Travma Sonrası Büyüme Envanteri

Özet

Travma Sonrası Büyüme Envanteri (TSBE), orijinal adı Posttraumatic Growth Inventory (PTGI) olan ölçeğin Türkçe adaptasyonudur. Bu envanter, bireylerin yaşadıkları travmatik olaylar sonrasında deneyimledikleri olumlu psikolojik değişimleri, yani travma sonrası büyüme (TSB) düzeylerini ölçmek amacıyla Kağan ve arkadaşları tarafından 2012 yılında Türk popülasyonuna uyarlanmıştır.

TSBE, 21 maddeden oluşmakta olup, 6’lı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, envanterin Türk katılımcıların yer aldığı araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermiştir. Ölçek, travma sonrası deneyimlenen olumlu gelişimi üç ana faktör (alt boyut) üzerinden değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Travma sonrası büyüme, Travma, TSBE, PTGI, Uyarlama, Psikometri, Yapısal Eşitlik Modeli, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Kağan, M., Güleç, M., Boysan, M., Çavuş, H.

Amaç

Travma Sonrası Büyüme Envanteri’nin temel amacı, bireylerin yaşamlarını tehdit eden ya da derinden sarsan olaylar (travmalar) sonrasında kendilik algılarında, kişilerarası ilişkilerinde ve yaşam felsefelerinde ortaya çıkan olumlu ve yapıcı değişimleri kantitatif olarak değerlendirmektir. Bu envanter, psikopatolojiye odaklanmak yerine, zorlukların üstesinden gelme sürecinin getirdiği psikolojik dayanıklılık ve gelişimi ölçmeyi hedefler.

Uyarlama çalışması, orijinal PTGI’nın Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamak ve böylece Türkiye’de travma sonrası gelişim alanındaki bilimsel araştırmalara sağlam bir psikometrik araç kazandırmak amacıyla yapılmıştır.

Yapı

TSBE, bireyin travmatik deneyimlere yanıt olarak geliştirdiği olumlu adaptasyonları kapsayan Travma Sonrası Büyüme (TSB) yapısını ölçmektedir. Ölçek toplam 21 maddeden oluşmakta ve üç temel alt boyutta toplanmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin büyüme deneyiminin farklı veçhelerini temsil etmektedir.

TSBE’nin Türk versiyonunda tespit edilen alt boyutlar şunlardır:

• Kendilik Algısında Değişim
• Yaşam Felsefesinde Değişim
• İlişkilerde Değişim

Geçerlik

TSBE’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapısal ve ayırt edici özelliklerini detaylıca incelemiştir. Madde ayırt edicilik indeksleri 0,28 ile 0,72 arasında değişim göstermiştir. Bu aralık, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) kullanılmıştır. YEM sonuçları, Promaks rotasyonlu temel bileşenler analiziyle elde edilen üç faktörlü yapının TSBE’nin Türkçe versiyonu için uygun olduğunu ve teorik yapıyla uyumlu bir geçerlik sergilediğini doğrulamıştır. Bu, ölçeğin TSB yapısını Türk popülasyonunda doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

TSBE, Türk katılımcıların yer aldığı araştırmalarda kullanılabilecek düzeyde yüksek güvenirlik katsayılarına sahiptir. Yapılan çalışmalarda ölçeğin iç tutarlılık katsayılarının kabul edilebilir limitlerin üzerinde olduğu belirlenmiştir.

Kağan ve arkadaşlarının (2012) çalışması, TSBE’nin psikometrik açıdan sağlam bir araç olduğunu ve dolayısıyla Türk popülasyonunda travma sonrası büyüme düzeylerini ölçmek için güvenilir bir seçenek sunduğunu belirtmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya koymak amacıyla Promaks rotasyonlu temel bileşenler analizi (Principal Components Analysis with Promax rotation) kullanılmıştır. Bu analiz, verilerin üç faktörlü bir yapıya işaret ettiğini göstermiştir. Bu üç faktörlü yapı, ölçeğin 21 maddesinin alt boyutlara ayrımını desteklemektedir: Kendilik Algısında Değişim, Yaşam Felsefesinde Değişim ve İlişkilerde Değişim.

Yapısal eşitlik modeli (YEM) ile bu üç faktörlü yapının doğrulanması, TSBE’nin orijinal ölçeğin (PTGI) faktör yapısını koruyarak Türk kültürüne başarılı bir şekilde uyarlandığını ve hiyerarşik bir yapıyı desteklediğini kanıtlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: 21 madde, 3 alt boyutlu yapı

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal: İngilizce)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Travmatik deneyime maruz kalmış ve normal popülasyon örneklemi üzerinde test edilmiştir.)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türk katılımcılar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) envanteri.

Derecelendirme: 6’lı Likert tipi derecelendirme (Örn: 0 = Hiçbir değişiklik olmadı, 5 = Çok büyük bir değişiklik oldu).

Anahtar Kelimeler

Travma sonrası gelişim, Psikolojik büyüme, Yapısal eşitlik, Promaks rotasyonu, TSB, 21 madde, Travma sonrası stres.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Yayını): 2012

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik araştırmalarda kullanımı için telif hakkı sahipleriyle (Orijinal: Tedeschi & Calhoun; Uyarlama: Kağan vd.) iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Kağan, M., Güleç, M., Boysan, M. ve Çavuş, H. (2012). Hierarchical factor structure of the Turkish version of the Posttraumatic Growth Inventory in a normal population. TAF Preventive Medicine Bulletin, 11(5), 617-624.

Bu makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: ejmanager.com

TSBE’nin orijinal PDF dosyası aşağıdan indirilebilir: travma-sonrasi-buyume-envanteri-toad.pdf

Travma Sonrası Büyüme Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, herhangi bir şekilde değiştirilmemiştir.

• 21 madde ve 3 alt boyut
• Kendilik Algısında Değişim
• Yaşam Felsefesinde Değişim
• İlişkilerde Değişim