İş Zanaatkârlığı Ölçeği

Özet

Bu ölçek, Meltem Yavuz tarafından 2018 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında iş zanaatkârlığı kavramını Türkçe örgütsel bağlamda ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, çalışanların görevlerini, ilişkilerini ve algılarını proaktif olarak yeniden şekillendirme davranışlarını değerlendirmektedir. Geliştirme çalışması, iş zanaatkârlığı ile bireysel performans çıktıları arasındaki ilişkinin, çalışanların dışsal prestij ve kurum destek algıları tarafından nasıl etkilendiğini inceleyen kapsamlı bir araştırmanın parçası olarak kullanılmıştır. Bu psikometrik araç, örgütsel psikoloji alanındaki araştırmacılara, çalışanların işlerine yönelik inisiyatif alma düzeylerini belirlemede standart bir ölçüm sağlamayı hedeflemektedir.

İş zanaatkârlığı, modern çalışma hayatında çalışanların kendilerini işleriyle daha uyumlu hale getirme çabalarını yansıtan kritik bir yapıdır.

Anahtar Kelimeler

İş zanaatkârlığı, İş tasarımı, Proaktif davranış, Kurum desteği, Örgütsel davranış, Bireysel performans, Psikometrik geliştirme.

Yazarlar

Meltem Yavuz

Amaç

İş Zanaatkârlığı Ölçeği’nin temel amacı, Türkçe konuşan popülasyonlarda çalışanların işlerini aktif olarak yeniden tanımlama ve şekillendirme derecelerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle çalışanların görev sınırlarını, ilişkisel sınırlarını ve bilişsel sınırlarını nasıl değiştirdiklerini inceleyerek, bu proaktif davranışların örgütsel sonuçlar üzerindeki etkilerini analiz etmeye hizmet etmektedir.

Ölçek, akademik araştırmalarda kullanıma uygun olarak tasarlanmış olup, iş zanaatkârlığı davranışlarının, motivasyon, iş tatmini ve özellikle bireysel iş performansı gibi önemli değişkenlerle ilişkisini test etmeye olanak tanır.

Yapı

Ölçek, Wrzesniewski ve Dutton (2001) tarafından kavramsallaştırılan İş Zanaatkârlığı (Job Crafting) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, çalışanların işlerini kişisel değerleri, güçlü yönleri ve tutkularıyla daha uyumlu hale getirmek için yaptıkları kendiliğinden başlatılan değişiklikleri ifade eder.

Tipik olarak, iş zanaatkârlığı üç ana boyutta incelenir: görev zanaatkârlığı (yapılan işin kapsamını ve türünü değiştirme), ilişkisel zanaatkârlık (iş ilişkilerini değiştirme) ve bilişsel zanaatkârlık (işi algılama biçimini değiştirme). Ölçek, bu boyutların entegre bir ölçümünü sunarak, çalışanların proaktif iş adaptasyonlarını nicel hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

İş Zanaatkârlığı Ölçeği bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş olduğu için, geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçtüğünü doğrulamak üzere yapı geçerliği, ayırıcı geçerlik ve yakınsak geçerlik analizlerini içermektedir.

Kaynak verisinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, ölçeğin bilimsel bir tezde kullanılması, istatistiksel olarak kabul edilebilir geçerlik kanıtlarının mevcut olduğunu varsaymaktadır. Detaylı geçerlik sonuçları için yazarın orijinal doktora tezine başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği (iç tutarlılığı), psikometrik geliştirme sürecinin temel bir aşamasını oluşturmaktadır. Güvenilirlik genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak rapor edilir ve ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Kaynak bilgide güvenirlik değerleri açıkça listelenmemiştir. Ancak, ölçeğin geçerli bir araştırma aracı olarak kabul edilebilmesi için, 2018 tarihli tez çalışmasında yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilemiş olması beklenmektedir.

Faktör Analizi

Geliştirme aşamasında, İş Zanaatkârlığı Ölçeği’nin temel boyutlarını ve madde yüklerini belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile maddelerin boyutlara dağılımı incelenmiş, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile ölçeğin teorik yapısının (muhtemelen çok boyutlu bir iş zanaatkârlığı modeli) veri ile uyumu test edilmiştir.

Bu analizler, ölçeğin nihai formunun ve madde sayısının belirlenmesinde kritik rol oynamıştır. Faktör yapısı, ölçeğin temel aldığı teorik çerçeveyi desteklemelidir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Orijinal bir psikometrik aracın Türkçe literatüre kazandırılması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Tipik olarak 5 veya 7 noktalı bir derecelendirme ölçeği kullanılmıştır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (Örgütsel bağlamda görev yapan yetişkin bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli sektörlerde çalışan bireylerden oluşan örneklem üzerinde geliştirilmiştir. Orijinal çalışma, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Örgütsel psikoloji, İnsan kaynakları yönetimi, Çalışan motivasyonu, İş tatmini, Proaktivite, İş yükü yönetimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul (Tez bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari veya geniş ölçekli akademik kullanımı için izinler ve olası ücretlendirme bilgileri konusunda sorumlu yazar Meltem Yavuz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek, öncelikle akademik araştırma amaçlı geliştirilmiştir.

Kaynaklar

• Yavuz, M. (2018). İş zanaatkârlığı ile bireysel performans çıktıları arasındaki ilişkide çalışanların dışsal prestij ve kurum destek algılarının rolü (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

• Wrzesniewski, A., & Dutton, J. E. (2001). Crafting a job: Revisioning employees as active crafters of their work. Academy of Management Review, 26(2), 179-201.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: is-zanaatkarligi-olcegi-toad.pdf

İş Zanaatkârlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta İş Zanaatkârlığı Ölçeği’nin maddeleri sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yazarın 2018 tarihli doktora tezine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.