Türkçe İş Zanaatkârlığı (Job Crafting) Ölçeği

Özet

Türkçe İş Zanaatkârlığı Ölçeği, çalışanların işlerini proaktif olarak yeniden şekillendirme çabalarını, yani iş zanaatkârlığı (job crafting) davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş 27 maddelik bir araçtır. Ölçek, bilişsel, ilişkisel ve görev zanaatkârlığı olmak üzere üç faktörlü bir yapıya sahiptir. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri ile desteklenmiş olup, psikometrik özelliklerinin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır. Bu ölçek, örgütsel davranış alanında çalışanların motivasyonu ve iş tatmini gibi konularda araştırmalar yapmak için kritik bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş zanaatkârlığı, Job Crafting, örgütsel davranış, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, bilişsel zanaatkârlık, görev zanaatkârlığı, ilişkisel zanaatkârlık.

Yazarlar

Meltem Yavuz, İpek E. Artan.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, iş zanaatkârlığı kavramının Türkiye bağlamında kültürel ve dilsel olarak uygun, geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülebilmesini sağlamaktır. Bu kavramın üç temel boyutunu (görev, ilişkisel ve bilişsel zanaatkârlık) kapsayan standardize edilmiş bir ölçüm aracı oluşturulmuştur.

Geliştirme çalışması, 2019 yılında yayınlanmış olup, akademisyenlere ve insan kaynakları profesyonellerine, çalışanların işlerini kişiselleştirme düzeylerini ölçerek iş tatmini, performans ve örgütsel refah üzerindeki etkilerini incelemede kullanılabilecek bilimsel bir zemin sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Türkçe İş Zanaatkârlığı Ölçeği, çalışanların kendi iş rollerini ve ilişkilerini proaktif olarak şekillendirme davranışlarını ifade eden iş zanaatkârlığı yapısını ölçmektedir. Ölçek, 27 madde ile bu yapının üç farklı boyutunu ele almaktadır:

• Görev Zanaatkârlığı: Çalışanların işlerinde yaptıkları görevlerin sayısını, türünü veya kapsamını değiştirmesi.
• İlişkisel Zanaatkârlık: Çalışanların iş yerindeki kişilerarası etkileşimlerinin niteliğini ve kimlerle ilişki kurduğunu düzenlemesi.
• Bilişsel Zanaatkârlık: Çalışanların işlerini, görevlerini veya işlerinin genel amacını zihinsel olarak yeniden çerçevelendirmesi ve anlamlandırması.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik analizleri, iki farklı örneklem grubu üzerinde gerçekleştirilen kapsamlı istatistiksel çalışmalarla desteklenmiştir. Yapı geçerliğini değerlendirmek için keşfedici faktör analizi (KFA) (n=247) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) (n=688) uygulanmıştır.

KFA sonuçları, 27 maddenin üç faktör boyutunda toplandığını ve faktör yük değerlerinin 0.51 ile 0.80 arasında değiştiğini göstermiştir. DFA sonuçları ise, modellerden elde edilen uyum iyiliği değerleri ve ki-kare farkları (Δχ2) incelendiğinde, üç faktörlü modelin, tek faktörlü alternatif modele göre istatistiksel olarak daha kabul edilebilir ve üstün düzeyde olduğunu kanıtlamıştır. Son olarak, ölçeğin birleşim (convergent) ve ayrışım (discriminant) geçerlikleri değerlendirilmiş ve ölçek geliştirme süreci başarıyla tamamlanmıştır.

Güvenirlik

Türkçe İş Zanaatkârlığı Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa (α) katsayısı kullanılarak yüksek düzeyde tespit edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre ölçek, tüm boyutlarında kabul edilebilir sınırların oldukça üzerinde bir güvenilirlik sergilemektedir:

• Genel Tüm Ölçek (27 ifade için): α = 0.92
• Bilişsel Zanaatkârlık Boyutu (9 ifade için): α = 0.90
• İlişkisel Zanaatkârlık Boyutu (9 ifade için): α = 0.88
• Görev Zanaatkârlığı Boyutu (9 ifade için): α = 0.81

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması, hem KFA hem de DFA ile yapılmıştır. Keşfedici faktör analizleri, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu olarak üç temel boyutta gruplandığını göstermiştir. Faktör yük değerlerinin yüksek olması (0.51–0.80), maddelerin ilgili alt boyutları güçlü bir şekilde temsil ettiğini teyit etmektedir.

Üç faktörün birlikte açıkladığı toplam varyans oranı %53.022 olarak belirlenmiştir. Faktörlerin varyansa katkıları ise şöyledir: Bilişsel Zanaatkârlık %19.277, İlişkisel Zanaatkârlık %18.349 ve Görev Zanaatkârlığı %15.369. Bu sonuçlar, ölçeğin Türkiye örnekleminde iş zanaatkârlığı yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme

Format: Öz Bildirim Ölçeği (27 Madde)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışanlar (Örgütlerde görev yapan yetişkinler)

Age Group: Yetişkin Çalışan Popülasyonu

Population Details: Ölçek geliştirme çalışmasında iki ayrı örneklem kullanılmıştır: Keşfedici analiz için 247 çalışan ve doğrulayıcı analiz için 688 çalışan.

Test Methodology: Yanıtlar, Kesinlikle Katılmıyorum (1)’den Kesinlikle Katılıyorum (6)’ya uzanan altılı derecelendirme sistemi (Likert Tipi) kullanılarak toplanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş zanaatkârlığı, örgütsel psikoloji, iş tatmini, ölçek geliştirme, psikometri, yapı geçerliği, Cronbach Alfa.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: N/A (Kaynakta belirtilmemiştir)

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Meltem Yavuz)

Correspondence Address: N/A (Kaynakta belirtilmemiştir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

Sorumlu Yazar: Meltem Yavuz

İletişim: [email protected]

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel ve ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Yavuz, M., ve Artan, İ. E. (2019). İş zanaatkârlığı (job crafting) kavramı: Türkçe İş Zanaatkârlığı Ölçeği’nin geliştirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 20(1), 95-125. (Makale Linki: dergipark.org.tr)

The original PDF can be downloaded here: turkce-is-zanaatkarligi-job-crafting-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Türkçe İş Zanaatkârlığı (Job Crafting) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ NOT: Ölçeğin 27 maddesi orijinal kaynakta tam metin olarak sunulmamıştır. Maddelere ulaşmak için lütfen referans makaleye (Yavuz & Artan, 2019) veya sorumlu yazara başvurunuz. Ölçek, 9 görev zanaatkârlığı, 9 ilişkisel zanaatkârlık ve 9 bilişsel zanaatkârlık maddesi olmak üzere toplam 27 maddeden oluşmaktadır.