Büyüme Korkusu Ölçeği (BKÖ)

Özet

Büyüme Korkusu Ölçeği (BKÖ), Nida Ateş ve M. S. Özden-Yıldırım tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin kişisel gelişim, değişim ve olgunlaşma süreçlerine karşı duydukları kaygı, çekince ve korku düzeylerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. BKÖ, bireyin potansiyelini gerçekleştirmesini engelleyebilecek olan büyüme korkusu yapısını, geçerlilik ve güvenirlik çalışmalarıyla desteklenen çok boyutlu bir çerçevede değerlendirmektedir. Ölçeğin geliştirilmesi, Türk kültürüne özgü bağlamda büyüme korkusunun tanımlanmasına ve bu yapının akademik çalışmalara dahil edilmesine önemli bir katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Büyüme Korkusu, BKÖ, Kişisel Gelişim, Değişim Kaygısı, Psikolojik Ölçek, Geçerlilik, Güvenirlik

Yazarlar

Nida Ateş, M. S. Özden-Yıldırım

Amaç

Büyüme Korkusu Ölçeği (BKÖ), bireylerin yaşam döngüleri boyunca karşılaştıkları gelişimsel görevler, sorumluluklar ve kişisel ilerleme süreçleri karşısında hissettikleri anksiyete ve korkuyu sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, bu korku yapısının yoğunluğunu ve boyutlarını belirleyerek, psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanında bireylerin gelişim engellerinin anlaşılmasına ve müdahale programlarının tasarlanmasına yardımcı olmaktır. Ölçek, özellikle genç yetişkinlik döneminde yaşanan kimlik gelişimi ve gelecek kaygısı bağlamındaki büyüme engellerini tespit etmede kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Büyüme Korkusu (Fear of Growth), psikolojik literatürde, bireyin olgunlaşma, sorumluluk alma ve konfor alanından çıkma süreçlerine karşı gösterdiği direnç ve kaçınma davranışı olarak kavramsallaştırılmıştır. Ateş ve Özden-Yıldırım (2018) tarafından yapılan faktör analizi çalışmaları sonucunda, BKÖ’nün büyüme korkusunun üç temel alt boyutunu ölçtüğü belirlenmiştir:

• Değişim Korkusu: Bireyin mevcut durumunu terk etme, belirsizliğe adım atma ve yaşamındaki radikal değişikliklere karşı duyduğu endişe.
• Sorumluluk Korkusu: Büyümeyle birlikte gelen artan yükümlülükler, beklentiler ve bağımsız kararlar alma zorunluluğundan kaçınma eğilimi.
• Gelecek Belirsizliği Korkusu: Büyümenin getireceği bilinmeyen sonuçlara ve potansiyel başarısızlık risklerine odaklanarak duyulan kaygı.

Bu yapı, bireyin kendini gerçekleştirme potansiyelini kısıtlayan içsel bir engel olarak ele alınmaktadır.

Geçerlik

BKÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermek üzere çeşitli analizlerle desteklenmiştir. Yapılan açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin üç faktörlü yapısının Türk örnekleminde uyumlu olduğunu ortaya koymuştur. DFA sonuçlarında, uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu raporlanmıştır (örn., CFI, TLI, RMSEA değerleri). Ayrıca, ölçüt geçerliği kapsamında, BKÖ puanlarının, gelecek kaygısı ve kaçınma davranışlarını ölçen diğer ölçeklerle anlamlı ve pozitif yönde korelasyon gösterdiği belirlenmiştir. Bu bulgular, BKÖ’nün büyüme korkusu yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Büyüme Korkusu Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık yöntemleriyle incelenmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa), yüksek düzeyde kabul edilebilir sınırlar içinde bulunmuştur (genellikle .90 civarında). Alt boyutlar bazında incelendiğinde de iç tutarlılık katsayılarının tatmin edici düzeyde olduğu raporlanmıştır. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği yönteminde, belirli bir zaman aralığı sonrasında elde edilen puanlar arasındaki korelasyonun yüksek olduğu saptanmıştır, bu da ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik değerleri, BKÖ’nün ölçüm hatasının düşük olduğunu ve kararlı bir araç olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan faktör analizleri, BKÖ’nün 20 maddeden oluşan ve toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan üç faktörlü bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda, maddelerin beklenen faktörlere yüksek yükler verdiği görülmüştür. Bu üç faktörlü model, teorik literatürle tutarlı bulunmuştur ve ölçeğin psikometrik özelliklerini güçlendirmiştir. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, bu üç faktörlü yapının (Değişim Korkusu, Sorumluluk Korkusu, Gelecek Belirsizliği Korkusu) verilerle mükemmel düzeyde uyum sağladığını teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme. Ölçek maddeleri, genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi bir yanıt formatında sunulur (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu ve Üniversite Öğrencileri. Ölçek, özellikle gelişimsel görevlerin yoğun olduğu genç yetişkinler üzerinde test edilmiştir.

Yaş Grubu: 18 Yaş ve Üzeri (Genç Yetişkinlik ve Yetişkinlik Dönemi)

Popülasyon Detayları: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencilerinden oluşan geniş bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği. Katılımcılar, kendilerini en iyi tanımlayan seçenekleri işaretleyerek yanıt vermektedirler.

Anahtar Kelimeler

Büyüme Kaygısı, Gelişimsel Görevler, Öz-Yeterlik, Korku, Psikolojik Danışmanlık, Yetişkinlik, Psikoloji

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nida Ateş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Kültür Üniversitesi (Çalışmanın yapıldığı dönemdeki kurumsal bilgi esas alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Geliştirme ve ilk yayın yılı).

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım ücreti bilgisi mevcut değildir.

Kaynak Erişimi: Ölçeğin geliştirme çalışmasının tam metnine aşağıdaki linkten ulaşılabilir: dergipark.org.tr.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: buyume-korkusu-olcegi-bko-toad.pdf

Kaynaklar

Ateş, N. ve Özden-Yıldırım, M. S. (2018). Büyüme Korkusu Ölçeği’nin (BKÖ) geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(24), 158-175. doi: 10.20875/makusobed.380022

Büyüme Korkusu Ölçeği (BKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen akademik makaleye (Ateş & Özden-Yıldırım, 2018) başvurunuz.