Türkçe Metadilsel Farkındalık Ölçeği

Özet

Türkçe Metadilsel Farkındalık Ölçeği (TMFÖ), bireylerin dilin yapısı, işlevi ve kullanımı üzerindeki bilinçli düşünme ve yansıtma yeteneğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama çalışmasıdır. Behice Varışoğlu tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, orijinal yabancı dildeki bir metadilsel farkındalık ölçeğinin Türkçeye çeviri, geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Ölçek, özellikle eğitim ve dilbilim alanlarında, bireylerin metadilsel farkındalık düzeylerini nicel olarak belirlemek için tasarlanmıştır. Bu araç, okuma, yazma ve dil öğrenme süreçlerindeki bilişsel mekanizmaları anlamak için önemli bir dayanak sunmaktadır.

Uyarlama sürecinde, ölçeğin Türkçe dil yapısına ve kültürel bağlama uygunluğu titizlikle incelenmiş, psikometrik özelliklerinin uluslararası standartlara uygun olduğu gösterilmiştir. TMFÖ, öğrencilerin dilin biçimsel yönleri (sesbilim, biçimbilim, sözdizimi) ve işlevsel yönleri (edimbilim) hakkındaki farkındalıklarını değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Metadilsel Farkındalık, Dilbilim, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Türkçe, Psikometri.

Yazarlar

Behice Varışoğlu

Amaç

Türkçe Metadilsel Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, Türkçe konuşan bireylerin dil üzerindeki bilişsel kontrol ve yansıtma becerilerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle dil eğitimi alanında çalışan araştırmacılara ve eğitimcilere, öğrencilerin metadilsel becerilerindeki güçlü ve zayıf yönleri tespit etme imkânı sunar.

Ölçeğin bir diğer önemli amacı, uluslararası alanda kullanılan metadilsel farkındalık ölçüm araçlarının Türkçeye kazandırılması ve Türk eğitim sistemi bağlamında standardize edilmesidir. Bu sayede, Türkiye’deki dil gelişimi araştırmalarının uluslararası literatürle karşılaştırılabilirliği artırılmaktadır. Ölçek, dil öğrenme güçlüklerinin erken teşhisi ve dil becerilerini geliştirmeye yönelik müdahale programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi için de kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojide ve dilbilimde merkezi bir kavram olan metadilsel farkındalık yapısını ölçmektedir. Metadilsel farkındalık, dilin kendisinin bir nesne olarak ele alınması, kurallarının ve yapılarının bilinçli olarak analiz edilmesi yeteneği olarak tanımlanır. Bu yapı genellikle dört temel bileşene ayrılır:

• Sesbilimsel (Fonolojik) Farkındalık: Dilin ses birimleri üzerindeki bilinçli kontrol (örneğin, heceleme, kafiye tanıma).
• Biçimbilimsel (Morfolojik) Farkındalık: Kelimelerin iç yapısını ve anlam taşıyan en küçük birimlerini (morfemler) anlama.
• Sözdizimsel (Sentaktik) Farkındalık: Cümle yapılarının ve kurallarının farkında olma ve bu kuralları manipüle edebilme.
• Edimbilimsel (Pragmatik) Farkındalık: Dilin bağlam içinde kullanım kurallarını ve sosyal işlevlerini anlama.

TMFÖ, bu alt boyutların tamamını veya bir kısmını hedefleyerek, bireyin dili sadece kullanmakla kalmayıp, dil hakkında düşünme yeteneğini de değerlendirmektedir. Ölçeğin faktör yapısı, orijinal ölçeğin teorik çerçevesine dayanarak Türkçeye uyarlanmıştır.

Geçerlik

Varışoğlu (2018) tarafından yürütülen geçerlik çalışmaları, ölçeğin metadilsel farkındalık yapısını ölçme konusunda yeterli düzeyde geçerlik sergilediğini göstermiştir. Yapılan analizler, hem içerik geçerliğini hem de yapı geçerliğini desteklemektedir.

• İçerik Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen metadilsel farkındalık alanlarını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak doğrulanmıştır. Çeviri ve uyarlama süreçlerinde dil ve alan uzmanlarından destek alınmıştır.
• Yapı Geçerliği: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu yapısını Türkçe örneklemde de koruduğunu göstermiştir. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini işaret etmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, TMFÖ’nün tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını kanıtlamıştır. Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmiştir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) yüksek bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu göstermektedir. Alt boyutlar için hesaplanan Cronbach Alfa değerleri de kabul edilebilir düzeyin üzerinde çıkmıştır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Belirli bir zaman aralığıyla aynı katılımcılara uygulanan test-tekrar test yöntemi sonucunda elde edilen korelasyon katsayısının yüksek olması, ölçeğin zamana karşı kararlılığının yeterli olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Türkçe Metadilsel Farkındalık Ölçeği’nin uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin temel yapısını ortaya koymuştur.

Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve sonrasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. KFA sonuçları genellikle, metadilsel farkındalığın teorik olarak beklenen alt boyutlarına (örneğin, fonolojik, morfolojik, sentaktik farkındalık) karşılık gelen faktörlerin ortaya çıktığını göstermiştir. DFA ise, toplanan verilerin, teorik olarak belirlenen faktör yapısına ne kadar uyduğunu test etmiştir. Uyum indekslerinin (RMSEA, CFI, TLI vb.) kabul edilebilir sınırlar içinde olması, ölçeğin çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde doğrulandığını göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle çoktan seçmeli veya Likert Ölçeği tipi maddelerden oluşur. Cevaplar, doğru/yanlış veya katılma derecesine göre derecelendirilir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama dili)

Popülasyon Grubu: Eğitim ve Dilbilim alanında çalışan araştırmacılar ve öğrenciler.

Yaş Grubu: Uyarlama çalışmasının hedeflediği yaş grubu (Genellikle ortaokul, lise veya üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Varışoğlu’nun (2018) çalışması genellikle belirli bir eğitim kademesindeki (örneğin, üniversite öğrencileri) geniş bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Nicel araştırma metodolojisi kullanılarak geliştirilmiş, öz bildirim veya performans tabanlı ölçüm aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Metadil, Dil Gelişimi, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Dil Eğitimi, Bilişsel Dilbilim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Behice Varışoğlu (Gazi Osman Paşa Üniversitesi veya ilgili kurum bilgileri).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayınlanma yılı 2018’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izinler ve olası ücretler, sorumlu yazar Behice Varışoğlu ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanım koşulları, yazarın ve yayıncı kurumun politikalarına tabidir.

Referanslar

Varışoğlu, B. (2018). Turkish Metalinguistic Awareness Scale: A validity and reliability study. Universal Journal of Educational Research, 6(4), 691-700. doi: 10.13189/ujer.2018.060412

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: turkish-metalinguistic-awareness-scale-toad.pdf

Türkçe Metadilsel Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yazarın orijinal makalesine (Varışoğlu, 2018) başvurulması gerekmektedir.