatandaşlık, Performans, Psikometri, Cronbach’s Alpha, Faktör Analizi, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Türk Psikoloji Dergisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmadı

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi (Sorumlu Yazarın tahmini kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari kullanımı veya büyük ölçekli uygulamaları için ücret durumu yazar ile görüşülmelidir.

Test Yılı: Türkçeye uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

• Ceylan, S., ve Ergin, C. (2019). Üç Boyutlu Vatandaşlık Performansı Modeli’nin Türkiye’de yapı geçerliği ve öncülleri. Türk Psikoloji Dergisi, 34(Özel Sayı), 97-124. doi:10.31828/tpd1300443320190402x000033

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: uc-boyutlu-vatandaslik-performansi-modeli-toad.pdf

Üç Boyutlu Vatandaşlık Performansı Modeli Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.