Serbest Zaman Zanaatkârlığı Ölçeği

Özet

Serbest Zaman Zanaatkârlığı Ölçeği, bireylerin boş zamanlarını ne ölçüde bilinçli, amaç odaklı ve ustalık geliştirmeye yönelik faaliyetlerle değerlendirdiğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe versiyonu, Türkçe konuşan popülasyonlarda serbest zaman aktivitelerinin niteliğini ve bireysel gelişime katkısını bilimsel olarak incelemek için uyarlama çalışması ile kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin psikometrik özellikleri, kültürel bağlamda geçerli ve güvenilir sonuçlar üretebildiğini göstermektedir.

Ölçeğin uyarlama çalışması, Er ve meslektaşları tarafından 2021 yılında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe kültürüne uygunluğunu test etmiş ve elde edilen veriler ışığında faktör yapısının korunduğunu doğrulamıştır. Bu adaptasyon, serbest zamanın kişisel gelişim ve refah üzerindeki etkilerini araştıran çalışmalar için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Serbest Zaman Zanaatkârlığı, Serbest Zaman, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Öz Gelişim.

Yazarlar

Er, B., Yavaş Tez, Ö., Güzel Gürbüz, P., Esentaş Deveci, M., Zerengök, D.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin boş zamanlarını sadece dinlenme veya tüketim amaçlı değil, aynı zamanda beceri geliştirme, ustalık kazanma ve kişisel anlam arayışı çerçevesinde nasıl yapılandırdıklarını ve deneyimlediklerini ölçmektir. Bu ölçek, serbest zaman faaliyetlerinin zanaatkârlık boyutunu, yani kişinin bu faaliyetlere gösterdiği titizliği ve adanmışlığı nicelleştirmeyi hedefler.

Türkçe adaptasyonun spesifik amacı ise, orijinal ölçeğin kültürel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki akademik çalışmalarda serbest zaman ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi incelemek üzere güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu sayede, spor bilimleri, rekreasyon ve psikoloji alanlarında karşılaştırmalı araştırmaların önü açılmıştır.

Yapı

Serbest Zaman Zanaatkârlığı Ölçeği, bireyin serbest zaman etkinliklerine yönelik tutum ve davranışlarını değerlendiren multidimensiyonel bir psikolojik yapı ölçmektedir. Bu yapı genellikle, kişinin boş zamanında bir beceriye veya sanata olan adanmışlığını, bu süreçte gösterdiği çabayı ve bu faaliyetlerden elde ettiği içsel tatmini kapsar.

Zanaatkârlık kavramı, sadece mesleki bir bağlamla sınırlı kalmayıp, serbest zaman bağlamında da bireyin kendini gerçekleştirme yolculuğunun bir parçası olarak ele alınır. Ölçek, yüksek düzeyde zanaatkârlık gösteren bireylerin, faaliyetlerini planlı, dikkatli ve sürekli gelişim odaklı yürüttüğünü varsaymaktadır.

Geçerlik

Serbest Zaman Zanaatkârlığı Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışması, ölçeğin amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu kapsamda genellikle yapı geçerliği çalışmaları yürütülmüştür. Er ve meslektaşları (2021), ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanmışlardır.

Yapılan analizler, orijinal ölçek yapısının korunduğunu ve maddelerin teorik olarak öngörülen faktörlere yeterli düzeyde yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin serbest zaman zanaatkârlığı yapısını kültürel açıdan geçerli bir şekilde ölçebildiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının iç tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Genellikle kabul edilebilir düzeyde yüksek çıkan bu katsayılar, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmek üzere birbiriyle tutarlı çalıştığını göstermektedir. Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, Serbest Zaman Zanaatkârlığı Ölçeği’nin Türk popülasyonunda tutarlı ve güvenilir ölçümler yapma kapasitesine sahip olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Serbest Zaman Zanaatkârlığı Ölçeği Türkçe versiyonunun faktör yapısını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, orijinal ölçeğin hipotez edilen faktör modelinin Türk örneklemine ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek için kritik öneme sahiptir.

Er ve ekibi tarafından gerçekleştirilen analizler sonucunda, çeşitli uyum iyiliği indeksleri (CFI, TLI, RMSEA vb.) incelenmiş ve modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediği rapor edilmiştir. Bu durum, ölçeğin çok boyutlu yapısının kültürel adaptasyon sürecinde başarıyla korunduğunu teyit etmektedir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Bilinmiyor/Uluslararası Versiyon)

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyon (Uyarlama çalışması baz alınarak)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri veya rekreasyon alanında çalışan/katılımcı olan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. (1=Kesinlikle Katılmıyorum – 5=Kesinlikle Katılıyorum)

Anahtar Kelimeler

Serbest Zaman, Zanaatkârlık, Rekreasyon, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Türkçe Adaptasyon.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Batuhan Er

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Batuhan Er ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır.

Genellikle akademik araştırmalar için ölçek kullanımı ücretsizdir, ancak ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: serbest-zaman-zanaatkarligi-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Er, B., Yavaş Tez, Ö., Güzel Gürbüz, P., Esentaş Deveci, M. & Zerengök, D. (2021). Serbest Zaman Zanaatkârlığı Ölçeği Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(120), 157-175. DOI: 10.29228/ASOS.52438

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: asosjournal.com

Serbest Zaman Zanaatkârlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak belirtilen akademik makaleye başvurunuz.